شهدای گمنام اصفهان به یاد مادر بی‌نشان می‌آیند
گروه استان‌های دفاع‌پرس- «پژمان گنجی‌پور»؛ گاهی یک نام روی پلاک فلزی، سال‌ها انتظار خانواده‌ای را به پایان می‌رساند؛ اما همیشه نشانی برای بازگشت به خانه وجود ندارد. بعضی پیکر‌ها از میدان‌های جنگ به خاک وطن بازمی‌گردند، بی‌آنکه هویتشان مشخص شده باشد. سال‌ها می‌گذرد و خانواده‌ای همچنان چشم‌انتظار می‌ماند؛ در حالی که مردم، صاحب یکی از مزار‌های گلزار شهدا را با عنوان «شهید گمنام» می‌شناسند.
گمنامی برای این شهدا، یک عنوان ساده نیست؛ پشت هر پیکر بی‌نام، داستانی از سال‌های جنگ، عملیات‌های دشوار، جست‌وجوی گروه‌های تفحص و تلاش برای شناسایی هویت رزمندگانی قرار دارد که نشانی از آنان در دست نیست. گاهی پلاکی پیدا نمی‌شود، گاهی مدارک و نشانه‌ها از میان رفته‌اند و گاهی بررسی‌های انجام‌شده نیز به شناسایی منتهی نمی‌شود.
در همین روزها، کاروانی با نام «اهالی بهشت» در استان اصفهان به راه افتاده است؛ کاروانی که پیکر شهدای گمنام را از شهری به شهر دیگر می‌برد تا مردم فرصت استقبال، میزبانی و بدرقه آنان را داشته باشند. هم‌زمانی این حرکت با ایام فاطمیه، معنای دیگری به این میزبانی داده است؛ گویی روایت بی‌نشانی شهدا، بار دیگر ذهن‌ها را به سوی بانویی می‌برد که مزارش همچنان در میان روایت‌های تاریخی، نشانی قطعی و آشکاری ندارد.
رد یک نام در میان خاک و لباس شهید
در روایت‌های مربوط به تفحص شهدا، خاطره‌ای از پیدا شدن پیکری نقل می‌شود که جست‌و‌جو برای شناسایی‌اش به نتیجه نمی‌رسید. شهید لباس پاسداری بر تن داشت، اما نشانی از پلاک او پیدا نشده بود. گروه تفحص برای یافتن هر نشانه‌ای از هویت این شهید، لباس و بقایای همراه پیکر را بررسی می‌کرد.
در جریان این جست‌و‌جو، قطعه‌ای عقیق در میان وسایل همراه شهید پیدا شد. پس از پاک‌کردن خاک، نوشته روی آن آشکار شد: «به یاد شهدای گمنام».
این عبارت، خود به بخشی از روایت گمنامی تبدیل شد؛ نشانه‌ای که به‌جای معرفی صاحب پیکر، از یاد شهدای بی‌نام سخن می‌گفت.
مزار بی‌نشان حضرت زهرا (س) چه روایتی دارد؟
در روز‌های فاطمیه، وقتی از گمنامی و بی‌نشانی سخن به میان می‌آید، نام حضرت فاطمه زهرا (س) در ذهن و زبان شیعیان جایگاهی ویژه دارد. بانویی که پس از رحلت پیامبر اسلام (ص)، روز‌های دشواری را پشت سر گذاشت و در دفاع از جایگاه ولایت، موضع خود را آشکار بیان کرد.
حضرت زهرا (س) وصیت کردند مراسم خاکسپاری ایشان شبانه انجام شود و افرادی که از آنان رضایت نداشتند، در تشییع و نماز بر پیکرشان حضور نداشته باشند. امیرالمؤمنین علی (ع) نیز به وصیت ایشان عمل کردند و پیکر مطهر حضرت شبانه به خاک سپرده شد.
امروز محل دقیق مزار حضرت زهرا (س) مشخص نیست و در منابع، دیدگاه‌های مختلفی درباره محل دفن ایشان مطرح شده است. همین بی‌نشانی، در حافظه تاریخی شیعیان با غربت و مظلومیت بانوی دو عالم پیوند خورده است.
اینجاست که هم‌زمانی تشییع شهدای گمنام با ایام فاطمیه، معنایی فراتر از تقارن دو مناسبت پیدا می‌کند. حضرت زهرا (س) در روایت شیعی، نماد دفاع از ولایت و ایستادگی در برابر بی‌عدالتی است و شهدای گمنام نیز در فرهنگ ایثار، با فداکاری و ازخودگذشتگی شناخته می‌شوند. پیوند این دو روایت، پیوندی اعتقادی و معنوی است؛ یادآوری این حقیقت که ارزش یک انسان را نمی‌توان فقط با نام و نشانی ظاهری او سنجید.
کاروان اهالی بهشت از حرم زینبیه راه افتاد
سه‌شنبه ۱۲ آبان، حرم مطهر حضرت زینب (س) در اصفهان میزبان آیین بدرقه کاروان شهدای گمنام بود. پیکر شهدای گمنام دوران دفاع مقدس در این مراسم تشییع شد و کاروان حرکت خود را به سوی شهرستان‌های استان آغاز کرد.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، این حرکت از ۱۲ تا ۲۵ آبان ادامه دارد و شهرستان‌های مختلف استان در مسیر میزبانی از شهدا قرار گرفته‌اند. نخستین برنامه استقبال شهرستانی نیز در عصر همان روز در فریدن برگزار شد.
در ادامه مسیر، شهرها و مناطقی همچون داران، چادگان، بوئین‌وم‌یاندشت، فریدون‌شهر، خمینی‌شهر، فلاورجان، بهارستان، لنجان، مبارکه، تیران، نجف‌آباد، شاهین‌شهر، برخوار، سمیرم، دهاقان، شهرضا، میمه و وزوان، خوانسار، گلپایگان، آران‌وبیدگل، کاشان، اردستان، نطنز و بادرود، کوهپایه، هرند، جرقویه، ورزنه، نائین و خور و بیابانک در برنامه حضور کاروان قرار گرفتند.
دانشگاه اصفهان و دانشگاه‌های دیگر استان نیز در کنار مدارس، مساجد، حسینیه‌ها و موکب‌ها از جمله میزبانان این پیکر‌ها هستند. به این ترتیب، کاروان در مسیر خود از مراکز شهری عبور می‌کند و فرصت میزبانی از شهدا را به مناطق مختلف استان می‌رساند.
برنامه پایانی این حرکت نیز برای دوشنبه ۲۵ آبان، ساعت ۱۹، از میدان امام خمینی (ره) به سمت گلستان شهدا اعلام شده است؛ آیینی که با روز حماسه و ایثار مردم اصفهان هم‌زمان خواهد بود.
مردم میزبان کسانی می‌شوند که نامشان را نمی‌دانند
در جریان این حرکت، آنچه اهمیت دارد، امکان حضور مردم در کنار پیکرهایی است که هویت برخی از آنان هنوز مشخص نشده است. مردم شهرهای مختلف می‌توانند در مراسم استقبال و تشییع شرکت کنند و به شهیدانی ادای احترام کنند که شاید نام، زادگاه و خانواده‌شان برای آنان ناشناخته باشد.
مدارس و دانشگاه‌ها نیز در این برنامه جایگاه ویژه‌ای دارند. حضور پیکر شهدا در محیط‌های آموزشی، فرصتی برای گفت‌و‌گو درباره تاریخ دفاع مقدس و شناخت نسلی است که در سال‌های جنگ، زندگی و آینده خود را در مسیر دفاع از کشور قرار داد.
گمنامی شهدا چه چیزی را به یاد ما می‌آورد؟
در فرهنگ دینی و ادبیات انقلاب اسلامی، از حضرت زهرا (س) به‌عنوان مونس و زائر شهدای گمنام یاد شده است. این تعبیر، بیانگر پیوندی معنوی میان غربت بانوی دو عالم و بی‌نام‌ونشانی رزمندگانی است که پیکرشان پس از سال‌ها به کشور بازگشته است.
گمنامی، پرسشی درباره حافظه ما نیز مطرح می‌کند: آیا شناخت یک انسان به نام و تصویر و عنوان او محدود است؟ شهدای گمنام، حتی زمانی که هویتشان برای مردم روشن نیست، بخشی از تاریخ دفاع از کشور را نمایندگی می‌کنند؛ تاریخی که با زندگی و سرنوشت انسان‌های واقعی نوشته شده است.
کاروان «اهالی بهشت» در روز‌های فاطمیه از شهرهای مختلف اصفهان عبور می‌کند و سرانجام به گلستان شهدا می‌رسد. در این مسیر، مردم با پیکرهایی بدرقه می‌کنند که نام برخی از صاحبانشان هنوز در انتظار شناسایی است. شاید مهم‌ترین معنای این میزبانی همین باشد: به یاد آوردن کسانی که نامشان را نمی‌دانیم، اما سهمشان در امنیت و تاریخ این سرزمین را نمی‌توان نادیده گرفت.
در روز‌هایی که نام حضرت زهرا (س) با غربت و مزار بی‌نشان ایشان یاد می‌شود، شهدای گمنام نیز در شهرهای اصفهان میهمان مردم‌اند؛ بی‌آنکه نامشان بر تابوت‌ها نوشته شده باشد، اما با یاد و احترام مردمی که برای بدرقه‌شان می‌آیند.
انتهای پیام/
