«شوک ۵۵» بر فراز بالتیک

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: در تاریخ بیست و هفتم مردادماه، یک فروند هواپیمای «کامپس کال ۳۷ بی» با نشان تماس «شوک ۵۵» در آسمان شمال لهستان و غرب استان کالینینگراد به مدت دو ساعت در حال پرواز و اجرای مدار بود. همزمان، یک فروند «سنتری‌ای ۳»، هواپیمای شناسایی «آرتمیس ۲» و جنگنده‌های آمریکایی و نروژی نیز در منطقه فعال بودند و یگان‌های لهستانی هم در این عملیات مشارکت داشتند.

این نخستین حضور علنی «کامپس کال ۳۷ بی» در نزدیکی این منطقه از روسیه به شمار می‌رفت. اهمیت این رویداد، اما نه در حضور یک هواپیما، بلکه در ترکیب عملیاتی نهفته است که پیرامون آن شکل گرفته بود. در دی‌ماه سال گذشته، «کامپس کال ۳۷ بی» برای نخستین بار وارد اروپا شد. نیروی هوایی آمریکا این هواپیما را در پایگاه‌های رامشتاین، اشپانگدالم و میلدنهال به نمایش گذاشت و به متحدان خود امکان آشنایی با این پلتفرم جدید و ایستگاه‌های خدمه آن را داد. در آن زمان بر امکان به‌کارگیری «کامپس کال» در عملیات‌های مشترک تأکید شد.

اما میان نمایش اروپایی و پرواز در منطقه بالتیک، یک مرحله مهم دیگر نیز وجود داشت. در یازدهم فروردین ماه، دو فروند «کامپس کال ۳۷ بی» وارد پایگاه انگلیسی «میلدنهال» شدند. روز بعد، فرماندهی مرکزی آمریکا برای نخستین بار این نوع هواپیما را در فهرست تسلیحات آماده به خدمت در جنگ منطقه‌ای ایران قرار داد. در آن زمان، فرماندهی آمریکا اعلام نکرد که آیا این هواپیما‌ها مأموریت رزمی انجام داده‌اند و چه تعداد از آنها در عملیات مشارکت داشته‌اند. با این حال، تا مرداد ماه، رسانه‌های تخصصی آمریکایی نخستین مأموریت‌های رزمی «کامپس کال ۳۷ بی» در جریان جنگ منطقه‌ای ایران را گزارش کردند.

این هواپیما پس از شرکت در جنگ منطقه‌ای ایران وارد منطقه بالتیک شد. یک مقام نظامی ناشناس لهستانی این هواپیما را عضوی از «یگان تخصصی شناسایی ـ جنگ الکترونیک» توصیف کرد و اظهار داشت که «کامپس کال ۳۷ بی» از یونان به پایگاه هوایی «پوویدز» منتقل شده است. او همچنین به حضور آواکس و آرتمیس ۲ در این پایگاه نیز اشاره کرد.

بر اساس داده‌های ردیابی عمومی، این هواپیما در بیست و هفتم مرداد نزدیک به دو ساعت در حریم هوایی لهستان و در منطقه‌ای در شمال این کشور و غرب استان کالینینگراد پرواز کرد. یک مقام ناتو نیز تصریح کرد که این فعالیت ماهیتی متحدانه داشته، اما توسط آمریکا مدیریت شده و فرماندهی ناتو نقشی در مدیریت این عملیات نداشته است. سخنگوی ناتو، این فعالیت را نمونه‌ای از تمرین مستمر توانمندی‌های نظامی توصیف کرد. این مقام ناتو در ادامه ارزیابی مشخص‌تری از این فعالیت ارائه کرد و گفت: این حضور می‌تواند با هدف بازدارندگی در برابر اقدامات احتمالی روسیه در منطقه بالتیک انجام شود، با این حال، این اظهارنظر صرفاً یک ارزیابی درباره هدف عملیات است و نه یک طرح عملیاتی منتشرشده رسمی.

هواپیمای «کامپس کال ۳۷ بی» وظیفه پایش وضعیت هوایی و کمک به مدیریت فعالیت‌های هوایی را بر عهده دارد. هواپیمای آرتمیس ۲ نیز برای شناسایی منابع تشعشع و ایجاد تصویر الکترومغناطیسی از محیط طراحی شده است. «ای‌ای ۳۷ بی» نیز می‌تواند منابع تشعشع را کشف و مکان‌یابی کند و بر ارتباطات، سامانه‌های ناوبری، ایستگاه‌های راداری و شبکه‌های فرماندهی اثر بگذارد. جنگنده‌ها نیز پوشش هوایی را فراهم می‌کنند و تانکر‌ها می‌توانند مدت حضور این گروه در منطقه را افزایش دهند.

