یادداشت/

۲۵ آبان ۱۳۶۱، روزی که مردم اصفهان حماسه آفریدند

۲۵ آبان ۱۳۶۱، اصفهان روزی متفاوت را در تاریخ خود ثبت کرد؛ روزی که پیکر ۳۷۰ شهید عملیات محرم بر دستان مردم تشییع شد، خانواده‌ها با عزیزانشان وداع کردند و شهر، در میان سنگینی داغ و اندوه، پشتیبانی از جبهه را ادامه داد. حماسه آن روز، روایت یک تشییع بزرگ نبود؛ روایت مردمی بود که در اوج مصیبت، میدان را خالی نکردند.
کد خبر: ۸۷۸۳۲۲
تاریخ انتشار: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۱۲:۵۴ - 16November 2026

گروه استان‌های دفاع‌پرس- «پژمان گنجی‌پور»؛ بعضی روز‌ها در تقویم، فقط یک تاریخ نیستند؛ نقطه‌ای هستند که بخشی از هویت یک شهر در آن شکل می‌گیرد. برای اصفهان، ۲۵ آبان ۱۳۶۱ از همین روزهاست؛ روزی که مردم این شهر، پیکر صد‌ها تن از فرزندان خود را تا گلستان شهدا بدرقه کردند.

 

25 آبان 1361

ماجرا به عملیات محرم در آبان‌ماه سال ۱۳۶۱ بازمی‌گردد؛ عملیاتی که در منطقه جنوب کشور انجام شد و شمار زیادی از رزمندگان در جریان آن به شهادت رسیدند. از میان شهدای این عملیات، ۳۷۰ نفر متعلق به شهر اصفهان بودند؛ پیکر‌هایی که قرار بود در یک روز به شهر بازگردند و بر دستان مردم تشییع شوند.

۲۵ آبان، کاروان شهدا به اصفهان رسید. خبر بازگشت پیکرها، مردم را به میدان امام و مسیر تشییع کشاند. خانواده‌ها برای شناسایی و وداع با عزیزانشان آمده بودند و جمعیت، خیابان‌های منتهی به محل تشییع را پر کرده بود.

روایت‌های به‌جامانده از آن روز، از حضور گسترده مردم در مسیر میدان امام تا گلستان شهدا حکایت دارد. مهدی جانی‌پور، عکاس حاضر در مراسم، در گفت‌وگویی از جمعیت چندکیلومتری در خیابان‌های جی و احمدآباد یاد کرده است؛ جمعیتی که برای همراهی با پیکر شهدا به میدان آمده بودند.

مردم تا آخرین شهید همراهی کردند

تشییع ۳۷۰ شهید در یک روز، تنها به معنای برگزاری مراسمی بزرگ نبود؛ هر تابوت، روایت یک خانواده و هر بدرقه، وداعی سنگین برای پدر، مادر، همسر، فرزند و دوستان شهید بود.

در میان جمعیت، خانواده‌هایی حضور داشتند که پیش از آن نیز داغدار شهادت عزیزانشان شده بودند. برخی از آنها با وجود از دست دادن همسر یا فرزند، برای بدرقه دیگر شهدا به میدان آمده بودند. روایت‌های ثبت‌شده از آن روز، از حضور مادران و همسران شهدا در کنار دیگر مردم حکای می‌کند؛ کسانی که با وجود داغ شخصی، در تشییع فرزندان دیگر خانواده‌ها نیز شریک بودند.

حجم جمعیت به اندازه‌ای بود که تشییع و خاکسپاری شهدا ساعت‌ها طول کشید. بر اساس روایت فرمانده سپاه استان اصفهان، نخستین پیکر حوالی ظهر به گلستان شهدا رسید، در حالی که آخرین شهید هنگام اذان مغرب به محل دفن رسید. این فاصله زمانی، تصویری از گستردگی حضور مردم و همراهی آنان با کاروان شهدا به دست می‌دهد.

مردم فقط برای آغاز مراسم نیامده بودند؛ تا رسیدن آخرین پیکر و پایان خاکسپاری، همراه شهدا ماندند. آن روز، میدان امام تا گلستان شهدا مسیر بدرقه فرزندانی بود که از جبهه بازمی‌گشتند؛ اما این بار نه برای دیدار دوباره با خانواده، بلکه برای آرام گرفتن در خاک شهر خود.

خانه‌هایی که برای شهدا جا باز کردند

در کنار جمعیت بزرگی که برای تشییع آمده بود، اتفاق دیگری نیز برای آماده‌سازی محل دفن شهدا رخ داد؛ اتفاقی که بخشی از حماسه ۲۵ آبان را در محله‌های اطراف گلستان شهدا رقم زد.

گلستان شهدای آن زمان، ظرفیت لازم برای خاکسپاری این شمار از شهدا را نداشت. به همین دلیل، مسئولان ستاد شهدا برای فراهم کردن فضای مورد نیاز به سراغ خانه‌های اطراف رفتند؛ خانه‌هایی که تخلیه و آماده‌سازی آنها می‌توانست امکان دفن پیکر‌ها را فراهم کند.

اکبر علی‌یاری، مسئول ستاد شهدای اصفهان در سال ۱۳۶۱، روایت کرده است که اعضای ستاد عصر ۲۳ آبان با ساکنان خانه‌های اطراف گلستان شهدا درباره کمبود فضا صحبت کردند. به گفته او، حدود ۱۶ خانواده برای واگذاری خانه‌های خود اعلام آمادگی کردند و اهالی محل نیز در تخلیه و آماده‌سازی زمین مشارکت داشتند.

