حماسه آزادسازی سوسنگرد؛ نقطه عطفی در دفاع مقدس

در پی شهادت جمعی از مردم و پاسداران و حمله نیرو‌های دشمن به بیمارستان سوسنگرد و قتل‌عام بیماران، سپاه منطقه ۸ خوزستان روز‌های ۲۵ و ۲۶ آبان ۱۳۵۹ را عزای عمومی اعلام کرد؛ روز‌هایی که هم‌زمان با اوج درگیری‌ها برای آزادسازی این شهر رقم خورد.
کد خبر: ۸۷۷۹۵۹
تاریخ انتشار: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۰۶:۲۰ - 16November 2026

به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، سوسنگرد یکی از شهر‌های استان خوزستان، در روز‌های آغازین جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به اشغال ارتش بعث درآمد. این شهر که مرکز شهرستان دشت آزادگان و مهم‌ترین شهر آن به شمار می‌رود، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و برخورداری از زمین‌های کشاورزی و منابع آبی، از محور‌های مهم پیشروی نیرو‌های عراقی برای رسیدن به مرکز استان خوزستان بود.

سوسنگرد

با شدت گرفتن حملات دشمن و شهادت مردم و پاسداران، جنایات نیرو‌های عراقی در این شهر ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. حمله به بیمارستان سوسنگرد و قتل‌عام بیماران، از جمله حوادث تلخی بود که در پی آن، سپاه منطقه ۸ خوزستان روز‌های ۲۵ و ۲۶ آبان را عزای عمومی اعلام کرد.

موقعیت جغرافیایی و اهمیت راهبردی سوسنگرد

سوسنگرد یا شهر سوسن، مرکز شهرستان دشت آزادگان و مهم‌ترین شهر این منطقه است. رودخانه کرخه از شمال شهر عبور می‌کند و یکی از شاخه‌های آن نیز از داخل سوسنگرد می‌گذرد. در غرب و جنوب‌غربی شهر، دو رود سابله و مالکیه از این رودخانه منشعب می‌شوند.

این شهر تا سال ۱۳۱۴ «خفاجیه» نام داشت و به همین دلیل، مردم عرب منطقه همچنان آن را با این نام می‌شناسند. ساکنان سوسنگرد به دو زبان فارسی و عربی سخن می‌گویند و پیرو مذهب شیعه اثنی‌عشری هستند. دهلاویه، هوفل، ساریه، آلبوعفری شمالی و جنوبی و ابوحمیظه نیز از روستا‌های مهم این منطقه به شمار می‌روند.

جمعیت منطقه، زمین‌های کشاورزی و رودخانه کرخه و شاخه‌های آن، سه عامل مهمی بودند که سوسنگرد و دشت آزادگان را به یکی از محور‌های مورد توجه ارتش عراق برای پیشروی به سمت مرکز خوزستان تبدیل می‌کردند.

ارتش عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ حمله به دشت آزادگان را از دو محور چزابه و طلائیه آغاز کرد. این نیرو‌ها روز ششم مهر در سوسنگرد متمرکز شدند و شهر را به اشغال خود درآوردند. یک روز بعد، حبیب شریفی، نخستین فرمانده سپاه سوسنگرد، به همراه همسرش خدیجه میرشکار، در جاده سوسنگرد ـ اهواز به اسارت درآمدند.

آزادسازی اولیه شهر و تداوم حملات دشمن

هشتم مهر ۱۳۵۹، پس از انتشار پیام امام خمینی (ره) با این مضمون که «مگر جوانان اهواز مرده‌اند؟!»، گروهی ۲۸ نفره از پاسداران به فرماندهی علی غیوراصلی، مسئول آموزش سپاه پاسداران خوزستان، تشکیل شد. این نیرو‌ها شبانه به سوی مواضع عراقی‌ها حرکت کردند و نهم مهر توانستند محاصره سوسنگرد را بشکنند و شهر را آزاد کنند. این عملیات بعد‌ها به نام «غیوراصلی» شناخته شد؛ عملیاتی که در جریان آن، علی غیوراصلی به شهادت رسید.