داده‌های عمومی موجود اجازه نمی‌دهد با قطعیت بگوییم این زنجیره دقیقاً در بیست و هفتم مرداد نیز به همین شکل عمل کرده است یا خیر، کانال‌های تبادل داده، وضعیت تجهیزات و مأموریت دقیق هر یک از خدمه همچنان مشخص نیست. با این حال، ترکیب این گروه منطق عملیاتی، وقوع همین زنجیره نشان می‌دهد: یک هواپیما وضعیت هوایی را رصد می‌کند، دیگری محیط الکترومغناطیسی را بررسی می‌کند و هواپیمای سوم می‌تواند در آن اخلال ایجاد کند. چنین ترکیبی به فرماندهی آمریکا امکان می‌دهد منبع تشعشع، موقعیت، کارکرد و زمان مناسب برای اعمال اثر الکترونیکی را با یکدیگر تطبیق دهد.

البته ذکر این نکته ضروری است که هواپیمای «کامپس کال ۳۷ بی» از صفر طراحی نشده است، حدود ۷۰ درصد سامانه جنگ الکترونیک آن از هواپیمای «ای‌سی-۱۳۰اچ» قدیمی به ارث رسیده است. با این حال، توانایی فعالیت در باند فرکانسی پایین، در این هواپیما تعبیه شده است.

بر اساس داده‌های عمومی، این هواپیما سرعتی در حدود هزار کیلومتر بر ساعت دارد و می‌تواند تا ارتفاع حدود ۱۳.۷ کیلومتر صعود کند. برآورد‌های عمومی درباره برد آن متفاوت است و ارقامی در حدود هفت‌هزار و ۱۰۰ تا هشت‌هزار و ۵۰ کیلومتر ذکر شده که شرایط دقیق محاسبه آنها منتشر نشده است.

البته این اعداد به‌تنهایی تعیین‌کننده نیستند. ارتفاع بیشتر، افق رادیویی را افزایش می‌دهد. سرعت بالاتر، زمان انتقال میان مناطق عملیاتی را کاهش داده و امکان تغییر سریع‌تر منطقه مأموریت را فراهم می‌کند. برد بیشتر نیز اجازه می‌دهد هواپیما از پایگاه اصلی فاصله بیشتری بگیرد و با پشتیبانی تانکر‌ها مدت طولانی‌تری در منطقه باقی بماند. به این ترتیب، هندسه جنگ الکترونیک رادیویی تغییر می‌کند. کامپس کال قدیمی تجهیزات قدرتمندی حمل می‌کرد، اما همچنان یک هواپیمای سنگین توربوپراپ بود. اما نسخه جدید این هواپیما قادر است که سریع‌تر میان مناطق عملیاتی جابه‌جا شود، در ارتفاع بیشتری فعالیت کند و در برخی شرایط از منطقه خطر فاصله بیشتری بگیرد.

این ویژگی‌ها امکان رصد بخشی از محیط الکترومغناطیسی و اعمال اثر بر سامانه‌های در دسترس از فاصله دور را فراهم می‌کند؛ هرچند برد واقعی در برابر یک هدف مشخص، بر اساس داده‌های عمومی قابل تأیید نیست. با این حال، برد پروازی با برد اخلال یکسان نیست. از مشخصات منتشرشده نمی‌توان تعیین کرد که «کامپس کال ۳۷ بی» از چه فاصله‌ای قادر است یک خط ارتباطی یا رادار مشخص را مختل کند. نتیجه به عواملی مانند فرکانس، توان، جهت‌دهی آنتن‌ها، عوارض زمین، موقعیت نسبی، مقاومت سامانه در برابر اخلال و وجود کانال‌های پشتیبان بستگی دارد.

در اینجا مرز میان توانمندی واقعی و تبلیغات نیز اهمیت پیدا می‌کند. سازنده از قابلیت ایجاد اختلال در ارتباطات، رادار و ناوبری دشمن سخن می‌گوید؛ اما این به معنای عملکرد یکسان در برابر همه اهداف نیست. شبکه‌های رادیویی بسته به تغییر فرکانس، استفاده از بخش‌های سیمی، سامانه‌های خودمختار و مراکز فرماندهی پشتیبان، واکنش‌های متفاوتی به اخلال دارند. جنگ الکترونیک می‌تواند موجب تأخیر، خطا یا قطع ارتباط شود؛ اما فلج کامل یک سامانه نیازمند از کار انداختن کل زنجیره فرماندهی آن است، نه صرفاً حضور یک هواپیمای جنگ الکترونیک در نزدیکی منطقه.

روزنامه روسی «وزگلیاد» نیز این احتمال را مطرح کرد که این اسکادران در حال بررسی منطقه عملیاتی بالقوه و ارزیابی توانمندی‌های سامانه‌های جنگ الکترونیک روسیه بوده‌اند. این تفسیر با مأموریت شناخته‌شده «کامپس کال ۳۷ بی» و ترکیب گروه سازگاری دارد، اما کماکان یک فرضیه است. همچنین این گزارش احتمال آماده‌سازی یک «دالان» برای پهپاد‌های اوکراینی را نیز مطرح کرده است. البته برای اثبات این ادعا، در داده‌های عمومی شواهد مستقیمی از جمله اثر قابل مشاهده، بیانیه رسمی و ... وجود ندارد..

در هر صورت، حتی اگر «کامپس کال ۳۷ بی» در بیست و هفتم مرداد صرفاً در حالت غیرفعال فعالیت کرده باشد، چنین پروازی می‌توانسته برای آماده‌سازی عملیات‌های آینده ارزش داشته باشد. تهدید اصلی این عملیات برای روسیه خود هواپیما نیست، بلکه ایجاد یک سیستم تکرار شونده است.

وزارت جنگ آمریکا در طرح اولیه خود ساخت ۱۰ فروند هواپیمای «کامپس کال ۳۷ بی» را در دستور کار قرار داده بود، اما کنگره دو فروند دیگر را نیز به برنامه تسلیحاتی پنتاگون اضافه کرد. در جریان درخواست بودجه سال ۲۰۲۷ نیز ساخت سه فروند جدید و برنامه خرید هفت فروند دیگر از این هواپیما تا سال ۲۰۳۱ مطرح شده است.

در صورت اجرای کامل این برنامه، این ناوگان می‌تواند به ۲۲ فروند هواپیما نیز برسد. با این حال، حتی ناوگانی متشکل از ۲۲ فروند هواپیما نیز به‌معنای ایجاد یک «حباب اخلال» دائمی در اطراف روسیه نیست. این هواپیما‌ها به خدمه آموزش‌دیده، نگهداری فنی، ارتباطات امن، فرودگاه، تانکر و پوشش هوایی نیاز دارند. در عملیات واقعی نیز بخشی از ناوگان همواره در تعمیر، آموزش یا به‌روزرسانی خواهد بود. همچنین یک هواپیمای تخصصی و کمیاب یک دارایی ارزشمند و در عین حال آسیب‌پذیر است که بدون تردید آمریکا تمامی ذخایر آن را به صورتی بی‌مهابا به خط مقدم نبرد ارسال نمی‌کند.

تعداد هواپیما‌ها در نهایت میزان تداوم و تکرارپذیری عملیات را تعیین می‌کند. یک بازدید نمایشی را می‌توان اقدامی سیاسی تلقی کرد و یک پرواز منفرد در نزدیکی مرز را می‌توان با اطلاق عنوان تمرین بر آن توجیه کرد؛ اما چرخش منظم هواپیما‌ها امکان انباشت اطلاعات و مقایسه تغییرات در عملکرد سامانه‌های روسی را فراهم می‌کند.

اکنون می‌توان کل این روند را در کنار یکدیگر دید. در دی‌ماه، هواپیما برای نخستین بار به متحدان اروپایی معرفی شد. در بهار، دو فروند از طریق پایگاه «میلدنهال» برای مشارکت در جنگ منطقه‌ای ایران اعزام شدند. در مرداد ماه نیز، یک فروند «کامپس کال ۳۷ بی» از کرت به پوویدز منتقل و در یک گروه عملیاتی در نزدیکی استان کالینینگراد قرار گرفت.

در هر مرحله، موضوع صرفاً نمایش توانمندی یک هواپیما نبود؛ بلکه آماده‌سازی یک سامانه برای کوتاه‌تر کردن فاصله میان کشف یک منبع تشعشع، شناسایی آن، تصمیم‌گیری فرماندهی و اعمال اثر الکترونیکی بود. آمریکایی‌ها در بیست و هفتم مرداد قصدی برای آسیب زدن به روسیه نداشتند، آنها در گشت‌زنی خود پیامی به روسیه مبنی بر ورود قریب‌الوقوع این هواپیما به مناقشه اوکراین ارسال کردند، این مانور عملیاتی نشان‌دهنده ورود مستقیم واشنگتن به مناقشه اوکراین خواهد بود، ورودی که از سوی روسیه تحمل نخواهد شد.

انتهای پیام/ 999