شهید صنیعخانی؛ فرماندهای که پشت جبهه را به خط مقدم رساند
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، نشست اکران و نقد مستند «ایستاده در کنار تمیز» با محوریت شهید محمد صنیعخانی، فرمانده ترابری سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس، همزمان با هفته دفاع مقدس در خبرگزاری دفاع مقدس برگزار شد.
سید مصطفی موسویتبار، کارگردان این مستند، در این نشست درباره شکلگیری ایده ساخت «ایستاده در کنار تمیز» اظهار داشت: آشنایی من با موضوع شهید صنیعخانی به کنگره شهدای قم بازمیگردد. در آن مقطع موضوع این شهید مطرح شد و قرار بود کار پژوهشی و تولید مستندی درباره ایشان انجام شود، اما این اتفاق در آن مقطع محقق نشد.
وی افزود: با این حال، همان پژوهشهای اولیه باعث شد علاقه زیادی به شخصیت شهید صنیعخانی پیدا کنم. بعدها که درگیر فعالیتهای سازمان تبلیغات و نهضت شدم و در برنامههایی مانند مهمانی غدیر و سلام فرمانده در ورزشگاه آزادی حضور پیدا کردم، با موضوع ساماندهی و پشتیبانی حرکتهای مردمی بیشتر آشنا شدم.
از ساماندهی جمعیتهای مردمی تا بازخوانی یک تجربه بزرگ در دفاع مقدس
موسویتبار ادامه داد: در جریان این برنامهها متوجه شدم ساماندهی جمعیتهای بزرگ، تأمین امکانات و مدیریت رفتوآمد مردم تا چه اندازه پیچیده است. همین موضوع باعث شد به این فکر کنم که در دوران دفاع مقدس، شهید صنیعخانی چگونه توانسته است تعداد بسیار زیادی از رزمندگان را از نقاط مختلف کشور به تهران منتقل، ساماندهی و سپس به جبههها اعزام کند.
کارگردان مستند «ایستاده در کنار تمیز» گفت: تصور کنید در شرایط بمباران تهران، تعداد زیادی رزمنده از سراسر کشور وارد ورزشگاه آزادی میشوند و باید برای آنها سوخت، غذا، امکانات و سایر نیازهای پشتیبانی تأمین شود و پس از آن دوباره به مناطق عملیاتی اعزام شوند. انجام چنین کاری در آن شرایط، برای من بسیار جذاب بود و یکی از دلایل اصلی علاقهمندیام به این سوژه شد.
وی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی شهید صنیعخانی اظهار داشت: من به سوژههایی علاقه دارم که مخاطب بتواند از زندگی، منش اخلاقی و رفتار شخصی شخصیت اصلی آنها درس بگیرد. شهید صنیعخانی نیز شخصیتی نبود که زندگی و اثرگذاریاش فقط به دهه ۶۰ محدود شده باشد؛ به همین دلیل احساس میکردم اگر این مستند ساخته شود، مخاطب خود را پیدا خواهد کرد.
تلاش برای روایت انسانی شهید صنیعخانی
موسویتبار با بیان اینکه تلاش کردهاند در ساخت فیلم به شخصیت شهید صنیعخانی وفادار بمانند، گفت: در این مستند سعی کردیم شخصیت شهید را آزار ندهیم و روایت را به شکلی پیش ببریم که روح او نیز از این کار راضی باشد. ساختار فیلم به گونهای طراحی شد که روایت اصلی در زمان حال دنبال شود و با رفتوبرگشتهایی به گذشته، بخشهایی از فعالیتهای شهید در دوران دفاع مقدس نیز روایت شود.
وی پژوهشهای انجامشده برای این اثر را یکی از عوامل مهم شکلگیری روایت دانست و افزود: پژوهش خانم زهره نجفزاده در این زمینه بسیار مهم بود. زمانی که من کار را آغاز کردم، حجم زیادی از اطلاعات و دادههای قابل استفاده جمعآوری شده بود و همین اطلاعات کمک کرد اتفاقات مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهیم و به یک جمعبندی مناسب برسیم.
کارگردان «ایستاده در کنار تمیز» تصریح کرد: یکی از جذابیتهای این شخصیت برای ما، قرار گرفتن زندگی شخصی او در کنار زندگی حرفهای و اجتماعیاش بود. با مدیری مواجه بودیم که در زندگی اجتماعی و کاری خود بسیار موفق بود، اما در زندگی شخصی نیز با چالشهایی مواجه شده بود و همین تضاد، ظرفیت خوبی برای روایت سینمایی ایجاد میکرد.
روایتهایی از مدیری که فقط به جایگاهش فکر نمیکرد
موسویتبار درباره ابعاد مختلف شخصیت شهید صنیعخانی اظهار داشت: شاید تنها بخش کوچکی از شخصیت شهید در فیلم دیده شده باشد. او انسانی فرهیخته و مدیری توانمند بود و در کنار ویژگیهای مدیریتی، وجوه اخلاقی و معنوی قابل توجهی نیز داشت.
وی افزود: شهید صنیعخانی در طول سالهایی که مسئولیت ترابری سپاه را برعهده داشت، توجه ویژهای به کارکنان و نیروهای مجموعه داشت. حتی زمانی که درجه و جایگاه سازمانی مطرح بود، برای این مسائل اهمیت زیادی قائل نبود و بیشتر به وضعیت نیروها و خانوادههای آنان توجه میکرد.
کارگردان این مستند ادامه داد: توجه شهید صنیعخانی به جانبازان نیز قابل توجه بود. رابطه او با امام رضا(ع) و ارادتش به این امام نیز در بخشهایی از زندگی او دیده میشود. حتی در شرایط بیماری و زمانی که در لندن تحت درمان بود، ارتباط خود را با مراسم و افرادی که به مناسبت میلاد امام رضا(ع) گرد هم آمده بودند، حفظ کرده بود.
استفاده از آرشیو و هوش مصنوعی برای بازسازی بخشهایی از روایت
موسویتبار با اشاره به دشواریهای تولید مستند گفت: یکی از مسائل مهم در ساخت این فیلم، دسترسی به آرشیو بود. تلاش کردیم تا حد امکان از تصاویر و اسناد آرشیوی استفاده کنیم و در بخشهایی که آرشیو مورد نیاز در دسترس نبود، با توجه به اطلاعات و توضیحات موجود، برخی تصاویر بازسازی شد.
وی افزود: بخشی از این بازسازیها با استفاده از هوش مصنوعی انجام شد؛ برای نمونه، نوع لباس، رنگ، فضای محیطی و برخی جزئیات بر اساس اطلاعاتی که در اختیار داشتیم، بازسازی شد. البته تلاش ما این بود که تا جای ممکن از آرشیو واقعی استفاده کنیم.
کارگردان «ایستاده در کنار تمیز» درباره ساختار روایی اثر نیز گفت: مخاطب این فیلم، مخاطب سینمای مستند است. در فیلم یک روایت موازی شکل گرفته و تلاش کردیم از طریق تصاویر و خاطرات، زندگی شهید صنیعخانی را در دورههای مختلف دنبال کنیم.
«ایستاده در کنار تمیز»؛ ادای دین به نیروهای پشت جبهه
زهره نجفزاده، تهیهکننده مستند «ایستاده در کنار تمیز» نیز در این نشست با اشاره به ابعاد کمتر دیدهشده فعالیتهای شهید صنیعخانی و نیروهای ترابری در دوران دفاع مقدس اظهار داشت: داستان این فیلم از چند صد کیلومتر آغاز میشود؛ از آدمهایی که در ابتدا افراد بسیار معمولی بودند و بعضاً حتی تجربه و امکانات ویژهای نداشتند، اما در طول هشت سال جنگ به نیروهایی متخصص و نخبه در حوزه ترابری تبدیل شدند.
وی افزود: شهید صنیعخانی از جمله افرادی بود که در شرایط دشوار، کارهایی را انجام میداد که از نظر بسیاری، نشدنی به نظر میرسید. حتی در حوادثی مانند حادثه قطور و ماجراهای مرتبط با ماشینسازی اراک، نیروهای مختلف و متخصصان حضور داشتند، اما در نهایت انجام برخی کارها بر عهده نیروهایی قرار میگرفت که با امکانات محدود وارد میدان میشدند.