با وجود آزادسازی سوسنگرد، تهدید دشمن همچنان ادامه داشت و شهر زیر آتش توپخانه عراق قرار گرفته بود. پس از اشغال بستان در ۱۹ مهر ۱۳۵۹، یگانی از نیرو‌های عراقی در ۲۳ مهر از مسیر کرخه‌کور خود را به جاده حمیدیه ـ سوسنگرد رساند و این مسیر را مسدود کرد. با این حال، آتش سنگین توپخانه ایران، نیرو‌های عراقی را وادار کرد به سمت هویزه عقب‌نشینی کنند.

چهار روز بعد، در ۲۷ مهر، نیرو‌های زرهی عراق حمله دیگری را در مسیر جاده سوسنگرد ـ اهواز آغاز کردند، اما ناچار به عقب‌نشینی شدند. ساعاتی بعد، همان نیرو‌ها از حاشیه رود کرخه به طرف سوسنگرد حرکت کردند و در فاصله دو کیلومتری شهر موضع گرفتند.

از ۱۵ آبان ۱۳۵۹، پیشروی نیرو‌های عراقی از شرق و غرب سوسنگرد آغاز شد و شرایط به‌گونه‌ای پیش رفت که شماری از مردم درصدد ترک شهر برآمدند. در یکی از حملات دشمن از سمت سابله در ۱۹ آبان، نیرو‌های ایرانی برای جلوگیری از پیشروی عراقی‌ها به سوی این منطقه مقاومت کردند؛ با این وجود، سوسنگرد زیر آتش توپخانه دشمن قرار گرفت.

تلاش ارتش عراق برای تصرف دوباره سوسنگرد از ۲۲ آبان شدت بیشتری یافت، اما مقاومت نیرو‌های ایرانی مانع ادامه پیشروی شد و عراقی‌ها عقب نشستند. روز ۲۳ آبان، نیرو‌های دشمن از غرب با اشغال دهلاویه به سمت سوسنگرد حرکت کردند و روز بعد وارد شهر شدند.

حمله به بیمارستان

در روز‌های پس از ورود نیرو‌های عراقی به سوسنگرد، نشست مشترکی با حضور فرماندهان ارتش و سپاه، اعضای ستاد جنگ‌های نامنظم به فرماندهی مصطفی چمران، نمایندگان امام خمینی (ره) در شورای عالی دفاع ملی، از جمله آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، و استاندار خوزستان برگزار شد. در این جلسه، طرحی برای شکستن محاصره و آزادسازی سوسنگرد آماده شد.

با وجود آماده شدن طرح، ناهماهنگی‌هایی درباره حضور نیرو‌های لشکر ۹۲ زرهی اهواز در عملیات وجود داشت. آیت‌الله خامنه‌ای موضوع را از ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور وقت و فرمانده کل قوا، پیگیری کردند و از او وعده همکاری گرفتند.

دو روز بعد، یعنی ۲۵ آبان، با عملی نشدن وعده‌های پیشین و پیگیری دوباره، لشکر ۹۲ زرهی اهواز مأموریت یافت محاصره سوسنگرد را بشکند؛ اما این مأموریت همان شب با دستور مستقیم بنی‌صدر لغو شد. آیت‌الله خامنه‌ای پس از اطلاع از این تصمیم و با توجه به تأکید امام خمینی (ره) بر ضرورت آزادسازی سوسنگرد، دستور اجرای عملیات را به فرمانده لشکر ابلاغ کردند.

