تأکید متخصصان بر تداوم مراقبت از بیماران سرطانی

به گزارش گروه جامعه دفاع‌پرس، ششمین همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی با شعار جهانی مدیریت درد و در امتداد اهداف پویش ملی «هیچ‌کس تنها نیست؛ با هم علیه سرطان از پیشگیری تا درمان و تسکین» برگزار شد. این همایش با محوریت پیشگیری، غربالگری و مدیریت بهینه و جامع سرطان، میزبان متخصصان و صاحب‌نظران حوزه سلامت بود که درباره راهکار‌های ارتقای کیفیت خدمات، تسهیل دسترسی بیماران به درمان و تقویت نظام مراقبت‌های حمایتی و تسکینی به تبادل نظر پرداختند.

در این همایش، سخنرانان با تأکید بر ضرورت نگاهی جامع به مسیر درمان بیماران سرطانی، موضوعاتی همچون ایجاد نظام تداوم مراقبت، تسریع فرآیند درمان، توسعه زیرساخت‌های الکترونیک سلامت، مشارکت اجتماعی و نقش مراقبت‌های معنوی در ارتقای کیفیت زندگی بیماران را تشریح کردند.

بهشتیان: پویش ملی سرطان باید به معماری مراقبت تبدیل شود

دکتر بهشتیان مسئول اجرای پویش ملی سرطان، با تأکید بر ضرورت ایجاد زنجیره تداوم مراقبت از بیماران گفت: پویش ملی سرطان باید به‌جای محدود شدن به یک شعار، به معماری مراقبت تبدیل شود؛ معماری‌ای که بتواند حلقه‌های مختلف خدمات سلامت را به یکدیگر متصل کند.

وی با اشاره به ضرورت ایجاد حلقه واسط میان سطوح مختلف خدمات سلامت اظهار کرد: لزوماً ایجاد یک لایه اداری جدید نمی‌تواند مشکلات موجود را حل کند، بلکه باید سازوکاری شکل بگیرد که خدمات از حالت داوطلبانه و مقطعی خارج شده و به خدمات فعال، مستمر و قابل پیگیری تبدیل شود.

مسئول اجرای پویش ملی سرطان افزود: تبادل اطلاعات، برقراری ارتباط میان ارائه‌دهندگان خدمات و پیگیری وضعیت بیماران باید در قالب یک نظام تداوم مراقبت سازمان‌دهی شود تا علاوه بر ایجاد دسترسی به خدمات، امکان ادامه دریافت مراقبت‌های مورد نیاز نیز برای بیماران فراهم باشد.

بهشتیان با بیان اینکه بخشی از بیماران پس از شناسایی بیماری به دلیل مشکلات مالی یا محدودیت‌های جغرافیایی نمی‌توانند خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند، گفت: برخی بیماران در مناطق دورافتاده زندگی می‌کنند و دسترسی به مراکز درمانی برای آنها دشوار است. در مواردی نیز ناآگاهی از شیوه صحیح مراقبت یا شرایط اقتصادی، اجتماعی و روحی خانواده، روند درمان را با مشکل مواجه می‌کند.

وی با اشاره به نقش تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت در روند درمان بیماران سرطانی تصریح کرد: شرایط اقتصادی و اجتماعی بیمار و خانواده او باید در طراحی و اجرای نظام مراقبتی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه مراقبت مؤثر صرفاً به ارائه خدمات پزشکی محدود نمی‌شود.

بهشتیان ادامه داد: بر همین اساس، مدلی متشکل از زنجیره‌ای از خدمات، از شناسایی عوامل خطر و شرایط محیطی تا افزایش آگاهی، اقدام و مراقبت، طراحی شده است تا مسیر دریافت خدمات برای بیماران روشن‌تر و قابل پیمایش باشد.

