ایران موضوع معامله قدرتهای بزرگ نیست
گروه جامعه دفاعپرس- «سارا شیرازی» وکیل دادگستری و معاون امور بانوان مرکزوکلای قوه قضاییه؛ جهان در آستانه یکی از نشستهای کمسابقه سیاسی خود قرار دارد؛ دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین، در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در شنژن چین. نشستی که فارغ از دستور کار رسمی آن، یک پرسش تاریخی و حقوقی مهم را دوباره زنده میکند: آیا قدرتهای بزرگ بار دیگر در پی ترسیم نقشهای تازه از جهان و تعیین حوزههای نفوذ خود هستند؟

برای درک اهمیت این پرسش باید به فوریه ۱۹۴۵ و کنفرانس یالتا بازگشت؛ جایی که روزولت، چرچیل و استالین، در حالی درباره آینده اروپا و نظم پس از جنگ جهانی دوم تصمیمگیری میکردند که بسیاری از ملتهای متأثر از تصمیمات آنان در آن میز مذاکره حضور نداشتند. توافق درباره آینده لهستان، ترتیبات اروپای شرقی، سرنوشت آلمان و حتی امتیازات راهبردی شوروی در شرق آسیا، نشان داد که در معادلات قدرت، گاهی اراده ملتها زیر سایه توافق دولتهای قدرتمند قرار میگیرد.
ایران نیز در آن مقطع تاریخی، تجربه تلخی از این واقعیت داشت. اشغال کشور توسط نیروهای بریتانیا و شوروی در سال ۱۳۲۰، محدودشدن استقلال عملی و وابستگی بخشی از تصمیمات راهبردی کشور به اراده قدرتهای خارجی، بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران است. هرچند در کنفرانس یالتا موضوع ایران در مذاکرات مستقیم سه رهبر مطرح نشد، اما مسئله حضور نیروهای خارجی در ایران در حاشیه مذاکرات وزیران خارجه مورد توجه قرار گرفت. این تجربه به ما آموخت که استقلال سیاسی، بدون برخورداری از قدرت ملی و توان دفاع از حاکمیت، میتواند در معرض تهدید قرار گیرد.
امروز اما جهان با ایرانی متفاوت روبهروست. از منظر حقوق بینالملل، منشور ملل متحد بر برابری حاکمیتی دولتها، منع توسل به زور علیه تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشورها و حق تعیین سرنوشت ملتها تأکید دارد. هیچ توافقی میان سه یا چند قدرت بزرگ، بهخودیخود نمیتواند برای ملت مستقلی مانند ایران تعهدآور باشد یا حق تعیین سرنوشت آن را از بین ببرد. چنین توافقاتی نمیتوانند جایگزین اراده ملتها و قواعد آمره حقوق بینالملل شوند.
از سوی دیگر، اقتدار دفاعی و توان بازدارندگی ایران، حاصل سالها تجربه، دانش بومی، توسعه ظرفیتهای راهبردی و اتکا به توان داخلی است. قدرت نظامی صرفاً برای رویارویی نیست؛ بلکه ابزاری برای جلوگیری از تحمیل اراده دیگران و صیانت از استقلال و تمامیت ارضی کشور است. البته هیچ قدرتی را نمیتوان مصون از تهدید دانست، اما برخورداری از توان دفاع مستقل، هزینه هرگونه ماجراجویی و محاسبه علیه منافع ملی را افزایش میدهد.
از این منظر، نگرانی ما از تکرار یالتا نباید به معنای نادیدهگرفتن تحولات جهانی باشد؛ بلکه باید با هوشیاری دیپلماتیک، انسجام ملی، تقویت ظرفیتهای دفاعی و بهرهگیری از ابزارهای حقوقی بینالمللی همراه شود. ایران نه با انزوا، بلکه با حضور فعال و مستقل در معادلات جهانی میتواند از منافع خود دفاع کند.
پیام روشن این مقایسه تاریخی آن است که ملت ایران دیگر آن بازیگر منفعل و گرفتار در جغرافیای رقابت قدرتهای خارجی نیست. ما نه موضوع توافق دیگران، بلکه صاحب حق، اراده و مسئولیت تعیین سرنوشت خویش هستیم.
یالتای جدید، اگر قرار باشد در ذهن برخی قدرتها شکل بگیرد، نباید و نمیتواند به معنای تعیین سرنوشت ملت ایران پشت میز مذاکره دیگران باشد. سرنوشت ایران را ایرانیان تعیین میکنند؛ نه واشنگتن، نه مسکو و نه پکن.
انتهای پیام/ 241