این تصمیم، یکی از جلوه‌های کمتر شنیده‌شده آن روز است؛ خانواده‌هایی که برای میزبانی از پیکر شهدا از خانه خود گذشتند. در کنار مردمی که برای تشییع به خیابان آمده بودند، ساکنان این محله نیز سهم خود را در بدرقه شهدا ادا کردند؛ سهمی که با واگذاری خانه و همراهی در آماده‌سازی محل دفن معنا پیدا می‌کرد.

 

25 آبان

حماسه با تشییع شهدا به پایان نرسید

شاید مهم‌ترین بخش روایت ۲۵ آبان، اتفاقی باشد که پس از تشییع رخ داد. انتظار می‌رفت شهری که در یک روز با ۳۷۰ شهید وداع کرده، روز‌های بعد را در سوگ و عزاداری بگذراند؛ اما گزارش‌های آن روز‌ها از ادامه حضور نیرو‌های مردمی در جبهه حکایت دارد.

بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم، عصر همان روز ۷۰۰ نیروی تازه‌نفس برای دفاع از کشور راهی جبهه شدند. این آمار در روایت مهدی جانی‌پور، عکاس حاضر در مراسم نیز آمده است.

این اعزام، وقتی معنای عمیق‌تری پیدا می‌کند که بدانیم در میان مردم عزادار، خانواده‌هایی هم بودند که به‌تازگی فرزند یا همسر خود را از دست داده بودند. با این حال، پشتیبانی از جبهه متوقف نشد و نیرو‌های داوطلب بار دیگر عازم میدان نبرد شدند.

ماجرا به همان روز محدود نماند. در روایت‌های مربوط به حماسه ۲۵ آبان، از اعزام نیرو‌های بیشتر در روز‌های بعد و ارسال کاروان‌های پشتیبانی از اصفهان به جبهه‌ها نیز یاد شده است. شهری که پیکر شهیدانش را تشییع کرده بود، همچنان در پشتیبانی از رزمندگان حضور داشت.

امام خمینی از ایستادگی اصفهان تمجید کرد

خبر تشییع ۳۷۰ شهید در اصفهان، بازتابی فراتر از این شهر داشت. امام خمینی (ره) در سخنانی پس از این واقعه، از حماسه مردم اصفهان یاد کرد و با اشاره به تشییع این شمار از شهدا، ایستادگی و ادامه خدمت مردم داغدار را مورد تمجید قرار داد.

ایشان در بخشی از سخنان خود پرسیدند: «شما در کجای دنیا می‌توانید جایی را مثل استان اصفهان پیدا کنید؟» و به تشییع حدود ۳۷۰ شهید در شهر اصفهان اشاره کردند.

سال‌ها بعد، در دیدار ۲۸ آبان ۱۴۰۱ با مردم اصفهان، آیت‌الله خامنه‌ای نیز به این واقعه پرداختند. ایشان با اشاره به شمار بالای شهدای تشییع‌شده، از اینکه اصفهان پس از چنین حادثه سنگینی از حرکت بازنایستاد، سخن گفتند و یادآور شدند که همان روز و روز‌های بعد، جوانان بسیاری راهی جبهه‌ها شدند و کاروان پشتیبانی از شهدا از اصفهان حرکت کرد.

در این دیدار، ایشان با اشاره به خانواده‌هایی که چند شهید تقدیم کرده بودند، حماسه ۲۵ آبان را بخشی از هویت انقلابی و جهادی اصفهان دانستند؛ هویتی که در سال‌های بعد نیز در بزنگاه‌های مختلف خود را نشان داده است.

 

25 آبان

۲۵ آبان در تقویم اصفهان ماندگار شد

سال‌ها از آن روز گذشته است؛ بسیاری از حاضران در آن تشییع، امروز خاطرات خود را برای نسل‌های بعد بازگو می‌کنند و گلستان شهدای اصفهان همچنان یادآور روزی است که مردم، پیکر ۳۷۰ شهید را در آغوش گرفتند و بدرقه کردند.

۲۵ آبان سال ۱۴۰۰، این روز با عنوان «روز حماسه و ایثار مردم اصفهان» در تقویم رسمی کشور ثبت شد؛ نامی که قرار است یادآور یکی از مهم‌ترین روز‌های تاریخ معاصر این شهر باشد. تسنیم.

اما اهمیت این روز فقط در شمار شهدا یا بزرگی مراسم تشییع خلاصه نمی‌شود. ۲۵ آبان روایت مجموعه‌ای از انتخاب‌هاست: مردمی که برای بدرقه شهدا به خیابان آمدند، خانواده‌هایی که با وجود داغ عزیزانشان در کنار دیگر مردم ایستادند، همسایگانی که خانه‌های خود را برای خاکسپاری شهدا واگذار کردند و جوانانی که پس از آن تشییع، راه جبهه را در پیش گرفتند.

اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱، ۳۷۰ شهید را تشییع کرد؛ اما آنچه این روز را در تاریخ ماندگار ساخت، فقط بدرقه شهدا نبود. مردم این شهر نشان دادند که حتی در سنگین‌ترین روز‌های سوگ نیز می‌توان ایستاد، همراهی کرد و مسئولیت را ادامه داد. حماسه ۲۵ آبان، روایت شهری است که در داغ فرزندانش ایستاد و راه آنان را ادامه داد.

انتهای پیام/

نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار