مشکلات بانکی ایران به روایت مرد سه‌هزارچهره
گروه فرهنگ دفاع‌پرس ـ اکبر صفرزاده؛ مجموعه تلویزیونی «مرد سه‌هزارچهره» به کارگردانی مهران مدیری و تهیه‌کنندگی جواد فرحانی، از ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ به‌صورت هفتگی از شبکه سه سیما پخش می‌شود. این مجموعه که به سفارش مرکز سیمافیلم تولید شده است، دنباله‌ای بر سریال‌های «مرد هزارچهره» (۱۳۸۷) و «مرد دوهزارچهره» (۱۳۸۸) محسوب می‌شود و مهران مدیری بار دیگر در آن نقش مسعود شصت‌چی را ایفا می‌کند.
این سریال در پنج قسمت نخست، با محوریت ماجرای سرقت از بانک، به زبان طنز به برخی از چالش‌های نظام بانکی ایران، از جمله اختلاس و تخلفات احتمالی برخی مدیران بانکی در اعطای تسهیلات به مشتریان خاص، می‌پردازد.
با پایان یافتن ماجرای سرقت از بانک در قسمت پنجم و قرار گرفتن مسعود شصت‌چی در موقعیتی تازه، به نظر می‌رسد سریال از موضوع بانک فاصله گرفته و وارد ماجرایی جدید شده است؛ این در حالی است که مسائل و چالش‌های نظام بانکی ایران آن‌قدر گسترده و بحث‌برانگیز است که می‌توانست دستمایه چندین قسمت دیگر از این مجموعه طنز قرار گیرد.
یکی از موضوعات قابل‌توجه در این زمینه، تصور عمومی بخشی از جامعه درباره ربوی بودن ساختار بانکداری است. فارغ از درستی یا نادرستی این برداشت، گسترش چنین تصوری می‌تواند پیامدهای اقتصادی و فرهنگی متعددی داشته باشد. از یک سو، اعتماد عمومی به نظام بانکی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و از سوی دیگر، ممکن است حساسیت جامعه نسبت به مفهوم ربا و پیامدهای آن را کاهش دهد؛ مسئله‌ای که پرداختن به آن در قالب طنز می‌تواند زمینه‌ساز طرح پرسش‌ها و تأملات اجتماعی باشد.
موضوع دیگر، عملکرد برخی بانک‌ها در حمایت از تولید است. با وجود قوانین و دستورالعمل‌های متعدد درباره ضرورت هدایت منابع بانکی به سمت فعالیت‌های مولد، همچنان این انتقاد مطرح است که بخشی از منابع مالی به‌جای حمایت از تولید و اشتغال، در فعالیت‌های غیرمولد و سوداگرانه به کار گرفته می‌شود. این مسئله می‌تواند یکی از محورهای داستانی جذاب برای یک مجموعه طنز باشد؛ به‌ویژه اگر فاصله میان اهداف اعلام‌شده نظام بانکی و عملکرد برخی از بازیگران آن به تصویر کشیده شود.
بنگاه‌داری بانک‌ها نیز از دیگر موضوعات بحث‌برانگیز در نظام بانکی ایران است. با وجود مقررات و محدودیت‌های قانونی در زمینه ورود مستقیم بانک‌ها به فعالیت‌های بنگاه‌داری، این موضوع همچنان محل انتقاد و مناقشه است. پرداختن به چرایی ورود بانک‌ها به چنین فعالیت‌هایی، پیامدهای آن برای اقتصاد و دشواری‌های نظارت بر این حوزه، می‌تواند بستری مناسب برای روایت طنزآمیز تناقض‌های موجود در ساختار اقتصادی کشور فراهم کند.
از دیگر موضوعاتی که ظرفیت پرداخت در قالب یک سریال طنز را دارد، اختلال در ارائه خدمات بانکی و آسیب‌پذیری سامانه‌های مالی است. اختلال در خدمات بانکی، به‌ویژه هنگامی که تعداد زیادی از مشتریان را درگیر می‌کند، می‌تواند زندگی روزمره مردم و فعالیت کسب‌وکارها را تحت تأثیر قرار دهد. نمایش موقعیت‌هایی که شهروندان در چنین شرایطی با آن مواجه می‌شوند، در کنار بررسی مسئولیت مدیران و نهادهای مرتبط، می‌تواند به یکی از محورهای اجتماعی و انتقادی یک مجموعه تلویزیونی تبدیل شود.
نوسانات ارزی و پیامدهای آن بر زندگی مردم نیز از دیگر موضوعات مهمی است که می‌توانست در ادامه داستان بانکی «مرد سه‌هزارچهره» مورد توجه قرار گیرد. افزایش نرخ ارز، در کنار عوامل دیگر اقتصادی، بر قیمت کالاهای اساسی، دارو، تجهیزات پزشکی و هزینه‌های زندگی تأثیر می‌گذارد. روایت طنزآمیز پیامدهای این وضعیت برای مردم عادی، در کنار نمایش تصمیم‌ها و عملکردهای اقتصادی، می‌تواند ارتباط سریال را با مسائل روز جامعه تقویت کند.
یکی از صحنه‌های قابل‌توجه قسمت پنجم سریال، به همین فاصله میان تصور سارقان از سرقت بانکی و آنچه در واقعیت رخ می‌دهد، مربوط است. در این قسمت، مسعود شصت‌چی به همراه گروهی از تبهکاران برای سرقت به بانک می‌رود؛ اما درمی‌یابد رئیس بانک پیش از ورود آن‌ها، حدود ۱۰۰ میلیارد تومان را برداشته و فرار کرده است.
شصت‌چی پس از شنیدن این خبر، با لحنی طنزآمیز رو به تبهکاران می‌گوید: «یعنی ما طی عملیات به این گستردگی، با این همه اسلحه و نارنجک و آرپی‌جی هشت، رفتیم بانک زدیم، سیصد میلیون برداشتیم؛ بعد ایشون با کت‌وشلوار شیک روی مبل نشستند، چایی هم دستشون، نود و نه میلیارد و هفتصد میلیون تومان بقیه را ایشون خورد؟»
این دیالوگ، با تکیه بر تضاد میان سرقت پرمخاطره سارقان و برداشت کلان رئیس بانک، موقعیتی طنزآمیز خلق می‌کند؛ موقعیتی که در عین خنده‌دار بودن، به یکی از حساس‌ترین پرسش‌های افکار عمومی درباره تخلفات مالی و سوءاستفاده از موقعیت‌های مدیریتی اشاره دارد.
«مرد سه‌هزارچهره» در همین قسمت‌ها نشان داده است که مسائل اقتصادی و بانکی ظرفیت بالایی برای روایت طنزآمیز دارند. با این حال، ادامه پرداخت به موضوعاتی مانند نحوه اعطای تسهیلات، بنگاه‌داری بانک‌ها، حمایت از تولید و پیامدهای نوسانات اقتصادی می‌توانست دامنه انتقادی و اجتماعی این مجموعه را گسترده‌تر کند و ارتباط آن را با دغدغه‌های روزمره مخاطبان افزایش دهد.
انتهای پیام/ 121
