نگاه مردمی به دفاع مقدس در «روایت‌های پراکنده» بازخوانی شد
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاع‌پرس، نشست معرفی و بررسی کتاب «روایت‌های پراکنده» نوشته علیرضا نیاکان و شیدا قوام‌پوری با اجرای سامانا احمدی و حضور جمعی از اهالی فرهنگ و رسانه در فرهنگسرای رسانه برگزار شد.
این کتاب مجموعه‌ای از روایت‌های مردمی از حوادث دوران دفاع مقدس است که نویسندگان تلاش کرده‌اند با گردآوری خاطرات و روایت‌های شاهدان، بخشی از تجربه مردم در سال‌های جنگ را ثبت و به نسل‌های بعد منتقل کنند.
در این نشست، علیرضا نیاکان، شیدا قوام‌پوری، میثم رشیدی مهرآبادی، محسن باقری‌اصل و حامد صلاحی درباره این اثر، شیوه گردآوری روایت‌ها، ویژگی‌های ادبی کتاب و ضرورت ثبت تجربه‌های مردمی از دفاع مقدس سخن گفتند. همچنین بصیری، طراح جلد کتاب، درباره ایده طراحی روی جلد توضیحاتی ارائه کرد.
نیاکان: روایت‌های مردمی دفاع مقدس باید به نسل‌های آینده منتقل شود
علیرضا نیاکان، نویسنده کتاب «روایت‌های پراکنده» و خبرنگار، با اشاره به هدف از گردآوری این اثر اظهار داشت: این کتاب با یاد شهدای دفاع مقدس شکل گرفته و هدف اصلی آن، انتقال روایت‌های مردمی از دوران جنگ به نسل‌های جدید است.
وی افزود: در حوزه روایت جنگ و دفاع مقدس، هر اندازه کار شود باز هم به نظر می‌رسد نیاز به فعالیت بیشتری وجود دارد و نسل‌های آینده باید با ابعاد مختلف این دوره آشنا شوند. به همین دلیل، سراغ روایت‌های مردمی از حوادث مختلف رفتیم.
نیاکان ادامه داد: در این کتاب به حوادثی مانند بمباران پناهگاه پارک شیرین کرمانشاه، حمله به زمین فوتبال چوار ایلام و دیگر اتفاقات دوران جنگ پرداخته شده است؛ حوادثی که مردم عادی در آنها حضور داشتند و برخی از آنان جان خود را از دست دادند.
این نویسنده درباره شیوه گردآوری مطالب کتاب گفت: بخشی از سوژه‌ها از طریق رسانه‌ها و بخشی نیز از اطلاعات و خاطراتی که در ذهن داشتم، انتخاب و گردآوری شد. در بخش ادبی نیز شیدا قوام‌پوری در تنظیم و انسجام روایت‌ها همراهی و همکاری ارزشمندی داشت.
وی با اشاره به انگیزه همکارش «شیدا قوام‌پوری» برای پرداختن به روایت‌های مردمی از جنگ تصریح کرد: عمه خانم قوام‌پوری در حادثه پناهگاه پارک شیرین کرمانشاه به شهادت رسیده بود و همین موضوع نیز انگیزه مضاعفی برای پرداختن به این بخش از تاریخ دفاع مقدس ایجاد کرد.
نیاکان زمان گردآوری و آماده‌سازی روایت‌های کتاب را حدود سه ماه عنوان کرد و گفت: بسیاری از این حوادث در رسانه‌ها و منابع مختلف روایت شده بود، اما برخی از اتفاقاتی که در جریان این تحقیق به آنها رسیدیم، برای خود من نیز تازگی داشت.
وی درباره تأثیرگذارترین روایت کتاب اظهار داشت: حادثه زمین فوتبال چوار بیش از دیگر موضوعات بر من تأثیر گذاشت؛ چراکه گروهی از فوتبالیست‌ها، ورزشکاران و تماشاگران برای برگزاری و تماشای یک مسابقه در زمین فوتبال حضور داشتند و این حادثه رخ داد.
قوام‌پوری: هویت روایت‌های مردمی در فرآیند ادبی حفظ شد
شیدا قوام‌پوری، دیگر نویسنده کتاب «روایت‌های پراکنده»، نیز در این نشست با اشاره به همکاری خود با علیرضا نیاکان اظهار داشت: همکاری با آقای نیاکان تجربه ارزشمندی بود. ایشان از پیشکسوتان حوزه مطبوعات هستند و در روند جمع‌آوری و تدوین روایت‌ها کمک زیادی کردند.