وی با تأکید بر تفاوت الگو‌های بروز سرطان و عوامل خطر در مناطق مختلف کشور خاطرنشان کرد: سبک زندگی، رفتار، فرهنگ و شرایط اجتماعی در مناطق مختلف یکسان نیست؛ بنابراین نمی‌توان یک الگوی واحد را در سطح ملی طراحی کرد و از همه دانشگاه‌های علوم پزشکی خواست بدون توجه به شرایط منطقه‌ای، آن را اجرا کنند.

مسئول اجرای پویش ملی سرطان افزود: دانشگاه‌های علوم پزشکی باید متناسب با نیاز‌های مناطق تحت پوشش خود از ظرفیت نوآوری و خلاقیت استفاده کنند و با مشارکت‌های محلی، پاسخ مناسبی برای نیاز‌های جامعه بیابند.

وی همچنین بر ضرورت مشارکت صنعت، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیریه‌ها، رسانه‌ها و شهرداری‌ها در اجرای این پویش تأکید کرد و گفت: هدف این است که خیرخواهی و تمایل به کمک به شراکت در معماری مراقبت تبدیل شود. برای تحقق این هدف، باید استانداردها، نیاز‌ها و نقاطی که به حمایت نیاز دارند، مشخص شود تا ظرفیت‌های اجتماعی در مسیر تداوم مراقبت از بیمار و خانواده او به کار گرفته شوند.

بهشتیان با اشاره به نقش رسانه‌ها و شهرداری‌ها در اطلاع‌رسانی درباره پویش ملی سرطان اظهار کرد: محتوا‌های مختلف این پویش در اختیار شهرداری‌ها و دستگاه‌های مرتبط قرار گرفته است، اما با وجود اطلاع‌رسانی‌ها و برگزاری جلسات، هنوز تبلیغات گسترده آن در سطح شهر مشاهده نشده است.

وی درباره شاخص‌های ارزیابی موفقیت پویش نیز گفت: معیار موفقیت نباید صرفاً تعداد محتوا‌های تولیدشده یا ارجاعات ثبت‌شده باشد، بلکه باید مشخص شود چند بیمار توانسته‌اند از یک سطح خدمت به سطح دیگر منتقل شوند و خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.

مسئول اجرای پویش ملی سرطان تأکید کرد: نظام ارجاع زمانی اثربخش خواهد بود که با تداوم مراقبت همراه شود؛ زیرا ارجاع بیمار به یک مرکز به‌تنهایی کافی نیست و پیگیری وضعیت او تا دریافت خدمات مورد نیاز اهمیت اساسی دارد.
وی همچنین از تهیه مجموعه‌ای از ابزار‌های اطلاع‌رسانی شامل بیلبوردها، سازه‌های محیطی، پوستر، بروشور، استند، موشن‌گرافیک، تیزر‌های تصویری، پادکست و تیزر‌های رادیویی خبر داد و گفت: تدوین دستورالعمل اجرایی خودمراقبتی و ارائه مصوبه پیشنهادی در این زمینه نیز با هدف تقویت خودمراقبتی و ایجاد شبکه حمایتی اجتماعی برای بیماران دنبال شده است.

رستمیان: فاصله تشخیص تا آغاز درمان بیماران نباید از ۶۰ روز بیشتر شود

دکتر رستمیان از متخصصان حاضر در پنل تخصصی همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی، با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام و آغاز سریع درمان بیماران گفت: یکی از موضوعات مهم در مسیر درمان، ترس و نگرانی بیماران است؛ به‌گونه‌ای که برخی بیماران حتی در شرایطی که به درمان نیاز دارند، به دلیل نگرانی از فرآیند درمان از پذیرش آن خودداری می‌کنند.

وی با اشاره به ضرورت افزایش هماهنگی میان متخصصان افزود: باید برای هر بیمار از زمان تشخیص تا آغاز درمان، مسیر مشخص و منسجمی تعریف شود تا بیمار برای دریافت خدمات با سردرگمی مواجه نشود.

