مردی که از غنیمت‌های جنگی، اقتدار موشکی ساخت
به گزارش گروه حماسه و جهاد دفاع‌پرس، «حسن طهرانی‌مقدم» ششم آبان‌ماه ۱۳۳۸ در محله سرچشمه تهران چشم به جهان گشود. پدرش محمود، خیاط بود و شغل او موجب شد خانواده از سرچشمه به محله‌های شکوفه و سپس بهارستان نقل مکان کنند. حسن دوران ابتدایی و متوسطه را در همین محله‌ها سپری کرد و از همان سال‌های نوجوانی، در کنار تحصیل، با فعالیت‌های مذهبی و اجتماعی انس گرفت.
او در نوجوانی به مسجد زینب کبرای سرچشمه رفت‌وآمد داشت و زیر نظر آیت‌الله سیدعلی لواسانی، آموزه‌های دینی را فرا گرفت. فعالیت در گروه سرود مسجد، یکی دیگر از تجربه‌های دوران جوانی او بود. این گروه که حسن به همراه برادرانش در آن حضور داشت، بعد‌ها به هسته اولیه گروهی تبدیل شد که در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ و هم‌زمان با بازگشت امام خمینی (ره) به ایران، در مراسم استقبال از ایشان در فرودگاه مهرآباد به اجرای برنامه پرداخت.
با گسترش مبارزات انقلابی، حسن نیز تحت تأثیر برادرش محمد به جریان مبارزه پیوست. در روز‌های منتهی به پیروزی انقلاب، او و دوستانش در فعالیت‌های مخفیانه، از جمله ساخت نارنجک دستی با استفاده از سه‌راهی لوله آب، مشارکت داشتند. در شب ۲۲ بهمن، در محدوده میدان امام حسین (ع)، با پرتاب نارنجک دستی موفق شدند یک خودروی نظامی ارتش را تصرف کنند و سرهنگی را که سوار بر آن بود، به اسارت بگیرند.
مسیر تحصیلی او نیز هم‌زمان با فعالیت‌های انقلابی ادامه یافت. پس از پایان دوره متوسطه، در رشته صنایع با گرایش برش قطعات صنعتی، در مقطع فوق‌دیپلم مدرسه عالی تکنیکیوم نفیسی پذیرفته شد. سپس در سال ۱۳۵۸ تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی مهندسی صنایع ادامه داد و مدرک مهندسی خود را از دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی دریافت کرد.
از روز‌های نخست سپاه تا شکل‌گیری توپخانه
حسن طهرانی‌مقدم در تیرماه ۱۳۵۹، زمانی که تنها ۲۱ سال داشت، به جمع نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و در نخستین سال‌های شکل‌گیری رسمی این نهاد، مسئولیت اطلاعات منطقه سه سپاه شمال را برعهده گرفت. دوره مسئولیت او تا ۳۱ مهر ۱۳۵۹ ادامه داشت.
در آن مقطع، کشور با ناآرامی‌های مرزی و تحرکات تجزیه‌طلبانه، به‌ویژه در کردستان، مواجه بود. شرایط داخلی و تحولات امنیتی موجب شد سپاه در پانزده ماه نخست فعالیت خود، بیش از پیش به ضرورت تقویت توان نظامی و دفاعی توجه کند.
با آغاز جنگ تحمیلی، نیاز به سازماندهی امکانات و تجهیزات نظامی بیش از گذشته احساس می‌شد. پس از عملیات ثامن‌الائمه (ع) و شکسته شدن محاصره آبادان، یک آتشبار توپخانه ۱۵۵ میلی‌متری کششی از تجهیزات به‌غنیمت‌گرفته‌شده دشمن، در منطقه شمال آبادان و محدوده دارخوین و پل مارد، تعمیر و برای مقابله با نیروهای عراقی به کار گرفته شد.
طهرانی‌مقدم پس از عملیات ثامن‌الائمه (ع)، کمبود آتش پشتیبانی در خطوط مقدم جبهه را به‌خوبی احساس کرد. به همین دلیل، در پاییز ۱۳۶۰ طرحی برای ساماندهی آتش‌های پشتیبانی، به‌ویژه خمپاره‌اندازها، تدوین کرد و آن را به حسن باقری ارائه داد. این طرح با امضای محسن رضایی، فرمانده وقت کل سپاه، به حسن باقری رسید و سپس به طهرانی‌مقدم ابلاغ شد.
در متن ابلاغیه خطاب به فرماندهان قرارگاه‌های قدس، نصر، فجر و فتح تأکید شده بود که حسن مقدم به‌عنوان مسئول پشتیبانی آتش‌های خمپاره‌ای سپاه معرفی شده و سایر فرماندهان موظف به همکاری با او هستند.