وی افزود: تلاش کردم روایت‌های کتاب را با قلمی ادبی و تا حدی شاعرانه منسجم کنم، اما در عین حال هویت و محتوای اصلی روایت‌ها حفظ شود. برای من مهم بود که امانتداری در نقل گفته‌های شاهدان رعایت شود و آنچه آنها از حوادث دیده و تجربه کرده‌اند، بدون تحمیل نگاه شخصی من به متن منتقل شود.
قوام‌پوری با اشاره به عنوان کتاب گفت: هر فردی با توجه به تجربه‌ای که از جنگ داشته، نگاه متفاوتی به آن دارد. یک نفر عزیزی را از دست داده، فرد دیگری شاهد یک حادثه بوده و شخص دیگری از شهری جنگ‌زده روایت دارد. تلاش کردیم این نگاه‌های مختلف را کنار هم قرار دهیم.
وی ادامه داد: بخش زیادی از روایت‌های دفاع مقدس از نگاه نظامیان بازگو شده است، اما در این کتاب تلاش کردیم از مرز‌ها فاصله بگیریم و وارد زندگی روزمره مردم شویم؛ روایت‌هایی از مادران، کودکان، دانش‌آموزان و خانواده‌هایی که در جریان بمباران‌ها و حوادث جنگ حضور داشتند.
این نویسنده با اشاره به روایت مربوط به پناهگاه پارک شیرین کرمانشاه گفت: بخش قابل توجهی از قربانیان این حادثه مادران و کودکان بودند؛ افرادی که برای در امان ماندن به پناهگاه رفته بودند، اما همان محل نیز هدف حمله قرار گرفت.
قوام‌پوری با بیان اینکه خود از نسلی است که دوران هشت‌ساله دفاع مقدس را تجربه نکرده است، اظهار داشت: برای من بسیار قابل تأمل بود که نسل آن دوره چگونه زیر بمباران زندگی می‌کرد و در عین حال امید خود را حفظ می‌کرد. زندگی مردم با وجود شرایط دشوار ادامه داشت و همین تاب‌آوری یکی از موضوعاتی بود که در شکل‌گیری کتاب تأثیر داشت.
وی درباره ارتباط شخصی خود با یکی از حوادث کتاب گفت: عمه من در حادثه پارک شیرین کرمانشاه به شهادت رسید. خانواده او با وجود امکان زندگی در خارج از کشور، علاقه‌مند بودند در وطن و شهر خود بمانند. این موضوع نیز انگیزه شخصی من برای پرداختن به این حادثه بود.
قوام‌پوری درباره منابع کتاب توضیح داد: بخشی از روایت‌ها از خبرگزاری‌ها و منابع رسانه‌ای گردآوری شده و درباره برخی دیگر از روایت‌ها که امکان دسترسی به شاهدان وجود داشت، به‌صورت حضوری با آنها گفت‌و‌گو کردیم.
وی ابراز امیدواری کرد «روایت‌های پراکنده» در آینده مورد استفاده دانش‌آموزان و نظام آموزشی قرار گیرد و گفت: خوشحالم که این اثر می‌تواند هدیه‌ای از سوی ما به نسل‌های آینده باشد.
این نویسنده همچنین درباره نحوه انتخاب موضوعات کتاب اظهار داشت: ابتدا حوادث مهم را بررسی کردیم. در تهران، موضوع موشک‌باران شهر و روایت مردم از مناطق مختلف مورد توجه قرار گرفت و در ادامه سراغ شهر‌های دیگر رفتیم و حوادثی مانند بمباران پارک شیرین کرمانشاه، حمله شیمیایی به حلبچه و سردشت و دیگر رویداد‌ها را از نگاه مردم همان مناطق روایت کردیم. هنگام نوشتن برخی روایت‌ها تحت تأثیر قرار گرفتم و حتی گریه کردم؛ به‌ویژه روایت مربوط به پارک شیرین کرمانشاه که به دلیل ارتباط مستقیم آن با خاطره عمه‌ام، تأثیر بیشتری بر من داشت.
رشیدی مهرآبادی: روایت‌های کمتر دیده‌شده، نقطه قوت کتاب است
میثم رشیدی مهرآبادی، نویسنده و منتقد ادبی، در ادامه این نشست با اشاره به آشنایی دیرینه خود با علیرضا نیاکان اظهار داشت: یکی از دلایل حضور من در این نشست، شناخت و علاقه‌ای است که به فعالیت‌های آقای نیاکان دارم. ایشان از پیشکسوتان عرصه خبر هستند و همچنان با انرژی در حوزه رسانه فعالیت می‌کنند.
وی افزود: یکی از نقاط قوت کتاب، روان بودن متن است که بخشی از آن حاصل تلاش خانم قوام‌پوری و بخش دیگر نتیجه تحقیقات آقای نیاکان است.