در همین روزها، حملات دشمن به مردم و مدافعان شهر ادامه داشت. در پی شهادت مردم و پاسداران و همچنین حمله نیرو‌های عراقی به بیمارستان سوسنگرد و قتل‌عام بیماران، سپاه منطقه ۸ خوزستان روز‌های ۲۵ و ۲۶ آبان ۱۳۵۹ را عزای عمومی اعلام کرد؛ اقدامی در واکنش به جنایاتی که در جریان اشغال و حمله به این شهر رخ داده بود.

عملیات آزادسازی سوسنگرد سرانجام ساعت ۶:۳۰ صبح ۲۶ آبان ۱۳۵۹ آغاز شد. ساعت ۱۱ همان روز، نخستین گروه از تانک‌های عراقی به سمت جنوب گریختند و روند عقب‌نشینی نیرو‌های دشمن آغاز شد.

با این حال، عقب‌نشینی عراقی‌ها به معنای پایان تحرکات آنان در منطقه نبود. دوم آذر ۱۳۵۹، نیرو‌های دشمن از جنوب به سمت شمال پیشروی کردند تا جاده حمیدیه ـ سوسنگرد را به تصرف خود درآورند، اما با مقاومت نیرو‌های سپاه روبه‌رو شدند. چهارم آذر نیز تلاش دوباره عراق برای تصرف این جاده از محور دیگر با شکست مواجه شد.

نیرو‌های عراقی تا اواخر آذر ۱۳۵۹ در جنوب جاده حمیدیه ـ سوسنگرد فعالیت داشتند، اما نتوانستند به اهداف خود دست پیدا کنند. در ۲۶ اسفند همان سال نیز یک گردان از نیرو‌های ایرانی در قالب عملیات امام مهدی (عج) برای انهدام نیرو‌های عراقی در غرب سوسنگرد وارد عمل شد و با آنان درگیر شد.

تداوم عملیات‌ها و بازسازی شهر آسیب‌دیده

از ۳۱ اردیبهشت تا پنجم خرداد ۱۳۶۰، عملیات امام علی (ع) در شمال کرخه و غرب سوسنگرد اجرا شد. این عملیات که نخستین اقدام مشترک ارتش و سپاه بود، با هدف تأمین امنیت شهر سوسنگرد طراحی و عملیاتی شد. نیرو‌های ایرانی در جریان آن به سمت غرب پیشروی کردند و عراقی‌ها را تا فاصله سه کیلومتری سوسنگرد عقب راندند.

در بامداد هشتم آذر ۱۳۶۰ نیز عملیات طریق‌القدس در غرب سوسنگرد آغاز شد. این عملیات که نخستین مرحله از بیرون راندن دشمن تا نقطه مرزی تنگه چزابه بود، به آزادسازی بخش وسیعی از خاک ایران انجامید.

در کنار این عملیات‌ها، چند عملیات دیگر نیز در منطقه سوسنگرد انجام شد که از جمله آنها می‌توان به عملیات شهید عبادت در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۶۰، عملیات شهید رستمی در ۲۶ خرداد همان سال، عملیات نصر در ۱۱ شهریور و عملیات شهید مدنی در ۲۷ شهریور ۱۳۶۰ اشاره کرد.

با گذشت زمان، حملات هوایی دشمن نیز خسارت‌های سنگینی به سوسنگرد وارد کرد. در آذر ۱۳۶۵، بخش وسیعی از شهر در بمباران هوایی ویران شد. در این حمله، نزدیک به ۸۰ درصد ساختمان‌ها و تأسیسات شهری، آموزشی، اقتصادی و عمرانی آسیب دید یا از بین رفت و ۷۰۰ نفر از اهالی شهید و مجروح شدند. شمار زیادی از ساکنان نیز ناچار به مهاجرت به شهر‌های دیگر شدند.

