بحران بزرگ در سفره‌های کوچک/ ذخایر جهانی غلات ته کشید
گروه بین الملل دفاع‌پرس: بازار‌های جهانی مواد غذایی تحت تاثیر هم‌زمانی کم‌نظیر چندین شوک سهمگین در زنجیره تامین، با موج تازه‌ای از تورم و گرانی افسارگسیخته مواجه شده‌اند؛ بحرانی عمیق که پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال جاری میلادی شدت یافته و سایه سنگین خود را تا عمق سال ۲۰۲۷ بر اقتصاد جهان حفظ کند.
تلاقی جنگ‌ها، ناامنی در آبراه‌های حیاتی، درگیری‌های منطقه‌ای و خشکسالی‌های بی‌رحمانه اقلیمی، دست به دست هم داده‌اند تا سفره میلیون‌ها خانوار را به‌ویژه در کشور‌های کم‌درآمد و در حال توسعه در منگنه‌ای سخت قرار دهند. بر اساس تازه‌ترین ارزیابی‌های سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) و بانک جهانی، ترکیب عواملی، چون حملات به زیرساخت‌های غلات در دریای سیاه، ناامنی و بحران مسیر‌های دریانوردی در دریای سرخ، محاصره دریایی آمریکا علیه ایران و انسداد متقابل تنگه هرمز، خشکسالی‌های شدید ناشی از پدیده «ال‌نینو» و پیامد‌های مستقیم آن بر بازار‌های سوخت و صادرات کود شیمیایی، انعطاف‌پذیری بازار‌های جهانی را به پایین‌ترین سطح ممکن رسانده است.
ارزیابی‌های نگران‌کننده نهاد‌های بین‌المللی نشان می‌دهد ذخایر راهبردی و برداشت‌های موفق فصل‌های گذشته که تاکنون به عنوان سپر بلای بازار‌های جهانی عمل می‌کردند، به‌سرعت در حال ته کشیدن هستند و همین امر خطر جهش‌های قیمتی بسیار شدیدتر را در ماه‌های پیش رو تقویت می‌کند.
طبق آمار‌های رسمی، شاخص قیمت غذای سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد که سبدی از کالا‌های پایه خوراکی مبادله‌شده در سطح بین‌المللی را رهگیری می‌کند، در ماه سپتامبر به عدد ۱۳۶ رسید که بالاترین سطح ثبت‌شده از نوامبر ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. هم‌زمان داده‌های بانک جهانی نشان می‌دهد در سه ماهه سوم سال، تورم مواد غذایی در ۲۲ درصد از ۱۵۰ کشور بررسی‌شده از نرخ تورم عمومی پیشی گرفته است؛ امری که از تسریع فشار هزینه‌ها بر معیشت عمومی خبر می‌دهد و کارشناسان هشدار می‌دهند تداوم این روند نه تنها خطر ناآرامی‌های اجتماعی را بالا می‌برد، بلکه ممکن است کشور‌های عمده تولیدکننده را به سمت اعمال سیاست‌های حمایتی و ممنوعیت صادرات سوق دهد و این اقدام، خود به آتش این بحران دامن خواهد زد.
نگاهی دقیق‌تر به وضعیت کالا‌های اساسی ابعاد این آشفتگی را روشن‌تر می‌سازد. قیمت جهانی گندم در سال ۲۰۲۶ شاهد رشد بیش از ۳۰ درصدی بوده است، چرا که ناامنی تجاری در دریای سیاه و انحراف اجباری کشتی‌ها به سمت مسیر‌های طولانی‌تر و پرهزینه‌تر دور آفریقا، هزینه‌های حمل‌ونقل را در برخی مسیر‌های کلیدی تا ۵۰ درصد افزایش داده است. این چالش‌ها تامین آرد و نان را در کشور‌های وابسته به واردات نظیر مصر با شوک مواجه کرده و در اندونزی نیز کاهش ۴۱ درصدی واردات گندم در ماه سپتامبر، کارخانه‌های آردسازی را مجبور به فعالیت زیر ظرفیت اسمی کرده است.
هم‌زمان، قیمت برنج در صادرکنندگان اصلی آسیا رشد ۱۰ تا ۱۳ درصدی را ثبت کرده و به رکورد‌های تاریخی رسیده است. در هند نیز ضعیف‌ترین بارندگی‌های موسمی در بیش از یک دهه اخیر، تولید شکر را به شدت کاهش داده و قیمت آن را به اوج تاریخی رسانده، در حالی که قیمت محصولات پایه‌ای دیگری، چون پیاز و حبوبات تنها در طول یک ماه جهش‌های بالای ۱۰ درصد را تجربه کرده‌اند.
این فشار قیمتی به همین جا ختم نمی‌شود و بازار روغن‌های خوراکی، سوخت و نهاده‌ها را نیز در بر گرفته است. قیمت روغن خوراکی در غرب آسیا با جهش‌های متوالی مواجه شده؛ به‌طوری که حتی در کشوری مانند اندونزی که خود بزرگ‌ترین تولیدکننده روغن نخل در جهان می‌باشد، قیمت روغن نباتی رشد ۷ درصدی داشته است. از سوی دیگر، اختلال در صادرات کود شیمیایی و سوخت از تنگه هرمز به دلیل محاصره و حملات وحشیانه آمریکا علیه ایران، هزینه‌های نهاده‌های کشاورزی را در سطح جهان در سطوح بسیار بالا نگه داشته و تولید کشاورزان را گران‌تر کرده است.
این بحران اکنون تمام سطوح زنجیره تولید مواد غذایی را فلج کرده است. شرکت‌های بزرگ پردازش و تولید مواد غذایی که معمولا مواد اولیه خود را در قالب قرارداد‌های چندماهه تامین می‌کردند، مجبور به تمدید قرارداد‌ها با قیمت‌های به مراتب بالاتر شده‌اند. افت ارزش ارز‌های ملی در برابر دلار نیز در بسیاری از کشور‌های در حال توسعه، آثار تورم وارداتی را دوچندان کرده است.
در این میان، تولیدکنندگان و اصناف خرد از نانوایی‌ها تا کارخانجات بزرگ صنعتی، علاوه بر گرانی مواد اولیه، با جهش هزینه‌های دستمزد، انرژی، آب و سایر ملزومات جانبی مواجه شده‌اند که در نهایت تمام این هزینه‌های انباشته‌شده به سفره مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود.
اقتصاددانان ارشد بین‌المللی بر این باورند که موج اصلی تقاضا و خطر واقعی هنوز به طور کامل در بازار تخلیه نشده است. بسیاری از کشور‌های عمده واردکننده در غرب آسیا و آفریقا که پس از برداشت‌های داخلی از حضور در بازار‌های جهانی امتناع کرده بودند، به‌زودی با اتمام ذخایر خود مجبور به بازگشت به بازار خواهند شد که این بازگشت هم‌زمان می‌تواند موج تازه‌ای از تقاضای شدید و شوک قیمتی جدید خلق کند.
در حال حاضر، تنها نقطه اتکای نسبی بازار، ذخایر مناسب سویا و ذرت و چشم‌انداز برداشت محصول در نیمکره جنوبی است؛ اگرچه افزایش قیمت نفت و تمایل روزافزون به استفاده از دانه‌های خوراکی در تولید سوخت‌های زیستی، این بخش از بازار را نیز تحت الشعاع قرار داده و ریسک‌های صعودی قیمت‌ها را در بالاترین سطح نگه داشته است.
در نهایت، تداوم زنجیره‌ای از شوک‌های ژئوپلیتیکی، بحران‌های اقلیمی و اختلالات شدید لجیستیکی، امنیت غذایی جهان را در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخی خود قرار داده است. با تخلیه تدریجی ذخایر راهبردی و پیش‌بینی بازگشت موج تازه‌ای از تقاضای بالای واردکنندگان بزرگ به بازار، چشم‌انداز کوتاه‌مدت و میان‌مدت اقتصاد مسلط بر کالا‌های اساسی همچنان نگران‌کننده باقی می‌ماند.
اگر تدابیر بین‌المللی عاجلی برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای، بازگشایی آبراه‌های کلیدی تجاری و حمایت از تولیدکنندگان کشاورزی صورت نگیرد، سرریز این فشار سنگین از حلقه‌های بالای زنجیره تامین به سفره جوامع آسیب‌پذیر، نه تنها فقر و گرسنگی را عمیق‌تر خواهد ساخت، بلکه پتانسیل تبدیل شدن به یکی از اصلی‌ترین پیش‌ران‌های ناآرامی‌های اجتماعی و سیاسی در سراسر جهان را خواهد داشت.
انتهای پیام/ ۴۶۱