رشیدی مهرآبادی با اشاره به حجم ۱۲۸صفحه‌ای کتاب گفت: حجم مناسب کتاب باعث شده امکان مطالعه آن برای طیف بیشتری از مخاطبان فراهم شود. نویسندگان می‌توانستند مطالب بسیار بیشتری درباره حوادث دفاع مقدس گردآوری کنند، اما به نظر می‌رسد کوتاه بودن اثر با هدف دسترسی آسان‌تر مخاطب و کنترل قیمت کتاب انتخاب شده است.
این منتقد ادبی در عین حال به زبان کتاب انتقاد کرد و گفت: یکی از نکاتی که می‌تواند در چاپ بعدی مورد توجه قرار گیرد، استفاده از زبان معیار فارسی است. استفاده از زبان معیار، حتی در آثار کودک و نوجوان، اهمیت دارد و در بخش‌هایی که قرار است گفت‌وگوی افراد با همان لحن واقعی خودشان منتقل شود، می‌توان از زبان محاوره استفاده کرد. حفظ لحن مردمی با شکسته‌نویسی در تمام متن تفاوت دارد. می‌توان روایت مردم را حفظ کرد، اما متن را با زبان معیار ارائه داد. این موضوع به‌ویژه برای ماندگاری ادبی اثر اهمیت دارد.
رشیدی مهرآبادی، ماجرا‌محوری را دیگر ویژگی مثبت کتاب دانست و گفت: در میان روایت‌های کتاب، با حوادثی مواجه شدم که پیش از این کمتر دیده بودم. با وجود سال‌ها فعالیت در حوزه دفاع مقدس و مشاهده مستندات، فیلم‌ها و کتاب‌های متعدد، برخی از روایت‌های این اثر برای من تازگی داشت. از این منظر، کتاب برای کسانی که در حوزه دفاع مقدس فعالیت پژوهشی و فرهنگی دارند، می‌تواند منبعی قابل استفاده باشد.
این نویسنده همچنین انتشار تجربه‌های خبرنگاران در قالب کتاب را اقدامی ماندگار دانست و اظهار داشت: مطالبی که در خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری منتشر می‌شوند، ممکن است به مرور زمان و با تغییر سرور‌ها و آرشیو‌ها در دسترس نباشند، اما کتاب ماندگاری بیشتری دارد و می‌تواند تجربه‌های ثبت‌شده را برای سال‌های طولانی حفظ کند.
رشیدی مهرآبادی در ادامه پیشنهاد‌هایی برای تکمیل کتاب مطرح کرد و گفت: مقدمه اثر می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره هدف تألیف، شیوه انتخاب سوژه‌ها، مسیر تحقیق، نحوه همکاری نویسندگان و مدت زمان انجام پژوهش در اختیار مخاطب قرار دهد.
وی همچنین تنوع جغرافیایی روایت‌های کتاب را مثبت ارزیابی کرد و گفت: پرداختن به تهران، تبریز، کرمانشاه، ایلام و حلبچه باعث شده روایت‌ها فقط به یک منطقه محدود نباشد. توجه به رنج مردم در مناطق مختلف و حتی مردم کشور متخاصم در جریان حملات شیمیایی حلبچه، نگاه انسانی کتاب را نشان می‌دهد.
این منتقد ادبی درباره ساختار ظاهری کتاب نیز پیشنهاد‌هایی ارائه کرد و گفت: فهرست مطالب، طرح جلد، متن پشت جلد و عنوان اثر می‌توانند در چاپ‌های بعدی با دقت بیشتری مورد بازنگری قرار گیرند تا مخاطب پیش از مطالعه، تصویر روشن‌تری از محتوای کتاب به دست آورد.
رشیدی مهرآبادی همچنین بر ضرورت ثبت منابع و مستندات تأکید کرد و افزود: اگر مشخص شود هر روایت از چه منبعی، چه کتابی یا چه مصاحبه‌ای به دست آمده است، اثر می‌تواند برای پژوهشگران نیز کاربرد سندی بیشتری پیدا کند.
باقری‌اصل: زبان معیار می‌تواند به ماندگاری اثر کمک کند
محسن باقری‌اصل، نویسنده و منتقد ادبی، با اشاره به محتوای کتاب اظهار داشت: «روایت‌های پراکنده» اثری پرمحتواست که در حجم محدود، اطلاعات، روایت‌ها و ماجرا‌های متنوعی از دوران دفاع مقدس را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد. تحقیقات انجام‌شده برای کتاب قابل توجه است و روایت‌های متعددی در آن وجود دارد که می‌تواند مخاطب را با بخش‌هایی از تجربه مردم در دوران جنگ آشنا کند.