او بعد‌ها درباره چگونگی شکل‌گیری توپخانه سپاه در سال ۱۳۶۱ چنین روایت کرد: «عملیات فتح‌المبین تمام شد. من در سپاه شوش، وقتی گزارش را به آقا رشید می‌دادم، دیدم با خنده می‌گوید: مقدم برو توپخانه سپاه را سازماندهی کن. گفتم آقا رشید، ما داریم خمپاره را سازماندهی می‌کنیم. در فتح‌المبین ۱۴۸ قبضه انواع توپ روسی به غنیمت سپاه درآمده بود. آن موقع سپاه ۹ تیپ داشت. قرار شد برویم آن توپ‌ها را بیاوریم و سازماندهی کنیم. شهید حسن شفیع‌زاده اولین نفری بود که رفتم دنبالش. بعد از فتح‌المبین از تیپ المهدی شوش آوردمش پیش خودم و محمد آقایی که از مسئولان توپخانه سپاه بود، به انضمام شهید ناهیدی. این بچه‌های نخبه باهوش را جمع کردیم و توپخانه سپاه را تشکیل دادیم.»
تولد توان موشکی و عبور از وابستگی
پس از شکل‌گیری ساختار توپخانه، گام بعدی طهرانی‌مقدم ورود به عرصه موشکی بود. در آبان ۱۳۶۲، مسئولیت راه‌اندازی و سازماندهی فرماندهی موشکی زمین‌به‌زمین سپاه به او سپرده شد. این مأموریت در شرایطی انجام می‌شد که ایران در حوزه موشکی با محدودیت‌های جدی و وابستگی به تجهیزات خارجی روبه‌رو بود.
در بهمن ۱۳۶۲، نخستین اقدام عملی برای مقابله توپخانه‌ای با حملات عراق به بصره انجام گرفت. در آن زمان، پس از موافقت امام خمینی (ره) با مقابله‌به‌مثل در برابر حملات موشکی دشمن، ایران هنوز از سامانه موشکی مستقل برخوردار نبود و پاسخ به حملات عراق در سطح توان توپخانه‌ای انجام می‌شد.
سرانجام در ۲۱ اسفندماه ۱۳۶۳، نخستین موشک ایران به سمت کرکوک شلیک شد؛ رویدادی که نقطه عطفی در مسیر توسعه توان موشکی کشور به شمار می‌رفت.
در سال ۱۳۶۴ و پس از فرمان امام خمینی (ره) برای تشکیل نیروهای سه‌گانه سپاه، طهرانی‌مقدم به فرماندهی موشکی نیروی هوایی سپاه منصوب شد. از این مرحله به بعد، فعالیت‌های او به‌تدریج از سازماندهی تجهیزات موجود فراتر رفت و بر ایجاد ظرفیت داخلی، تربیت نیروی متخصص و دستیابی به فناوری‌های بومی متمرکز شد.
از نازعات تا شهاب ۳؛ مسیر یک خودباوری
یکی از مهم‌ترین اهداف طهرانی‌مقدم، دستیابی به استقلال در صنعت موشکی بود. او در سال ۱۳۶۵ تلاش‌های گسترده‌ای را برای شکل‌گیری زیرساخت‌های این حوزه آغاز کرد. در همین سال‌ها، مأموریت راه‌اندازی یگان موشکی حزب‌الله لبنان نیز به او سپرده شد و در فاصله سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۶، زمینه آموزش و انتقال تجربیات موشکی به نیروهای این مجموعه فراهم آمد.
سال ۱۳۶۶، دستیابی به موشک نازعات به‌عنوان نخستین موشک ایرانی، یکی از دستاورد‌های مهم این مسیر بود. او همچنین در مرداد ۱۳۶۷ در عملیات مرصاد حضور داشت و پس از پایان جنگ نیز فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه‌ای خود را متوقف نکرد.
از دیگر نقاط برجسته کارنامه او، مشارکت در دستیابی به موشک شهاب ۳ در سال ۱۳۷۷ بود. بخش مهمی از فعالیت‌های تحقیقاتی مرتبط با این موشک زیر نظر مستقیم او انجام شد.
طهرانی‌مقدم در آذرماه ۱۳۸۵، مسئولیت مشاور فرمانده کل سپاه در امور موشکی و ریاست سازمان جهاد خودکفایی سپاه را برعهده گرفت؛ مسئولیتی که تا آخرین روز‌های عمرش در آن فعالیت کرد.
مردی فراتر از میدان نظامی
زندگی طهرانی‌مقدم تنها در فعالیت‌های نظامی و پژوهشی خلاصه نمی‌شد. او در کنار مسئولیت‌های تخصصی، به ورزش، فعالیت‌های اجتماعی و امور خیرخواهانه نیز توجه ویژه داشت. کمک به خانواده‌های نیازمند، سرپرستی ایتام سادات، ساخت و بازسازی چندین مسجد، دارالقرآن و حوزه علمیه، بخشی از فعالیت‌های او در خارج از حوزه نظامی بود.