رستمیان همچنین از برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی یک مرکز غربالگری با همکاری وزارت بهداشت و تعدادی از خیران خبر داد و اظهار کرد: در حال ایجاد یک مرکز غربالگری هستیم که خدماتی از جمله آندوسکوپی و ماموگرافی ارائه خواهد کرد و فرآیند شناسایی بیماران و ارجاع آنها نیز در آن به‌صورت مشخص دنبال می‌شود.

وی با تأکید بر ضرورت تعیین تکلیف سریع بیماران پس از شناسایی بیماری تصریح کرد: زمانی که بیمار جدیدی شناسایی می‌شود و به درمانگاه مراجعه می‌کند، باید از همان ابتدا مسیر درمان او مشخص باشد و انتقال از یک مرحله به مرحله دیگر بدون سردرگمی انجام شود.

این متخصص با اشاره به اهمیت کاهش فهرست‌های انتظار درمان گفت: فاصله زمانی میان تشخیص بیماری تا آغاز درمان اولیه نباید طولانی شود و باید تلاش کنیم این فاصله حداکثر ۶۰ روز باشد.

رستمیان خاطرنشان کرد: هرچه بیمار مدت بیشتری برای جراحی یا آغاز درمان در انتظار بماند، خطر پیامد‌های ناشی از تأخیر افزایش می‌یابد و حتی ارائه بهترین خدمات درمانی نیز ممکن است نتواند آثار این تأخیر را جبران کند؛ بنابراین کاهش فهرست‌های انتظار و تسریع دسترسی بیماران به درمان باید از اولویت‌های نظام سلامت باشد.

مطلق: بدون پرونده الکترونیک سلامت، پایش کیفیت خدمات امکان‌پذیر نیست

دکتر مطلق از متخصصان پنل تخصصی همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی، با اشاره به چالش‌های پایش کیفیت خدمات سلامت عنوان کرد: تاکنون نتوانسته‌ایم برنامه‌ای منظم و جامع برای نظارت مستمر بر کیفیت خدمات سلامت در کشور ایجاد کنیم و یکی از دلایل این مسئله، فراهم نبودن زیرساخت‌های الکترونیک مورد نیاز در این حوزه است.

وی افزود: ایران از نظر مهندسی و زیرساخت‌های الکترونیک ظرفیت‌های قابل توجهی دارد، اما چگونگی استفاده از این ظرفیت‌ها در نظام سلامت و دلایل محقق نشدن کامل این زیرساخت‌ها، نیازمند بررسی و گفت‌و‌گو‌های تخصصی است.

مطلق با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت در زمینه توسعه زیرساخت‌های الکترونیک سلامت گفت: در همین راستا، مفهوم «اکوسیستم داده سلامت» مطرح شده است تا اطلاعات تولیدشده در بخش‌های مختلف نظام سلامت، از جمله نسخه‌های الکترونیک، سامانه‌های مدیریت بیمارستانی، آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری، یکپارچه و تجمیع شوند.

وی تصریح کرد: نتیجه این یکپارچه‌سازی در سطح فردی باید به شکل‌گیری پرونده الکترونیک سلامت منجر شود و در سطح کلان نیز زیرساخت لازم را برای برنامه‌ریزی سیاست‌گذاران، پایش عملکرد مدیران سلامت و تصمیم‌گیری بهتر ارائه‌دهندگان خدمات فراهم کند.

این متخصص با بیان اینکه داده‌های سلامت می‌توانند تصویری دقیق‌تر از وضعیت بیماری‌ها و خدمات ارائه‌شده در کشور ارائه دهند، اظهار داشت: باید بتوانیم میزان ابتلا به سرطان در استان‌های مختلف و کل کشور، هزینه‌های درمان و فاصله زمانی میان تشخیص بیماری تا دریافت نخستین خدمت درمانی را مشخص کنیم.

مطلق افزود: دسترسی به این اطلاعات به تصمیم‌گیران کمک می‌کند وضعیت واقعی نظام سلامت را بهتر بشناسند؛ چراکه برداشت ما از شرایط موجود ممکن است با واقعیت‌های نظام سلامت تفاوت داشته باشد.

