مردانی: دفاع از کشور به شناخت تهدید‌ها در میدان جنگ شناختی نیاز دارد
به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، «محمدرضا مردانی» کارشناس عالی دفاعی در اجتماع مردم میدان منیریه تهران، با قدردانی از حضور، نظم و توجه حاضران، اظهار داشت: حضور مردم در میدان اهمیت و ارزش فراوانی دارد و شاید اگر افراد از میزان تأثیرگذاری این حضور آگاه باشند، با جدیت و انگیزه بیشتری در این اجتماعات شرکت کنند.
وی با اشاره به ضرورت شناخت تهدید‌ها پیش از هر اقدام دفاعی، به تشریح انواع موشک‌ها و مأموریت سامانه‌های پدافند هوایی پرداخت و گفت: موشک‌های بالستیک و کروز از جمله تسلیحات آفندی هستند، اما موشک‌های پدافند هوایی مأموریت دفاعی دارند. سامانه پدافندی برای مقابله با تهدید، ابتدا باید آن را در آسمان شناسایی کند، سپس مسیر حرکتش را مورد ردیابی قرار دهد و در نهایت با محاسبه موقعیت و زمان برخورد، برای مقابله با آن تصمیم بگیرد.
مردانی با بیان اینکه شناسایی تهدید، نخستین گام در هر اقدام دفاعی است، افزود: همین قاعده در سایر حوزه‌ها نیز صدق می‌کند. وقتی از دفاع کشور سخن می‌گوییم، باید ابتدا بدانیم تهدید‌های پیش روی ما چیست. تهدید امروز فقط نظامی نیست و حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و رسانه‌ای را نیز دربرمی‌گیرد.
این کارشناس عالی دفاعی با طرح این پرسش که آیا ساختار‌های دفاعی و فرهنگی کشور متناسب با تهدید‌های جدید عمل می‌کنند، تصریح کرد: برای فهم چرایی وقوع جنگ و شناخت تغییرات صحنه نبرد، باید هم اقدامات دشمن را بررسی کنیم و هم روند تحولات جنگ در جهان را بشناسیم.
تغییر ماهیت جنگ‌ها و شکل‌گیری جنگ ترکیبی
وی با اشاره به روند تاریخی تحول جنگ‌ها بیان کرد: جنگ در ابتدا شکل فردی داشت و به‌تدریج به درگیری‌های قومی، قبیله‌ای و گسترده‌تر تبدیل شد. با توسعه تسلیحات، جنگ‌های جهانی اول و دوم خسارت‌های انسانی عظیمی به همراه داشتند و بیش از ۸۰ میلیون نفر در این دو جنگ جان خود را از دست دادند. پس از آن، بشر به دنبال شیوه‌هایی برای غلبه بر رقیب با استفاده از ابزار‌های متفاوت رفت و الگو‌هایی مانند جنگ سرد و جنگ نرم شکل گرفت.
مردانی جنگ سرد را نمونه‌ای از تقابل قدرت‌ها بدون رویارویی مستقیم و گسترده نظامی دانست و گفت: رقابت آمریکا و شوروی در حوزه‌های تسلیحاتی، فضایی و سیاسی از نمونه‌های شناخته‌شده این نوع جنگ بود. با این حال، جنگ‌های جدید جایگزین کامل شیوه‌های پیشین نشدند، بلکه به جنگ‌های قبلی افزوده شدند و میدان‌های تازه‌ای از تقابل را به وجود آوردند.
وی با اشاره به مفهوم جنگ نرم اظهار داشت: در این نوع جنگ، از ابزار‌ها و امکانات غیرنظامی برای دستیابی به اهداف سیاسی و نظامی استفاده می‌شود. اقتصاد، فرهنگ، هنر، سینما، ورزش و رسانه می‌توانند در خدمت اهداف یک تقابل قرار بگیرند. با گسترش رسانه‌ها و افزایش قدرت اثرگذاری آنها، جنگ رسانه‌ای نیز به این عرصه اضافه شد.
این کارشناس عالی دفاعی با ارائه تعریفی از رسانه گفت: هر پدیده‌ای که دارای سه ضلع فرستنده، دریافت‌کننده و پیام باشد، می‌تواند در مفهوم گسترده رسانه قرار بگیرد؛ بنابراین رسانه فقط به رادیو، تلویزیون و شبکه‌های خبری محدود نیست. حتی گفت‌و‌گو‌های روزمره و روایت‌هایی که در خانواده و جامعه منتقل می‌شوند نیز می‌توانند بر نگرش و رفتار افراد اثر بگذارند.