پس از این حمله، بازسازی سوسنگرد با تلاش مردم شهر و همراهی دیگر هم‌وطنان آغاز شد و طی دو سال به انجام رسید. بر اساس گزارش فعالیت‌های ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده، ۸۰ واحد مسکونی در این شهر بین ۲۰ تا ۵۰ درصد خسارت دیده بودند و ۲ هزار و ۲۴۵ واحد نیز با میزان خسارت ۵۰ تا ۱۰۰ درصد، به دست نیرو‌های عراقی تخریب شده بودند.

در پی فرمان امام خمینی (ره) برای بازسازی مناطق جنگ‌زده و با مشارکت مردم، ستادی برای سامان‌دهی این فعالیت‌ها تشکیل شد. مردم استان‌های مختلف کشور نیز مسئولیت بازسازی بخش‌هایی از مناطق آسیب‌دیده را برعهده گرفتند. این اقدام در قالب تشکیلاتی با عنوان «ستاد‌های معین» سازمان‌دهی شد.

بازسازی سوسنگرد به ستاد معین استان مازندران سپرده شد و این ستاد مأموریت خود را به پایان رساند. در این برنامه، نزدیک به دو هزار واحد مسکونی با مشارکت مردم مازندران و بدون استفاده از کمک‌های دولتی بازسازی شد.

انتهای پیام/ 122

برچسب ها: آزادسازی سوسنگرد ، سوسنگرد ، دفاع مقدس ، شهید چمران ، اهواز ، شکست حصر سوسنگرد ، حصر سوسنگرد ، سپاه پاسداران ، خوزستان ، مصطفی چمران ، شبیخون ، دهلاویه ، ابوحمیظه ، احمد غلامپور ، شهدای سوسنگرد ، جنگ ، ارتش عراق ، تاریخ دفاع مقدس ، حماسه آزادسازی سوسنگرد ، رژیم صهیونیستی ، اسرائیل ، رزمندگان اسلام ، دشت آزادگان ، شهر سوسنگرد ، چذابه ، چمران ، حبیب شریفی ، جنگ تحمیلی ، تانک ، ستاد مشترک ارتش ، توپولوف ، پاسداران سوسنگرد ، رژیم متجاوز عراق ، روستای دهلاویه ، گروه های چریکی ، شهید تیمسار فلاحی ، شهید ، مقاومت ، رزمندگان ، دشمن ، سپاه ، شهدا ، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ، شهدای دفاع مقدس ، کرخه ، پل سابله ، رژیم بعثی ، بعثی ها ، روزشمار دفاع مقدس ، هویزه ، پادگان حمیدیه ، رهبر معظم انقلاب ، مهدی چمران ، ارتش جمهوری اسلامی ، شهرداری تهران ، شورای شهر ، رئیس شورای شهر ، عشایر خوزستان ، ارتش صدام ، رادیو آلمان ، شخدای دفاع مقدس ، امام خمینی ، شیراز ، سردار محمدباقر رنجبر ، رزمندگان فارس ، بنی صدر ، استان مازندران ، استاندار مازندران ، مقام معظم رهبری ، آیت الله طبرسی ، بازسازی سوسنگرد ، حماسه آمل ، حضرت امام ، شهید حسین بهرامی ، آیت الله روحانی ، چهلمین سالگرد دفاع مقدس ، ولی الله شیرامه ، ۲۶ آبان ، مجدآرا ، اتحادیه کمونیستها ، عملیات بیت المقدس ، لشکر ۲ ، کربلای 5 ، کربلای 4 ، دانشگاه امام حسین ، حمید تقوی فر ، علی غیور اصلی ، حسین بسطامی ، استان فارس ، شهرستان کازرون ، بسیجیان فارس ، شکستن حصر سوسنگرد ، محاصره ارتش عراق ، آیت الله خامنه ای ، ارتش بعث عراق ، 26 آبان ، صدام ، شهید مصطفی چمران ، دشمن بعثی ، امام خمینی(ره) ، 8 سال جنگ تحمیلی ، جنگ‌های نامنظم ، آزادسازی دهلاویه ، منطقه دهلاویه
نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار