۱۳ آبان؛ روز بازخوانی استقلال و مسئولیت نسل امروز
گروه سیاسی دفاع‌پرس: سیزدهم آبان را باید از جمله روزهایی دانست که چند مقطع مهم از تاریخ معاصر ایران را به یکدیگر پیوند می‌دهد؛ روزی که تبعید امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳، به دنبال اعتراض ایشان به قانون کاپیتولاسیون، کشتار دانش‌آموزان در سال ۱۳۵۷ و تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ در حافظه تاریخی ملت ایران به ثبت رسیده است. سه واقعه که اگرچه در شرایط و بسترهای متفاوتی اتفاق افتادند، اما در یک نقطه اشتراک دارند و آن، مسئله استقلال، مقابله با سلطه خارجی و ایستادگی در برابر تحقیر اراده یک ملت است.
از این منظر، ۱۳ آبان را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک واقعه تاریخی، یعنی تسخیر سفارت آمریکا در تهران، محدود کرد. اهمیت این روز در مجموعه‌ای از تحولات نهفته است که هرکدام بخشی از تاریخ مبارزه ملت ایران برای دستیابی به استقلال و تعیین سرنوشت خویش را روایت می‌کنند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در تبیین اهمیت این مناسبت، در سخنرانی دوازدهم آبان سال ۱۳۸۹، سیزدهم آبان را یک نماد تاریخی دانستند و تأکید کردند: «سیزده آبان به خودی خود با روزهای قبل و روزهای بعد تفاوتی ندارد؛ اما یک نماد است». ایشان با اشاره به وقایع مهم این روز خاطرنشان کردند که این مناسبت، مجموعه‌ای از حقایق و درس‌های تاریخی را در خود جای داده که محدود به گذشته نیست و با مسائل امروز کشور نیز ارتباط دارد.
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در بیانات رهبر شهید درباره سیزدهم آبان مورد توجه قرار گرفته، تبیین مفهوم استکبار است. استکبارستیزی را نباید صرفاً به معنای مخالفت با یک دولت یا تقابل مقطعی با یک قدرت جهانی تفسیر کرد؛ مسئله اصلی، مخالفت با منطق سلطه‌طلبی و نظامی از روابط بین‌الملل است که در آن قدرت‌های بزرگ برای خود حق تعیین سرنوشت ملت‌های دیگر را قائل هستند.
رهبر شهید انقلاب در دیدار دوازدهم آبان سال ۱۴۰۴، در توضیح مفهوم استکبار، آن را به معنای خودبرتربینی دانستند و میان خودبرتربینی فردی و دولتی که این ویژگی را به ابزار تعرض به حقوق و منافع دیگران تبدیل می‌کند، تمایز قائل شدند. ایشان در همین زمینه توضیح دادند که استکبار زمانی به مسئله‌ای خصومت‌آمیز تبدیل می‌شود که یک دولت به خود اجازه دهد در امور کشورهای دیگر دخالت کند، برای آنها تکلیف تعیین کند و منابع و منافع حیاتی ملت‌ها را در اختیار بگیرد.
این تعریف نشان می‌دهد که استکبارستیزی در منطق انقلاب اسلامی، بیش از آنکه واکنشی احساسی یا شعاری باشد، ناظر بر یک اصل سیاسی و بین‌المللی است؛ اصلی که بر حق حاکمیت ملت‌ها، استقلال کشورها و مخالفت با مداخله‌جویی قدرت‌های خارجی تأکید دارد. بر همین اساس، اختلاف جمهوری اسلامی ایران با سیاست‌های سلطه‌طلبانه آمریکا را نمی‌توان تنها در اختلافات مقطعی، پرونده هسته‌ای، تحریم‌های اقتصادی یا مسائل منطقه‌ای خلاصه کرد؛ مسئله اساسی، نوع نگاه به استقلال کشورها و حق ملت‌ها برای انتخاب مسیر سیاسی و آینده خودشان است.
با این حال، یکی از چالش‌های مهم در مواجهه با تاریخ، فراموش شدن زمینه‌ها و علت‌های شکل‌گیری حوادث است. گاهی یک رویداد تاریخی به مرور زمان از بستر اصلی خود جدا می‌شود و تنها تصویری محدود از آن در حافظه عمومی باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، بازخوانی تاریخ و توجه به زمینه‌های وقوع حوادث اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.
رهبر شهید انقلاب در دیدار دوازدهم آبان سال ۱۴۰۳ با دانش‌آموزان و دانشجویان، درباره فلسفه نام‌گذاری روز ملی مبارزه با استکبار جهانی تصریح کردند: «مبارزه‌ی با استکبار که مال یک روز نیست؛ یک امر دائمی است». ایشان همچنین تأکید کردند که تعیین یک روز مشخص برای این مناسبت، با هدف جلوگیری از غفلت ملت ایران از تجربه تاریخی خود صورت گرفته است.
این تأکید، حامل پیامی مهم است؛ استکبارستیزی نباید به یک مراسم سالانه و مجموعه‌ای از برنامه‌های مناسبتی محدود شود، بلکه باید به آگاهی مستمری درباره مناسبات قدرت در جهان تبدیل شود. ملتی که گذشته خود را فراموش کند، ممکن است بار دیگر در معرض همان تجربه‌هایی قرار بگیرد که پیش‌تر برای رهایی از آنها هزینه داده است.
از همین رو، حفظ حافظه تاریخی ۱۳ آبان صرفاً به معنای یادآوری تسخیر سفارت آمریکا یا بازخوانی حوادث سال‌های ۱۳۴۳ و ۱۳۵۷ نیست؛ بلکه به معنای شناخت ریشه‌های مداخله خارجی، توجه به پیامدهای وابستگی و درک اهمیت استقلال سیاسی در معادلات امروز جهان است.
البته استکبارستیزی زمانی می‌تواند به یک راهبرد مؤثر و پایدار تبدیل شود که در کنار موضع‌گیری سیاسی، با تقویت ظرفیت‌های درونی کشور همراه باشد. تجربه تاریخی ملت ایران نشان داده است که صرف مخالفت با سلطه خارجی برای حفظ استقلال کافی نیست؛ بلکه این استقلال باید با قدرت علمی، اقتصادی، نظامی و مدیریتی و همچنین برخورداری از سرمایه اجتماعی پشتیبانی شود.
در همین چارچوب، رهبر شهید انقلاب در آخرین دیدار خود با دانش‌آموزان و دانشجویان به مناسبت ۱۳ آبان در سال ۱۴۰۴، بر ضرورت قوی شدن کشور تأکید کردند و تقویت توان مدیریتی، علمی و نظامی را از راهکارهای اساسی برای حل مشکلات و مصونیت‌بخشی به کشور دانستند.
این نکته را باید یکی از مهم‌ترین درس‌های ۱۳ آبان برای امروز ایران دانست؛ چراکه استقلال سیاسی بدون قدرت ملی، در برابر فشارهای خارجی آسیب‌پذیر خواهد بود. کشوری که از توان علمی، اقتصادی و دفاعی متناسب با ظرفیت‌های خود برخوردار باشد، امکان بیشتری برای صیانت از منافع ملی و حضور مستقل در عرصه بین‌المللی خواهد داشت.
از سوی دیگر، این مناسبت فرصتی برای نسل جوان است تا با نگاهی فراتر از روایت‌های کلیشه‌ای، تاریخ معاصر کشور را مطالعه کند و نسبت میان استقلال، پیشرفت، امنیت و قدرت ملی را دریابد. نسل جوان باید بداند که ۱۳ آبان تنها روایت یک اقدام تاریخی نیست؛ بلکه روایت نسلی است که در مقاطع مختلف، در برابر تحقیر و سلطه ایستاد و برای تعیین سرنوشت کشور خود نقش‌آفرینی کرد.
امروز نیز در شرایطی که مناسبات بین‌المللی با رقابت قدرت‌های بزرگ، فشارهای اقتصادی، جنگ‌های ترکیبی و تلاش برای اعمال اراده سیاسی بر کشورهای مستقل همراه است، پیام ۱۳ آبان همچنان موضوعیت دارد. جهان معاصر اگرچه از نظر ابزارهای سلطه و شیوه‌های اعمال قدرت تغییر کرده، اما اصل منازعه بر سر استقلال و حق تعیین سرنوشت ملت‌ها همچنان پابرجاست.
سیزدهم آبان یادآور این حقیقت است که استقلال یک کشور، صرفاً با اعلام مواضع سیاسی حفظ نمی‌شود؛ بلکه نیازمند آگاهی تاریخی، انسجام ملی، قدرت بازدارندگی و اراده‌ای مستمر برای دفاع از منافع ملی است. این روز باید فرصتی برای بازاندیشی در مسیر طی‌شده و ارزیابی ظرفیت‌های کشور برای مواجهه با چالش‌های پیش‌رو باشد.
در نهایت، مهم‌ترین پیام ۱۳ آبان آن است که هیچ ملتی نمی‌تواند بدون شناخت حقوق و منافع خود، در برابر زیاده‌خواهی قدرت‌های بزرگ از استقلال خویش صیانت کند. استکبارستیزی نه نفی تعامل با جهان، بلکه مخالفت با سلطه و تحمیل اراده دیگران است؛ تمایزی اساسی که درک آن برای سیاست خارجی و آینده ایران اهمیت راهبردی دارد. ۱۳ آبان از همین منظر، نه صرفاً یادآور گذشته، بلکه یادآور مسئولیتی برای امروز و فردای ایران است.
انتهای پیام/ 381
