ادبیات دفاع مقدس؛ روایتی برای حفظ حافظه تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی ایران

به گزارش گروه فرهنگ دفاع‌پرس، علی رمضانی مدیرعامل باغ کتاب و دستیار شهردار تهران در توسعه کتاب و کتابخوانی در نشست «در محضر روایت» از سلسله رویدادهای بعثت بانوان اهل فرهنگ و هنر که با حضور بانوان اهل فرهنگ و هنر چهارشنبه در باغ کتاب برگزار شد، با اشاره به نقش ادبیات در انتقال فرهنگ و جغرافیای جوامع مختلف اظهار داشت: وقتی یک رمان، داستان یا نمایشنامه را می‌خوانیم، تنها با یک روایت مواجه نیستیم، بلکه مکان، فرهنگ، روابط انسانی و سبک زندگی جامعه‌ای که داستان در آن شکل گرفته است نیز به مخاطب منتقل می‌شود. بسیاری از مخاطبان، شهرها و خیابان‌های کشورهای مختلف را از طریق آثار ادبی شناخته‌اند و ادبیات از این منظر، نقش مهمی در ثبت و انتقال جغرافیا و فرهنگ دارد.

وی افزود: ادبیات دفاع مقدس نیز برای جامعه ایرانی چنین کارکردی دارد و نباید آن را صرفاً از منظر یک گنجینه انقلابی یا ارزشی مورد توجه قرار داد؛ بلکه از منظر ادبی، اجتماعی و هویتی نیز این آثار اهمیت فراوانی دارند. این ادبیات بخشی از تاریخ، جغرافیا، فرهنگ و روابط میان انسان‌های این سرزمین را ثبت می‌کند و در برابر فراموشی تاریخی و فرهنگی قرار می‌گیرد.

دفاع مقدس؛ ثبت جغرافیای ایران در ادبیات

رمضانی با اشاره به نقش آثار دفاع مقدس در ثبت جغرافیای کشور اظهار کرد: در بسیاری از این آثار، مخاطب با نام شهرها، محله‌ها، مساجد، پادگان‌ها و مناطق عملیاتی مواجه می‌شود. برای مثال، روایت گروهی از جوانان یک مسجد در یک محله، حرکت آنها به یک پادگان برای آموزش و سپس حضورشان در یک منطقه عملیاتی، جغرافیای ایران را وارد یک روایت ادبی می‌کند.

دستیار شهردار ادامه داد: به این ترتیب، ادبیات دفاع مقدس تنها خاطره یک جنگ را ثبت نمی‌کند، بلکه خاطره مکان‌ها، شهرها و انسان‌هایی را که در این تجربه تاریخی حضور داشته‌اند نیز حفظ می‌کند. این آثار در واقع به حافظه جنگ و در سطحی گسترده‌تر به حافظه جمعی ایرانیان افزوده می‌شوند.

ادبیات دفاع مقدس و روایت فرهنگ کار جمعی

در بخش دیگری از سخنان، موضوع فرهنگ همکاری و کار جمعی مورد توجه قرار گرفت.

مدیرعامل باغ کتاب با اشاره به برخی روایت‌های تاریخی درباره جامعه ایرانی گفت: گاهی در روایت‌های بیرونی، ایرانیان به‌عنوان مردمی معرفی شده‌اند که کار جمعی را به‌خوبی انجام نمی‌دهند؛ در حالی که در تاریخ و فرهنگ ایران نمونه‌های متعددی از همکاری جمعی وجود دارد. نظام‌های سنتی تقسیم آب، قنات و بسیاری از سازوکارهای اجتماعی، نمونه‌هایی از سازمان‌یافتگی و همکاری جمعی ایرانیان هستند.

وی افزود: ادبیات دفاع مقدس نیز نمونه‌های متعددی از این فرهنگ را ثبت کرده است. در این آثار، انسان‌هایی از شهرها و مناطق مختلف کشور در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و فعالیت‌های مختلفی را از حضور در خط مقدم تا امور مهندسی، پشتیبانی، تدارکات و تأمین نیازهای نیروها انجام می‌دهند.

به گفته رمضانی، ثبت این تجربه‌ها در ادبیات نشان می‌دهد که دفاع مقدس فقط روایت حضور رزمندگان در خط مقدم نیست، بلکه روایت یک فعالیت جمعی و گسترده اجتماعی است.

باغ کتاب؛ ظرفیت گسترده برای فعالیت‌های فرهنگی

در ادامه این سخنرانی، ظرفیت‌های باغ کتاب تهران برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی و ادبی تشریح شد.

مدیرعامل باغ کتاب با اشاره به تنوع فضاهای فرهنگی، آموزشی، هنری، سینمایی و تفریحی باغ کتاب اظهار کرد: باغ کتاب صرفاً یک مجموعه کتاب‌فروشی نیست و مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را در کنار یکدیگر در اختیار دارد. سالن‌های سینمایی، فضاهای برگزاری رویداد، مجموعه‌های آموزشی و تفریحی و فضاهای فرهنگی، امکان طراحی برنامه‌هایی متنوع و ترکیبی را فراهم کرده‌اند.

وی تأکید کرد: این مجموعه آمادگی دارد در برنامه‌های فرهنگی تنها به نقش میزبانی محدود نشود، بلکه در طراحی و اجرای برنامه‌ها نیز مشارکت فعال داشته باشد و با مجموعه‌های فرهنگی و صاحبان آثار همکاری کند.

ضرورت توجه به مخاطب در طراحی برنامه‌های فرهنگی

وی با تأکید بر اهمیت شناخت مخاطب در برنامه‌ریزی فرهنگی گفت: برای توسعه فعالیت‌های کتاب‌محور باید بدانیم مخاطب چه نوع محتوایی را می‌پسندد، چگونه فکر می‌کند و چه چیزی او را به کتاب و برنامه‌های فرهنگی نزدیک می‌کند.

به گفته رمضانی، لازم است برنامه‌ها به گونه‌ای طراحی شوند که علاوه بر معرفی کتاب، فرصت گفت‌وگو، مشارکت و ارتباط مستقیم مخاطب با نویسندگان، شاعران و صاحبان آثار را فراهم کنند.

باغ کتاب؛ خانه‌ای برای برنامه‌های مستمر ادبی

مدیرعامل باغ کتاب همچنین پیشنهاد کرد باغ کتاب به فضایی برای برگزاری مستمر برنامه‌های ادبی و آموزشی بانوان فعال فدهنگ و هنر تبدیل شود و در این زمینه گفت: امکان برگزاری دوره‌های آموزش نویسندگی، نشست‌های تخصصی، رونمایی و معرفی کتاب، برنامه‌های مرتبط با تصویرگری و دیدار با نویسندگان و شاعران در باغ کتاب وجود دارد.

وی افزود: این مجموعه می‌تواند در قالب یک همکاری مستمر، علاوه بر میزبانی، در طراحی و اجرای چنین برنامه‌هایی نیز مشارکت کند.

ضرورت تربیت نسل جدید نویسندگان کودک و نوجوان

یکی دیگر از محورهای سخنرانی، توجه به ادبیات کودک و نوجوان و تربیت نویسندگان جدید بود.

رمضانی با اشاره به اهمیت آموزش نویسندگی اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید جدی‌تر مورد توجه قرار گیرد، تربیت نویسنده در حوزه کودک و نوجوان است. در این حوزه به دوره‌های آموزشی مستمر و برنامه‌ریزی‌شده نیاز داریم تا استعدادهای جدید شناسایی و برای ورود حرفه‌ای به عرصه نویسندگی آماده شوند.

در این بخش، پیشنهاد برگزاری دوره‌های تخصصی آموزش نویسندگی و استفاده از ظرفیت نویسندگان و استادان این حوزه مطرح شد.

نمایش آثار هنری با موضوع ایران و دفاع مقدس

در ادامه، استفاده از ظرفیت آثار هنری و تصویرگری با موضوع ایران، هویت ملی، دفاع مقدس و پیامدهای اجتماعی جنگ نیز مورد توجه قرار گرفت.

مدیرعامل باغ کتاب با اشاره به ظرفیت این مجموعه برای نمایش این آثار گفت: نمایش آثار هنری و تصویرگری در فضاهای عمومی می‌تواند زمینه آشنایی کودکان و نوجوانان با آثار باکیفیت را فراهم کند و ارتباط آنان را با موضوعات فرهنگی و هویتی افزایش دهد.

وی همچنین پیشنهاد کرد امکان استفاده از این آثار در کتابخانه‌ها و مراکز آموزشی مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطق کمتر برخوردار، مورد بررسی قرار گیرد.

ارتباط مستقیم نویسندگان و شاعران با مخاطبان

برگزاری برنامه‌های معرفی کتاب، نشست با نویسندگان و شاعران و ایجاد فرصت گفت‌وگوی مستقیم میان صاحبان آثار و مخاطبان، از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده در این سخنرانی بود.

رمضانی با اشاره به حضور گسترده مخاطبان در باغ کتاب، به‌ویژه در روزهای پایانی هفته، این مجموعه را دارای ظرفیت مناسبی برای برقراری ارتباط مستقیم میان مخاطب و جامعه ادبی دانست و بر ضرورت طراحی برنامه‌های مستمر در این زمینه تأکید کرد.

تأکید بر همکاری‌های مستمر فرهنگی

در پایان این سخنرانی، بر آمادگی باغ کتاب تهران برای همکاری با مجموعه‌های فرهنگی، نویسندگان، شاعران، هنرمندان و فعالان حوزه کتاب تأکید شد.

برگزاری برنامه‌های مشترک، طراحی دوره‌های آموزشی، حمایت از برنامه‌های ادبی، نمایش آثار هنری، معرفی کتاب و ایجاد ارتباط میان صاحبان آثار و مخاطبان، از جمله زمینه‌هایی عنوان شد که می‌تواند در قالب همکاری‌های مستمر دنبال شود.

این سخنرانی با تأکید بر این نکته به پایان رسید که ادبیات، هنر و کتاب می‌توانند در کنار ثبت تاریخ، نقش مهمی در حفظ حافظه جمعی، جغرافیای فرهنگی، فرهنگ همکاری و عناصر هویت ایرانی داشته باشند و باغ کتاب تهران نیز می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های موجود، بستری برای توسعه چنین فعالیت‌هایی فراهم کند.

انتهای پیام/ 121