وی با اشاره به اهمیت بررسی هزینه‌های درمان سرطان گفت: بر اساس داده‌های موجود، حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد هزینه‌های سرطان در برخی استان‌ها پرداخت می‌شود و این میزان در بعضی استان‌ها احتمالاً بیشتر است. یکی از دلایل احتمالی این وضعیت، مراجعه بیماران به استان‌های دیگر برای دریافت خدمات درمانی است.

مطلق تأکید کرد: بدون زیرساخت الکترونیک مناسب، دسترسی به اطلاعات دقیق و استفاده از آنها برای برنامه‌ریزی امکان‌پذیر نیست و به همین دلیل، توسعه اکوسیستم داده سلامت در سطح فردی و مدیریتی اهمیت زیادی دارد.

وی با بیان اینکه الکترونیکی شدن نسخه‌ها به‌تنهایی برای مدیریت اطلاعات سلامت کافی نیست، گفت: باید بتوانیم خدمات ارائه‌شده را به تشخیص بیمار متصل کنیم و مشخص باشد که هر بیمار با چه تشخیصی، چه خدماتی دریافت کرده است. تنها در این صورت می‌توان برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام داد و عملکرد نظام سلامت را ارزیابی کرد.

این متخصص در پایان، استقرار عملیاتی پرونده الکترونیک سلامت را یکی از گام‌های ضروری نظام سلامت دانست و خاطرنشان کرد: با وجود سال‌ها طرح این موضوع، پرونده الکترونیک سلامت هنوز به‌طور کامل و عملیاتی در نظام سلامت کشور محقق نشده است.

دیانی: مراقبت معنوی می‌تواند به عبور بیماران از بحران‌های روحی کمک کند

محمدرضا دیانی رئیس انجمن مکسا در اصفهان، نیز در این همایش با اشاره به چالش‌های آغاز فعالیت این مجموعه در اصفهان اظهار کرد: در ابتدای فعالیت، آشنایی چندانی با خدمات مراقبت‌های حمایتی و تسکینی وجود نداشت و علاوه بر مخالفت‌ها، حتی در مواردی این فعالیت‌ها مورد تمسخر قرار می‌گرفت؛ با این حال، تلاش‌ها ادامه پیدا کرد و امروز شعب این مجموعه در شهر‌ها و استان‌های مختلف کشور فعالیت می‌کنند.

وی با اشاره به برنامه مدیریت جامع و بهینه بیماران مبتلا به سرطان افزود: این برنامه طی سال‌های اخیر با تلاش دکتر جهانگیری و همکاری دکتر مصری ابتدا در قم آغاز شد و به‌تدریج توسعه پیدا کرد.

دیانی ادامه داد: برخی پزشکان، از جمله دکتر قانعی، پس از آشنایی با این برنامه ارزیابی مثبتی از آن داشتند و معتقد بودند اجرای مراحل پیش‌بینی‌شده در مدیریت جامع و بهینه بیماران می‌تواند ظرفیت‌های قابل توجهی برای ارتقای خدمات مراقبتی ایجاد کند.

رئیس انجمن مکسا در اصفهان با اشاره به مشارکت خیران در توسعه این برنامه گفت: تلاش شده است خدمات در استان‌های مختلف، به‌ویژه مناطق محروم مانند سیستان و بلوچستان، توسعه پیدا کند و در این مسیر از همراهی پزشکان، مسئولان و مراکز حاکمیتی استفاده شود.

وی در ادامه، مراقبت معنوی را یکی از ابعاد مهم حمایت از بیماران مبتلا به سرطان دانست و اظهار کرد: بسیاری از بیماران پس از ابتلا به بیماری با پرسش‌هایی درباره علت ابتلا، معنای بیماری و ارتباط آن با باور‌های دینی خود مواجه می‌شوند. برخی از این بیماران می‌پرسند چرا با وجود اعتقادات مذهبی به بیماری مبتلا شده‌اند یا چرا بهبود پیدا نمی‌کنند.