وی با تأکید بر اهمیت استفاده از زبان معیار گفت: نویسنده‌ای که توانایی نوشتن با زبان معیار را دارد، می‌تواند این زبان را در عین صمیمیت و برخورداری از ویژگی‌های ادبی، برای مخاطب جذاب کند.
باقری‌اصل ادامه داد: شکسته‌نویسی ممکن است در نگاه اول ساده‌تر به نظر برسد، اما خواندن آن برای مخاطب همیشه آسان نیست. زبان معیار می‌تواند به اثر انسجام بیشتری بدهد و زمینه ماندگاری آن را فراهم کند.
این منتقد ادبی با اشاره به برخی عناوین فصل‌های کتاب اظهار داشت: حتی در فهرست کتاب نیز نمونه‌هایی از عنوان‌های جذاب و ادبی دیده می‌شود که نشان می‌دهد نویسندگان ظرفیت استفاده از زبان معیار و ادبی را دارند.
وی در پایان پیشنهاد کرد این موضوع در چاپ‌های بعدی مورد توجه قرار گیرد و گفت: اگر روایت‌های مردمی با زبان معیار و در عین حال با حفظ صمیمیت بازنویسی شوند، اثر می‌تواند ارتباط مناسبی با طیف گسترده‌تری از مخاطبان برقرار کند.
صلاحی: روایت‌های مردمی، زوایای کمتر دیده‌شده دفاع مقدس را آشکار می‌کند
حامد صلاحی، استاد دانشگاه و منتقد ادبی، نیز با اشاره به سابقه فعالیت علیرضا نیاکان در حوزه رسانه و ادبیات اظهار داشت: نیاکان علاوه بر فعالیت در عرصه خبر، در حوزه ادبیات داستانی بزرگسال، نوجوان و فانتزی و همچنین ترجمه نیز تجربه دارد و این تجربه‌ها در شکل‌گیری آثار او قابل توجه است.
وی «روایت‌های پراکنده» را اثری قابل توجه در حوزه ادبیات پایداری دانست و گفت: یکی از ویژگی‌های کتاب، توجه هم‌زمان به تهران و شهر‌های دیگر و پرداختن به زوایای مختلف دفاع مقدس است. در این اثر، روایت‌هایی از حوادث مربوط به تهران، کرمانشاه و ایلام ارائه شده و نویسندگان تلاش کرده‌اند بخشی از زوایای کمتر دیده‌شده تاریخ دفاع مقدس را برای مخاطب بازگو کنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به روایت مربوط به بمباران زمین فوتبال چوار ایلام اظهار داشت: این حادثه از جمله روایت‌های تلخ و در عین حال تأثیرگذار کتاب است؛ زیرا حمله به یک زمین فوتبال و حضور ورزشکاران و تماشاگران در آن، تصویری روشن از آسیب‌های جنگ علیه مردم عادی ارائه می‌کند.
وی درباره ویژگی‌های ادبی اثر گفت: قلم کتاب در عین برخورداری از ویژگی‌های گزارشی، با صمیمیت، عاطفه و توجه به فضای روایت همراه شده است؛ به همین دلیل مخاطب نه با متنی کاملاً خشک و گزارشی مواجه می‌شود و نه اثر به سمت محاوره افراطی می‌رود.
صلاحی در پایان، کتاب «روایت‌های پراکنده» را اثری خواندنی توصیف کرد و گفت: ثبت خاطرات و حوادث هشت سال دفاع مقدس، به‌ویژه از زاویه نگاه مردم، اقدامی ارزشمند است و این اثر می‌تواند بخشی از تجربه تاریخی جامعه در دوران جنگ را برای نسل‌های آینده حفظ کند.
بصیری: طرح جلد تلاش دارد مضمون کتاب را به مخاطب منتقل کند
بصیری، طراح جلد کتاب «روایت‌های پراکنده»، درباره ایده طراحی روی جلد اظهار داشت: تلاش کردیم در عین سادگی، مضمون اصلی کتاب در طرح جلد دیده شود. در طراحی از رنگ‌های خاکی و قرمز و همچنین پرچم ایران استفاده شده است. یکی از روایت‌های شاخص کتاب نیز حادثه بمباران زمین فوتبال چوار ایلام بود که به‌عنوان یکی از نقاط عطف روایت‌های اثر مورد توجه قرار گرفت.
بصیری گفت: زمین فوتبال به دلیل جایگاه این ورزش در میان مردم جهان، می‌تواند نمادی از آسیب دیدن غیرنظامیان و مردم عادی در جریان جنگ باشد.
انتهای پیام/ 122
