منصور انوری؛ پاسدار هویت ایرانی و معمار نثر فاخر ادبیات دفاع مقدس

گروه استان‌های دفاع‌پرس- «راضیه رضاپور» مدیر ادبیات و تاریخ اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت خراسان رضوی؛ انوری مردی با مو‌های خاکستری، چشمانی مهربان و به‌هم چسبیده از شدت خیره شدن به کاغذ و انگشت‌هایی با پینه نویسندگی، مردی بلند قامت که حالا قامتش در چارچوب تختی روان قرار گرفته و رویش را با پرچمی سه رنگ مزین به نام الله پوشانده‌اند تا هادی نیازی شانه زیر بار تابوت بدهد و فریاد بزند: بلند بگو «لا اله الا الله» و شانه‌های اطرافیان بلرزد و فریاد بغض آلودشان در فضا طنین اندازد که «لااله الاالله».

انوری مردی بود که در خانه ساده و بی‌آلایشش در یکی از خیابان‌های احمدآباد مشهد در نیمه کوچه‌ای باریک به زایش خیال و اندیشه جمعی می‌اندیشید و برای هویت آیندگانی که هنوز نیامده‌اند قلم‌فرسایی می‌کرد. او مردی بود اهل دقت و جزئیات.

او را در مقایسه با نویسندگان دیگر نمی‌توان ستود، زیرا دیگران به صد بهانه سراغ تقریظ را می‌گرفتند و تقریظ بر در خانه او ایستاده بود تا دعوتش کند و سخنانش را بشنود.

متاسفانه در مملکت ما هنوز افرادی پیدا می‌شوند که در سخنرانی هم نمی‌توانند نام آثار انوری را به درستی بیان کنند چه رسد به آن که اثرش را خوانده باشند یا به درک صحیح از آن رسیده باشند، اما او خود در ادراک پدیده‌های عالم به روشی دست یافته بود ویژه و پدیده‌ها را با زبانی برخاسته از عمق وجودش به نثر می‌کشید.

بیان انوری را در واژگان، دستور زبان فارسی، بلاغت و ایدئولوژی او می‌توان یافت. بلاغت زبان او در همان سطور نخست اثرش هر کارشناس خبره ادیبی را به بند خواهد کشید تا صور خیال را یک به یک به صف کند، آنجا که می‌گوید: «شعاع نور شامگاهی از سر دیوار‌های آجری و گلی، ایوان کوچک خانه‌ها و خم کوچه‌های پیچ در پیچ پا پس می‌کشید تا به گوی ملتهب خورشید که در ستیغ کوه در شرف غروب بود، بپیوندد.» (انوری، ۱۳۹۲: ۵) گویا مسیح بود که بر واژگان خشک غربت‌زده، روح می‌بخشید و به دنیای خالی از زبان ادبی صادرشان می‌کرد. او می‌دانست زبان فارسی در هجمه فرهنگ‌های متجاسر و زبان‌های بی‌هویت چونان کبوتری زخمی نیازمند توجه و پرستاری نویسندگان و اهل قلم است. پس کمر همت به نوشتن بست.
انوری سال‌های عمرش را با کتاب و واژه سر کرد و چراغ بلاغت را در اتاق نمور و کوچکش روشن نگاه داشت.

فارغ از فرم و ساخت اثر انوری باید به سایر وجوه نوشتار او نیز توجه کرد. او توانسته بود روابط عاطفی را دور از همه تصاویر مبتذل غربی و تنها با تکیه بر ابزار توصیف به ذهن خواننده متبادر سازد. «بر فراز آشیانه عنقا» و ده‌ها اثر دیگرش یک‌به‌یک نیازمند مطالعه‌ای دانشگاهی است، اما روشمندی و تکنیک‌گرایی او الگویی برای سایر نویسندگان معاصر خواهد بود.

او که حاضر نبود برای دریافت جایزه‌های پی‌درپی از اتاق نویسندگی دل کنده و ساعتی را بر صندلی سالن تجلیل تکیه زند تا در مقابل چشمان مهمانان آشنا و ناآشنا با ادبیات تشویق گردد، برای نوشتن یک بند از کتابش به هزاران سند و کتاب دیگر می‌آویخت.

پژوهشگری نویسنده در میان شگرد‌های ادبی او پنهان می‌گردد تا خواننده به قول ادبای پیشین شیرینی بلاغت را همانند شکر در زیر دندان‌ها خرت‌خرت نشنود بلکه همانند عسلی شیرین حس کرده و تلمذ نمایند.

کتاب او به قول «ویرجینا وولف» خواننده را پس از آن که موضوع را رها کرده و ساعت‌ها سری بر بالین نهاد سراغ می‌گیرد تا فکرش را در رنج نخواندن ادامه داستان معذب سازد و برخیزاندش تا در تاریکی و خلوت ادامه کتاب را از خود سازد.

نویسندگی منصور انوری ساعت‌ها نیازمند بحث و مطالعه است. این روز‌ها که تب پژوهشگری جامعه فروکش کرده و فریاد واویلتای اقتصاد برخاسته، نویسنده‌ای، چون او اعجوبه که نه، اما شاهنامه نویسی است که هویت ایرانی مردم را در میان تاخت تازیان غربی و شرقی به پاسبانی نشست.

رمان‌های او از جمله رمان‌های تاریخی شخصیت محور است که با زبانی سلیس و روان مخاطب را گرفتار خود ساخته بود. رمان عاشورا آخرین رمان او بود که در کشاکش اتفاقات زندگی مشحون از سوژه و اندیشه‌اش وقتی شنید رهبر شهید در آرزوی خواندن رمانی با موضوع عاشوراست، رنج خواندن «لهوف» و مقاتل را بر خود هموار ساخت، اما این رنج، کبوتر جان او را در خود فرو برد و او در صبح روز جمعه پانزدهم آبان ۱۴۰۵ به آسمان پر کشید تا گردی از پرچم حسین را بر تابوتش اندازند و روانه خانه علی بن موسی کنند.

اکنون خانه ابدی او در کنار خانه رهبر شهیدش است و در زیر سایه همسایه بلندترین تقریظ جهان را خواهد خواند.

انتهای پیام/