دیانی افزود: این پرسش‌ها در برخی بیماران به بحران‌های فکری و اعتقادی منجر می‌شود، در حالی که پاسخ‌گویی صحیح، تخصصی و همدلانه به این دغدغه‌ها می‌تواند به آنها کمک کند تا از بحران عبور کنند و به آرامش بیشتری برسند.

وی با اشاره به تجربه شعبه مکسا در مشهد گفت: برخی بیمارانی که خود با چنین بحران‌هایی مواجه شده بودند، پس از عبور از این شرایط به افرادی تبدیل شدند که با گفت‌و‌گو و همراهی، به سایر بیماران کمک معنوی می‌کردند و در بهبود شرایط روحی آنان نقش داشتند.

رئیس انجمن مکسا در اصفهان با تأکید بر ضرورت توجه به معنویت در کنار درمان پزشکی خاطرنشان کرد: ارتباط معنوی و یاد خدا برای بسیاری از افراد زمینه‌ساز آرامش است و توجه به این بُعد از نیاز‌های بیمار می‌تواند در مواجهه با شرایط دشوار بیماری مؤثر باشد.

دیانی ادامه داد: در اصفهان نیز برخی روحانیون و اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی در زمینه مراقبت‌های معنوی فعالیت کرده‌اند و چندین کتاب در این حوزه تهیه شده است. در مشهد نیز یکی از روحانیون با جمع‌آوری پرسش‌های دینی بیماران، حدود ۳۰۰ پرسش را شناسایی و برای آنها پاسخ‌هایی تدوین کرده است.

وی با تأکید بر لزوم آموزش تخصصی ارائه‌دهندگان مراقبت معنوی گفت: روحانیونی که در این زمینه آموزش دیده‌اند، می‌توانند در کنار پزشکان نقش مؤثری ایفا کنند. تجربه نشان داده است که در مراکزی که افراد آموزش‌دیده و آشنا با مسائل بهداشت و درمان، با هماهنگی پزشکان و مدیران بیمارستان فعالیت می‌کنند، این خدمات با استقبال مسئولان، کادر درمان و بیماران مواجه می‌شود.

دیانی در پایان از راه‌اندازی یک مرکز تخصصی آموزش مراقبت معنوی در حوزه علمیه مشهد خبر داد و گفت: طلاب در این مرکز، علاوه بر آموزش‌های حوزوی، دوره‌ای تخصصی و چندساله را می‌گذرانند و آموزش‌های لازم را از پزشکان دریافت می‌کنند تا با شناخت مناسب از محیط درمان، در هماهنگی با پزشکان و مدیران بیمارستان به بیماران خدمات مراقبت معنوی ارائه دهند.

ضرورت پیوند درمان پزشکی با حمایت‌های اجتماعی و معنوی

مجموع مباحث مطرح‌شده در ششمین همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی نشان داد که مدیریت مؤثر سرطان، فراتر از تشخیص و درمان پزشکی، به ایجاد زنجیره‌ای منسجم از خدمات پیشگیرانه، غربالگری، درمان، پیگیری و حمایت‌های روانی، اجتماعی و معنوی نیاز دارد.

بر اساس دیدگاه‌های مطرح‌شده در این همایش، توسعه پرونده الکترونیک سلامت، کاهش زمان انتظار برای آغاز درمان، تقویت نظام ارجاع و تداوم مراقبت و بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت خیران، سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و نهاد‌های محلی می‌تواند در بهبود دسترسی بیماران به خدمات و ارتقای کیفیت زندگی آنان نقش‌آفرین باشد.

در این رویکرد، موفقیت نظام مراقبت از بیماران سرطانی نه‌فقط با تعداد خدمات ارائه‌شده، بلکه با میزان دسترسی واقعی بیماران به مراحل مختلف درمان، استمرار مراقبت و برخورداری آنان از حمایت‌های مورد نیاز سنجیده می‌شود.

انتهای پیام/ 261