التماس برای پاتریوت در نیویورک

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: یکی از ویژگی‌های ثابت سفر‌های خارجی مقام‌های اوکراینی این است که تحت هر شرایطی باید با دست پر به کی‌یف بازگردند. ولادیمیر زلنسکی نیز در این زمینه استثنا نیست و سفر اخیر او به آمریکا هم با هدف پیدا کردن منابع مالی و مهم‌تر از آن، تأمین تسلیحات مورد نیاز اوکراین برای ماه‌های پیش رو انجام شد.

اما این بار شرایط برای او چندان مساعد نبود. بخش بزرگی از سالن مجمع عمومی سازمان ملل متحد به سخنرانی زلنسکی درباره نیاز‌های فوری اوکراین در آستانه زمستان توجه چندانی نشان نداد. از میان کسانی هم که پای سخنان او نشستند، نشانه چندانی از آمادگی برای تأمین مالی گسترده اوکراین دیده نمی‌شد.

دونالد ترامپ نیز در این سفر حاضر نشد کمک مالی جدیدی در اختیار زلنسکی قرار دهد. ترامپ حتی در پاسخ به درخواست کی‌یف درباره استفاده از شبکه «استارلینک» علیه روسیه، زلنسکی را به ایلان ماسک ارجاع داد و ماسک نیز او را به ترامپ بازگرداند؛ یعنی درخواست رئیس جمهور اوکراین عملاً در یک دور بسته باقی ماند.

در اروپا نیز وضعیت بهتر نبود، «اورزولا فون در لاین» رئیس کمیسیون اروپا، در مواجهه با زلنسکی به جای همدلی مد نظر زلنسکی، بر تصویب مقررات جدید ضدفساد تأکید کرد؛ مقرراتی که در صورت اجرا، بخشی از کنترل رئیس جمهور اوکراین بر نهاد‌های امنیتی را محدود می‌کند، در زمینه مالی نیز کمک وعده‌داده‌شده از سوی اروپا بسیار کمتر از نیاز کی‌یف است.

بر اساس برآورد‌های مطرح‌شده در گزارش‌های مالی اوکراین، این کشور تا پایان سال با کسری بودجه‌ای بیش از ۳۰ میلیارد دلار روبه‌رو است. حدود ۲۷ تا ۲۸ میلیارد دلار از این رقم به بخش نظامی مربوط می‌شود و حدود سه میلیارد دلار دیگر نیز ناشی از کاهش درآمد‌های مالیاتی است.

از سوی دیگر، این کسری در ماه‌های آینده می‌تواند بیشتر شود و در نهایت کی‌یف به بیش از ۴۰ میلیارد دلار برای تأمین نیاز‌های اساسی خود نیاز داشته باشد، اما مشکل فقط پول نیست، در شرایط کنونی، موشک‌های رهگیر سامانه «پاتریوت» چیزی کمیاب‌تر و مهم‌تر از منابع مالی برای اوکراین به شمار می‌رود.

کمبود این موشک‌ها به یکی از جدی‌ترین مشکلات پدافند هوایی اوکراین تبدیل شده است. بخش قابل توجهی از سامانه‌های «پاتریوت» در اطراف کی‌یف متمرکز شده‌اند و برخی پرتابگر‌ها نیز به دلیل کمبود موشک مدت‌هاست عملاً قابل استفاده نیستند.

این کمبود یکی از عواملی است که به روسیه اجازه می‌دهد حملات موشکی بالستیک خود را با اثربخشی بیشتری انجام دهد؛ از جمله حملاتی که زیرساخت‌های نظامی و ارتباطی اوکراین را هدف قرار می‌دهند.

در چنین شرایطی، حتی اگر کی‌یف پول کافی هم داشته باشد، مشکل اصلی این است که موشک‌های «پاتریوت» در بازار موجود نیست. کشور‌های دارنده این سامانه نیز ابتدا باید نیاز‌های دفاعی خود را تأمین کنند.

با این حال، زلنسکی پیش از ترک نیویورک اعلام کرد که در زمینه تأمین موشک با یک کشور به توافق رسیده است. او در دیدار با نمایندگان جامعه اوکراینی در آمریکا گفت: «امروز درباره یک بسته موشکی به توافق رسیدیم»، اما حاضر نشد نام کشور یا طرفی را که این موشک‌ها را تأمین خواهد کرد اعلام کند.