مردانی با اشاره به تأثیر رسانه بر شکل‌گیری ذهنیت و سلیقه افراد افزود: بخشی از آنچه درباره پدیده‌ها، اشخاص و حتی خطر‌ها تصور می‌کنیم، حاصل تجربه مستقیم ما نیست، بلکه از طریق رسانه به ذهنمان منتقل شده است. به همین دلیل، رسانه می‌تواند بر ظاهر، رفتار، علاقه‌مندی‌ها و نوع نگاه افراد به جهان اثر بگذارد.
وی با انتقاد از آنچه وابستگی بخشی از جریان اطلاع‌رسانی به رسانه‌های مستقر در خارج از کشور خواند، اظهار داشت: باید درباره مرجعیت رسانه‌ای و منابعی که اخبار و روایت‌های خود را از آنها دریافت می‌کنیم، حساس باشیم. به گفته وی، شناخت پیشینه تاریخی و عملکرد قدرت‌های خارجی نیز در ارزیابی روایت‌های رسانه‌ای اهمیت دارد.
رسانه و تلاش برای تغییر نگرش جامعه
مردانی با اشاره به نمونه‌هایی از تولیدات سینمایی و تلویزیونی گفت: گاهی در آثار رسانه‌ای، برخی ارزش‌ها و نماد‌های اجتماعی به‌گونه‌ای به تصویر کشیده می‌شوند که مخاطب به‌تدریج به آنها بخندد یا نسبت به آنها احساس بی‌اعتنایی پیدا کند. در چنین شرایطی باید پرسید چرا یک فرد یا گروه اجتماعی باید به موضوعی علاقه‌مند شود که در تولیدات رسانه‌ای به‌طور مستمر مورد تمسخر قرار می‌گیرد؟
وی این روند را بخشی از جنگ رسانه‌ای دانست و خاطرنشان کرد: زمانی که ابزار‌های نظامی، اقتصادی، فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی در کنار یکدیگر برای دستیابی به هدفی مشترک به کار گرفته شوند، با پدیده‌ای مواجه هستیم که از آن با عنوان جنگ ترکیبی یا هیبریدی یاد می‌شود.
این کارشناس عالی دفاعی با اشاره به تحولات پس از جنگ ۱۲ روزه، اظهار داشت: پس از پایان درگیری نظامی، مجموعه‌ای از تحولات و رخداد‌ها در حوزه‌های رسانه‌ای، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دنبال شد؛ از جمله برجسته‌سازی برخی چهره‌های سیاسی در رسانه‌ها، انتشار تبلیغات در میان بازی‌های تلفن همراه، طرح برخی اتفاقات در فضای مجازی و برجسته‌کردن رویداد‌های مختلف ورزشی و اجتماعی. وی این اقدامات را در چارچوب تلاش برای ایجاد شکاف و افزایش اختلاف در جامعه ارزیابی کرد.
جنگ شناختی؛ هدف قرار دادن ذهن و ادراک مردم
مردانی با اشاره به گسترش ساختار‌های جدید در حوزه دفاعی آمریکا گفت: در سال‌های اخیر، در کنار نیرو‌های زمینی و هوایی و دیگر بخش‌های نظامی، حوزه‌هایی مانند نیروی فضایی، هوش مصنوعی، سایبری و فرماندهی جنگ شناختی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. به گفته وی، فعالیت نیرو‌های مرتبط با این حوزه در ساختار نظامی آمریکا از سال ۲۰۰۳ آغاز شده است.
وی با تشریح مفهوم علوم شناختی اظهار داشت: علوم شناختی به بررسی چگونگی ادراک، درک و تصمیم‌گیری انسان می‌پردازد. برای نمونه، ممکن است فردی در مواجهه با یک رفتار، ابتدا قضاوتی منفی داشته باشد، اما با دریافت اطلاعات تازه درباره شرایط و پیشینه آن رفتار، برداشت و احساسش تغییر کند. این موضوع نشان می‌دهد که شناخت انسان از پدیده‌ها تا چه اندازه به اطلاعات دریافتی و نحوه تفسیر آنها وابسته است.
این کارشناس عالی دفاعی با اشاره به تقسیم‌بندی سه‌گانه مغز به مغز خزنده، مغز میانی و مغز جدید، گفت: در این تقسیم‌بندی، مغز خزنده با نیاز‌های حیاتی، مغز میانی با عواطف و احساسات و مغز جدید با تحلیل و استدلال ارتباط دارد. وی با استناد به برخی پژوهش‌ها مدعی شد بخش قابل توجهی از تصمیم‌های انسان تحت تأثیر دو لایه نخست، یعنی نیاز‌ها و عواطف، قرار می‌گیرد.
مردانی در ادامه، جنگ شناختی را تلاشی برای اثرگذاری هدفمند بر ادراک، احساسات و تصمیم‌های جامعه هدف توصیف کرد و افزود: در این نوع تقابل، ابتدا نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌های جامعه شناسایی می‌شود؛ سپس تلاش می‌کنند نقاط قوت را تضعیف یا کم‌رنگ کنند، نقاط ضعف را برجسته سازند، فرصت‌ها را از بین ببرند و شکاف‌های اجتماعی را گسترش دهند.
وی با بیان اینکه هویت ایرانی، دین، آیین و خانواده از جمله ظرفیت‌های مهم جامعه هستند، گفت: یکی از محور‌های جنگ شناختی، تضعیف مؤلفه‌هایی است که موجب انسجام و همبستگی اجتماعی می‌شوند. به اعتقاد وی، دشمن می‌کوشد نسبت افراد با هویت ایرانی و دینی خود را تحت تأثیر قرار دهد و ارزش‌هایی مانند ایثار، مسئولیت‌پذیری و همبستگی را کم‌رنگ کند.
هویت دینی و خانواده
این کارشناس عالی دفاعی با تأکید بر اهمیت شناخت درست مفاهیم دینی، به شعار «الله‌اکبر» اشاره کرد و گفت: معنای این شعار آن است که خداوند بزرگ‌تر از هر قدرتی است و انسان نباید جز در برابر خداوند، بندگی و تسلیم داشته باشد. وی افزود: گاهی دشمن تلاش می‌کند با پیوند دادن مفاهیم دینی به رفتار‌های خشونت‌آمیز، تصویری نادرست از اسلام ارائه دهد.
مردانی همچنین با اشاره به مفهوم جامعه باز و آزادی بیان اظهار داشت: باید دید ادعا‌های مطرح‌شده درباره آزادی و دموکراسی تا چه اندازه با رفتار مدعیان آن سازگار است. وی با استناد به آیه «فَبَشِّرْ عِبَادِیَ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» بر ضرورت شنیدن دیدگاه‌های مختلف و انتخاب آگاهانه بهترین سخن تأکید کرد.
وی با اشاره به خانواده به‌عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی، تصریح کرد: خانواده نیز یکی از محور‌های مهم جنگ شناختی است و به گفته وی، جایگاه زن، حیا و عفت و نقش اعضای خانواده در انتقال ارزش‌ها، از جمله موضوعاتی است که در این عرصه مورد هدف قرار می‌گیرد.
این کارشناس عالی دفاعی با بیان اینکه میدان اصلی جنگ شناختی در زندگی روزمره مردم قرار دارد، گفت: صحنه این نبرد فقط میدان نظامی نیست؛ بلکه خود افراد، خانواده‌ها، محیط کار، اطرافیان و فضای ارتباطی جامعه در آن نقش دارند؛ بنابراین هر فرد باید نسبت به آنچه می‌بیند، می‌شنود و بازنشر می‌کند، آگاهی و دقت داشته باشد.
ضرورت بازنگری در شیوه‌های دفاعی و افزایش سواد رسانه‌ای
مردانی با تأکید بر اینکه شیوه‌های سنتی دفاع برای مواجهه با همه تهدید‌های امروز کافی نیست، خاطرنشان کرد: نمی‌توان با الگو‌های گذشته به‌تنهایی در برابر جنگی که ابعاد نظامی، رسانه‌ای، اقتصادی و شناختی دارد، ایستادگی کرد. به گفته وی، هر اقدام نظامی نیز می‌تواند در کنار اثر میدانی، پیامد‌هایی در عرصه ادراک و ذهنیت جامعه داشته باشد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از تاریخ صدر اسلام، جنگ شناختی را پدیده‌ای محدود به دوران معاصر ندانست و گفت: در روایت‌های تاریخی، نمونه‌هایی از تلاش برای تغییر نگرش مردم نسبت به شخصیت‌های دینی و سیاسی دیده می‌شود. وی با اشاره به دوران حکومت امیرالمؤمنین (ع) و تقابل معاویه با آن حضرت، این موضوع را نمونه‌ای از تلاش برای اثرگذاری بر افکار عمومی و تغییر برداشت مردم از حق و باطل دانست.
مردانی در بخش دیگری از سخنانش، با اشاره به نقش مردم در دفاع از کشور، اظهار داشت: کیفیت حضور و ایستادگی مردم در شهر‌های مختلف، نشان‌دهنده ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی جامعه است؛ ظرفیتی که به گفته وی، نباید در ارزیابی توان دفاعی کشور نادیده گرفته شود.
وی با اشاره به رشادت نیرو‌های جوان در میدان نبرد گفت: نمونه‌هایی از جوانانی وجود دارند که با امکانات محدود، ضربات مؤثری به دشمن وارد کرده‌اند و در این مسیر جان خود را فدا کرده‌اند. وی همچنین به توان دفاعی کشور در مقابله با حملات هوایی اشاره کرد و این دستاورد‌ها را حاصل تلاش نیرو‌های متخصص و فداکاری رزمندگان دانست.
ضرورت آگاهی، مسئولیت‌پذیری و حضور در میدان روایت
مردانی با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت و پرهیز از کینه‌ورزی در جامعه گفت: نباید اختلاف در ظاهر، سلیقه یا شیوه زندگی افراد به عاملی برای دوری و دشمنی تبدیل شود. وی با اشاره به سیره حضرت زهرا (س) و امام حسین (ع)، بر ضرورت مهربانی، خیرخواهی و تلاش برای هدایت دیگران تأکید کرد.
این کارشناس عالی دفاعی با بیان اینکه عبادت فردی به‌تنهایی برای ایفای مسئولیت اجتماعی کافی نیست، افزود: جامعه امروز به افرادی نیاز دارد که علاوه بر توجه به عبادت و معنویت، در مسیر آگاهی‌بخشی و دعوت دیگران به خوبی‌ها نیز گام بردارند.
وی خطاب به بانوان و حاضران در اجتماع گفت: فعالیت‌های مذهبی و برگزاری مراسم و نذری ارزشمند است، اما در کنار آن، مطالعه، افزایش آگاهی و شناخت مسائل روز نیز ضرورت دارد. همچنین حضور در مناسبت‌های مذهبی و آیینی نباید به عافیت‌طلبی و سکوت در برابر مسائل مهم منجر شود.
مردانی با اشاره به ضرورت تقویت توان گفت‌و‌گو و استدلال در مواجهه با شبهات اظهار داشت: برای حضور مؤثر در میدان جنگ شناختی، باید با دیدگاه‌های اهل‌بیت (ع)، شیوه مناظره شاگردان امام صادق (ع) و آثار علمای معتبر آشنا شد و توانایی پاسخ‌گویی منطقی و مستدل را افزایش داد.
وی در ادامه با اشاره به یکی از گزاره‌های رایج در گفت‌و‌گو‌های عمومی درباره نسبت منابع طبیعی و رفاه مردم، گفت: گاهی این پرسش مطرح می‌شود که چرا کشوری با برخورداری از منابع نفت، گاز و معادن، به سطح رفاه مورد انتظار نرسیده است. به گفته وی، چنین گزاره‌هایی نیازمند بررسی دقیق و مقایسه با شاخص‌های واقعی رفاه در کشور‌های مختلف است و نباید بدون تحلیل پذیرفته شود.
این کارشناس عالی دفاعی با اشاره به وضعیت برخی کشور‌های دارای تولید ناخالص داخلی بالا، از جمله آمریکا، فرانسه، ژاپن و کره، اظهار داشت: تولید ناخالص داخلی بالا لزوماً به معنای توزیع عادلانه ثروت و برخورداری همه مردم از رفاه نیست. وی در مقابل، به کشور‌هایی مانند فنلاند و سوئیس اشاره کرد که به‌رغم برخورداری محدودتر از برخی منابع طبیعی، در شاخص‌های رفاه جایگاه بالایی دارند.
مردانی همچنین با اشاره به کتاب «چرا ملت‌ها شکست می‌خورند»، بر اهمیت ساختار‌های اجتماعی، تاریخی و نهادی در مسیر پیشرفت کشورها تأکید کرد و گفت: برای تحلیل وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشورها، باید فراتر از منابع طبیعی به تاریخ، ساختار‌ها و عوامل شکل‌دهنده توسعه توجه کرد.
وی در پایان با قدردانی از حضور و توجه مردم در اجتماع میدان منیریه، بر ضرورت افزایش آگاهی، شناخت دقیق صحنه نبرد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد که مردم ایران با عبور از شرایط دشوار و پیچ تاریخی پیش رو، شاهد استمرار عزت و سربلندی کشور باشند.
انتهای پیام/ 122
