یخچالهای تاریخی تبریز؛ شاهکار دانش بومی نیاکان در مهار سرمای زمستان
به گزارش دفاعپرس از آذربایجان شرقی، پیش از رواج فناوریهای سرمایشی، مردم تبریز با تکیه بر دانش بومی و شناخت دقیق شرایط اقلیمی، سازههایی هوشمندانه برای تولید و نگهداری یخ احداث میکردند که امروزه بهعنوان بخشی از میراث ارزشمند معماری و فرهنگی این شهر شناخته میشوند.
یخچالهای سنتی تبریز عمدتاً در زیرزمین و با استفاده از دیوارهای سنگی، طاقهای آجری و پوششهای گنبدی یا تونلی ساخته میشدند. در فصل زمستان، آب در محلهای مخصوص یخسازی منجمد و سپس قطعات یخ به مخازن زیرزمینی منتقل میشد تا در فصل تابستان مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس اعلام ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجان شرقی، تا سال ۱۴۰۰ تعداد ۹ یخچال تاریخی در سطح استان شناسایی شده بود که چهار مورد از آنها در تبریز قرار داشت.
از جمله این آثار میتوان به یخچال قائممقام در محله ششگلان، یخچال بیلانکوه، یخچال صادقیه و یخچال لهلهبیگ اشاره کرد که هرکدام بخشی از تاریخ زندگی اجتماعی و معماری سنتی تبریز را روایت میکنند.
یخچال قائممقام که قدمت آن به دوره والیگری عباسمیرزا نسبت داده میشود، با مساحتی بیش از ۲۰۰ مترمربع و عمق حدود ۱۱ متر، یکی از نمونههای شاخص این سازههاست.
یخچال بیلانکوه نیز از آثار دوره قاجار بوده و در ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ با شماره ۱۸۶۸۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در این میان، یخچال لهلهبیگ پس از اجرای عملیات مرمت و بهسازی، در سال ۱۴۰۵ برای ایجاد کافه و رستوران سنتی به بخش خصوصی واگذار شد؛ اقدامی که با هدف تقویت ظرفیت گردشگری و احیای بافت تاریخی شهر انجام گرفته است.
با این حال، همه این آثار از وضعیت مطلوبی برخوردار نیستند. یخچال میرزا مهدی در خیابان فلسطین و برخی دیگر از سازههای قدیمی به دلیل فرسودگی، رهاشدگی و نبود مراقبت مستمر با آسیبهای جدی مواجه شدهاند.
یخچالهای تاریخی تبریز تنها بناهایی برای نگهداری یخ نیستند، بلکه نمادی از هوشمندی نیاکان در مدیریت منابع طبیعی، سازگاری با اقلیم و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی به شمار میروند؛ میراثی که حفاظت، مرمت و احیای آنها میتواند زمینه انتقال دانش و هویت معماری ایرانی به نسلهای آینده و رونق گردشگری تاریخی تبریز را فراهم کند.
انتهای پیام/