این ابهام خود امری قابل توجه است. در سال‌های گذشته، کشور‌های غربی هنگام تحویل تسلیحات به اوکراین معمولاً آن را به‌صورت رسمی اعلام می‌کردند؛ اما اکنون کمبود شدید موشک‌های رهگیر باعث شده حتی نام تأمین‌کننده نیز با احتیاط مطرح شود.

شکی در این زمینه وجود ندارد که کشوری که زلنسکی از آن نام برد، آمریکا نیست. بر اساس برآورد‌های نظامی مطرح شده، بخش بزرگی از ذخایر موشک‌های «پاتریوت» آمریکا در جریان جنگ منطقه‌ای ایران مصرف شده و بازسازی ذخایر نیز زمان‌بر خواهد بود.

از سوی دیگر، واشنگتن خود را برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی در غرب آسیا آماده می‌کند و به موشک‌های رهگیر برای حفاظت از پایگاه‌ها و نیرو‌های خود نیاز دارد؛ بنابراین حتی اگر دولت ترامپ قصد کمک بیشتر به اوکراین را داشته باشد، ظرفیت محدودی برای تأمین این نوع موشک در اختیار دارد.

کشور‌های اروپایی عضو ناتو نیز وضعیت مشابهی دارند. هلند، رومانی و سوئد از جمله کشور‌هایی هستند که می‌توانند از اوکراین حمایت کنند، اما خودشان نیز برای دریافت موشک‌های رهگیر در صف قرار دارند و تحویل برخی سفارش‌ها تا بهار ۲۰۲۷ طول خواهد کشید.

گزینه بعدی، کشور‌هایی هستند که در حال حاضر ذخایر بیشتری از موشک‌های «پاتریوت» در اختیار دارند. لهستان و اسپانیا از جمله این کشور‌ها هستند، اما هر دو با محدودیت‌های سیاسی و نظامی روبه‌رو هستند.

در مورد لهستان، روابط کی‌یف و ورشو در ماه‌های اخیر تحت تأثیر اختلافات تاریخی و مسئله «استپان باندرا» قرار گرفته است. در مورد اسپانیا نیز باید گفت که دولت «پدرو سانچز» با فشار‌های داخلی و خارجی مواجه است و انتقال موشک‌های پاتریوت به اوکراین می‌تواند برای مادرید هزینه سیاسی داشته باشد.

غرب آسیا نیز در این زمینه نمی‌تواند به اوکراین کمک کند. سامانه‌های «پاتریوت» در اختیار شماری از متحدان آمریکا در این منطقه، از رژیم صهیونیستی تا عربستان قرار دارند؛ اما پس از جنگ منطقه‌ای ایران، خود این کشور‌ها نیز به ذخایر موشک‌های رهگیر نیاز دارند.

عربستان در گذشته حدود دوهزار و ۸۰۰ موشک رهگیر در اختیار داشته، اما بخش بزرگی از آنها در جریان جنگ منطقه‌ای ایران مصرف شده و اکنون تنها حدود ۴۰۰ فروند باقی مانده است؛ بنابراین ریاض نیز در موقعیتی نیست که بتواند به‌راحتی ذخایر خود را در اختیار اوکراین قرار دهد.

در این میان، دو کشور اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند: ژاپن و کره جنوبی. کره جنوبی به دلیل تهدید کره شمالی، ذخایر قابل توجهی از سامانه‌های پدافندی در اختیار دارد و همواره برای یک درگیری احتمالی در شبه‌جزیره آماده می‌شود. ژاپن نیز تنها کشوری است که خارج از آمریکا و با مجوز واشنگتن، موشک‌های «پاتریوت» را تولید می‌کند.

به همین دلیل، کی‌یف مدت‌هاست تلاش می‌کند تا توکیو و سئول را به کمک نظامی مستقیم یا غیرمستقیم ترغیب کند، اما مشکل اینجاست که قوانین هر دو کشور محدودیت‌هایی جدی برای صادرات تسلیحات به کشور‌های درگیر جنگ ایجاد کرده‌اند.

در ژاپن، «سانائه تاکایچی» نخست‌وزیر این کشور همچنان از ورود مستقیم کشورش به درگیری نظامی با روسیه پرهیز می‌کند و مواضع توکیو عمدتاً در سطح حمایت سیاسی باقی مانده است.