این ویژگی‌ها در کنار روحیه مدیریتی و نگاه بلندمدت او، تصویری متفاوت از شخصیتی ارائه می‌دهد که بخش عمده عمر خود را صرف توسعه توان دفاعی کشور کرد، اما در زندگی شخصی از شهرت و دیده‌شدن فاصله می‌گرفت.
در پیام تسلیت رهبر انقلاب اسلامی پس از شهادت او، از طهرانی‌مقدم با عنوان «سردار عالی‌قدر»، «دانشمند برجسته» و «پارسای بی‌ادعا» یاد شد.
او در وصیت‌نامه خود نیز خواسته بود روی سنگ مزارش نوشته شود: «اینجا مدفن کسی است که می‌خواست اسرائیل را نابود کند.»
همچنین سفارش کرده بود هرگاه به یادش افتادند، برای شادی روح او به ذکر اهل‌بیت (ع)، یاد امام حسین (ع) و مصائب ائمه اطهار (ع) بپردازند.
انفجار ملارد؛ پایان یک مأموریت ناتمام
۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۰، یکی از تلخ‌ترین روز‌ها در تاریخ فعالیت‌های دفاعی ایران رقم خورد. حسن طهرانی‌مقدم تا آخرین روز‌های زندگی، در جایگاه مسئول سازمان جهاد خودکفایی سپاه، پیگیر فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی و توسعه زیرساخت‌های دفاعی بود.
حدود ساعت ۱۳:۲۰ آن روز، صدای انفجاری مهیب در تهران و مناطق اطراف شنیده شد. شدت حادثه به‌اندازه‌ای بود که لرزش آن در بخش‌هایی از استان‌های تهران و البرز، از جمله شهریار، شهرقدس، کرج، پرند، اشتهارد، ملارد و ماهدشت احساس شد. حتی گزارش‌هایی از احساس لرزش در بخش‌هایی از ساوه نیز منتشر شد.
مدتی نگذشت که خبر اصلی منتشر شد: سردار حسن طهرانی‌مقدم، رئیس سازمان جهاد خودکفایی سپاه، به همراه جمعی از پاسداران در حادثه‌ای در شهرستان ملارد به شهادت رسیده است. این حادثه هنگام انجام یک فعالیت مهم موشکی و جابه‌جایی سوخت رخ داده بود.
در اطلاع‌رسانی اولیه سپاه، شمار شهدا ۱۷ نفر اعلام شد؛ اما با ادامه عملیات جست‌و‌جو و آواربرداری، پیکر‌های بیشتری از زیر آوار خارج شدند و در نهایت تعداد شهدای این حادثه به ۳۹ نفر رسید. این افراد از نیروهای متخصص و باتجربه‌ای بودند که هرکدام در شکل‌گیری و توسعه توان موشکی ایران نقش داشتند. بعد‌ها از آنان با عنوان «شهدای اقتدار» یاد شد.
شایعات پس از انفجار و میراث یک فرمانده
پس از حادثه ملارد، برخی رسانه‌های خارجی روایت‌های متفاوتی درباره علت انفجار منتشر کردند. از احتمال انفجار یک کلاهک هسته‌ای گرفته تا ادعای خرابکاری موساد، گمانه‌زنی‌هایی بود که در رسانه‌های بین‌المللی بازتاب پیدا کرد.
مجله تایم به نقل از یک مقام اطلاعاتی غربی، انفجار را به موساد نسبت داد. روزنامه دیلی تلگراف نیز مدعی شد که این عملیات با همکاری موساد و گروه منافقین انجام شده است.
با این حال، مسئولان وقت نیروهای مسلح و سپاه این ادعا‌ها را رد کردند و علت حادثه را وقوع انفجار در جریان جابه‌جایی سوخت و فعالیت موشکی اعلام کردند. با وجود این توضیحات، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال خرابکاری همچنان در برخی رسانه‌ها و محافل مطرح بود.
حسن طهرانی‌مقدم سرانجام در ۲۱ آبان ۱۳۹۰ به شهادت رسید، اما نامش با مسیری گره خورده است که از یک محله قدیمی در تهران آغاز شد و به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های فناوری دفاعی کشور رسید. شاید بتوان چکیده زندگی او را در همان خواسته‌ای جست‌و‌جو کرد که برای سنگ مزارش انتخاب کرده بود؛ خواسته‌ای که بیش از هر چیز، بیانگر آرمان و هدفی بود که تمام عمر برای آن تلاش کرد.
منبع: روزنامه جام‌جم
انتهای پیام/ 122