نجفزاده ادامه داد: رانندگان ترابری در بسیاری از مأموریتها میدانستند که جانشان در خطر است، اما با این حال مأموریت خود را انجام میدادند. روایتهایی از این افراد وجود دارد که نشان میدهد با وجود ترس و آگاهی از خطر، به دلیل اعتقادی که به انجام وظیفه داشتند، راهی مناطق مورد نظر میشدند.
تهیهکننده مستند «ایستاده در کنار تمیز» تصریح کرد: در بسیاری از فیلمها، کتابها و روایتهای دفاع مقدس درباره رزمندگان، فرماندهان و افرادی که در خط مقدم حضور داشتند، مطالب زیادی گفته شده است، اما درباره کسانی که عملیات پشتیبانی را اجرا میکردند کمتر سخن گفته شده است.
وی افزود: نیروهای ترابری نخستین افرادی بودند که تجهیزات و نیروها را به خط مقدم میرساندند و در بسیاری از مواقع، آخرین افرادی بودند که تجهیزات، نیروها و مجموعه را از منطقه جمعآوری میکردند. تلاش ما این بود که حداقل ادای دینی به این نیروها داشته باشیم.
پژوهش و آرشیو؛ دشوارترین بخش تولید مستند
نجفزاده با اشاره به دشواریهای پژوهش و گردآوری تصاویر آرشیوی گفت: بخش قابل توجهی از توان گروه صرف پژوهش و جمعآوری آرشیو شد. پیدا کردن فیلمهای مرتبط با ترابری و فعالیتهای شهید صنیعخانی کار سادهای نبود.
وی ادامه داد: حتی تصاویری از برنامههایی مانند افتتاح زورخانه برای رانندگان و برنامههای فرهنگی که برای نیروهای ترابری برگزار شده بود، پیدا کردیم. یکی از ویژگیهای شهید صنیعخانی این بود که چندان علاقهای به قرار گرفتن مقابل دوربین نداشت و همین موضوع کار ما را برای جمعآوری آرشیو دشوارتر میکرد.
تهیهکننده «ایستاده در کنار تمیز» گفت: برای دسترسی به برخی آرشیوها و اسناد، نامهنگاریهای زیادی انجام شد و در مواردی نیز به نتیجه نرسیدیم. با این حال، بخشی از اسناد و فیلمها در اختیار ما قرار گرفت و تلاش کردیم از آنها برای بازسازی فضای آن دوران استفاده کنیم.
وی با اشاره به اهمیت تصاویر مربوط به انتقال گسترده نیروها و تجهیزات در دوران دفاع مقدس اظهار داشت: بعضی اتفاقات تا زمانی که با تصویر دیده نشوند، عظمت واقعی خود را نشان نمیدهند. برای مثال، وقتی سیل جمعیت در ورزشگاه آزادی را میبینیم یا تصاویر مربوط به حرکت خودروها در مسیرهای دشوار را مشاهده میکنیم، تازه میتوانیم بخشی از بزرگی کار انجامشده را درک کنیم.
نجفزاده خاطرنشان کرد: برای ساخت این فیلم، یک تیم پژوهشی درگیر کار بود و بخش عمدهای از توان گروه صرف جمعآوری آرشیو شد. این کار در شرایطی انجام شد که با اسناد و تصاویر مربوط به ساختار سپاه و مقاطع مختلف جنگ مواجه بودیم و دسترسی و استفاده از آنها نیازمند پژوهش و پیگیری فراوان بود.
مستند «ایستاده در کنار تمیز» تلاش دارد با تکیه بر روایتهای انسانی، تصاویر آرشیوی و بازسازی برخی بخشهای تاریخی، مخاطب را با وجهی کمتر دیدهشده از دوران دفاع مقدس و نقش نیروهای پشتیبانی و ترابری در آن دوران آشنا کند؛ نیروهایی که اگرچه عمدتاً در خط مقدم روایتها حضور نداشتند، اما انتقال نیرو، تجهیزات و امکانات به جبههها بدون تلاش آنان امکانپذیر نبود.
انتهای پیام/ 121