برای زلنسکی وضعیت در کره جنوبی نیز پیچیده‌تر است، «لی جه‌میونگ» رئیس‌جمهور جدید این کشور، بار‌ها با ارسال سلاح به اوکراین مخالفت کرده و حتی ارسال غیرمستقیم تسلیحات را نیز با احتیاط دنبال می‌کند.

با وجود این، کی‌یف تلاش کرده بود سئول را به تغییر موضع نزدیک کند. در جریان مجمع عمومی سازمان ملل، زلنسکی اعلام کرد که دو شهروند کره شمالی را که در اختیار اوکراین قرار داشتند، به کره جنوبی تحویل خواهد داد؛ اقدامی که برخلاف وعده قبلی برای محرمانه نگه داشتن این موضوع بود، اما حتی این وعده نیز نتوانست اوکراین را به هدف خود یعنی اخذ موشک پاتریوت از سئول برساند.

پس از بررسی تمامی گزینه‌ها، تنها دو کشور باقی می‌مانند که قابلیت تحویل سامانه‌های پاتریوت را به اوکراین دارند؛ یونان و آلمان.

یونان ذخایر قابل توجهی از موشک‌های «پاتریوت» دارد، اما آتن به دلیل نگرانی از ترکیه حاضر نیست بخش مهمی از این ذخایر را در اختیار اوکراین قرار دهد. در مقطعی، ناتو و اتحادیه اروپا برای کمک بیشتر آتن به کی‌یف فشار آوردند، یونان نیز حاضر شد برخی موشک‌های قدیمی‌تر و کم‌ارزش‌تر خود را تحویل دهد، اما در مقابل از اوکراین خواست حملات علیه کشتی‌های یونانی در بنادر روسیه را متوقف کند.

کی‌یف این شرط را نپذیرفت و مذاکرات به نتیجه نرسید. واکنش اوکراین به این پیشنهاد بسیار تند بود؛ گویی کی‌یف اساساً قبول نداشت کشوری که قرار است به آن سلاح بدهد، بتواند در مقابل چیزی مطالبه کند.

با این حال، ممکن است که فشار جنگ و خطر قریب‌الوقوع فرارسیدن زمستان، باعث شده باشد که زلنسکی در نهایت از موضع خود کوتاه آمده و در مذاکرات محرمانه با یونان درباره دریافت بخشی از موشک‌های رهگیر به توافق رسیده باشد.

اما گزینه دیگری نیز وجود دارد که محتمل‌تر است: آلمان.

آلمان موشک‌های رهگیر مورد استفاده در سامانه «پاتریوت» را در همکاری با آمریکا تولید می‌کند و بنابراین تا حدی از وابستگی به صف طولانی سفارش‌های خارجی فاصله دارد. البته خود برلین نیز بار‌ها درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی ارتش آلمان هشدار داده است.

با این حال، در اوایل شهریورماه، «بوریس پیستوریوس» وزیر دفاع آلمان، از آمادگی برلین برای تحویل یک محموله موشک‌های «پاک ۲» به اوکراین خبر داد. بر اساس اطلاعاتی که رسانه‌ها منتشر کردند، این محموله حاوی ۱۰ موشک خواهد بود.

با بررسی این مسئله، ممکن است که منظور زلنسکی از «بسته موشکی» که در نیویورک از آن صحبت کرد، دقیقاً همین محموله آلمانی باشد. به این ترتیب، دلیل ابهام او نیز روشن می‌شود: کی‌یف نمی‌خواهد پیش از نهایی شدن تحویل، جزئیات توافق را علنی کند.

در هر صورت، زلنسکی ظاهراً توانسته است با یک خبر درباره تأمین موشک‌های «پاتریوت» از نیویورک بازگردد و سفر خود را کاملاً بدون دستاورد نشان ندهد، اما نکته مهم‌تر جای دیگری است: شرایطی که در آن رئیس‌جمهور اوکراین حتی برای پیدا کردن چند موشک رهگیر نیز مجبور است میان آمریکا، اروپا، غرب و شرق آسیا به دنبال تأمین‌کننده بگردد، نشان می‌دهد که بحران پدافند هوایی اوکراین تا چه اندازه جدی شده است.

انتهای پیام/ 999