دانشمندی که میان نسل‌های هسته‌ای پل زد

کمتر از موفقیت‌هایش می‌گفت، اما کارنامه علمی‌اش از سال‌ها تلاش در حوزه‌های مختلف هسته‌ای حکایت داشت؛ از شاگردی دکتر مجید شهریاری و فریدون عباسی تا پیوند نسل‌ دانشمندان هسته‌ای.
کد خبر: ۸۷۹۱۸۵
تاریخ انتشار: ۲۸ آبان ۱۴۰۵ - ۱۱:۳۹ - 19November 2026

از شاگردان شهید مجید شهریاری و دکتر فریدون عباسی بود. کارنامه علمی گسترده‌ای داشت؛ از پزشکی هسته‌ای، محاسبات و شبیه‌سازی گرفته تا مدیریت بحران‌های هسته‌ای و حوادث پرتویی. یک آدم همه‌فن‌حریف در حوزه هسته‌ای بود؛ مردی که برادرش در مراسم چهلمین روز شهادتش، از او به‌عنوان حلقه ارتباطی میان دانشمندان هسته‌ای نسل اول و سوم یاد کرد.

حسین ذکی دیزجی

شهید دکتر حسین ذکی دیزجی، دانشمند ۴۸ ساله هسته‌ای اهل آذربایجان شرقی بود که سال‌ها دور از هیاهو در حوزه‌های حساس علمی کشور فعالیت کرد و سرانجام در جریان جنگ رمضان، هنگام حضور در زادگاهش، روستای دیزج امیرمدار شهرستان اسکو، در حمله دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی به همراه خانواده‌اش به شهادت رسید.

دانشمندی که فقط پشت میز پژوهش نمی‌ماندحسین ذکی دیزجی از آن دسته متخصصانی نبود که فعالیت علمی‌شان فقط به پژوهش و انتشار مقاله محدود بماند. حوزه کاری او از محاسبات و کدهای تخصصی و شبیه‌سازی‌های پیچیده تا ساخت تجهیزات آزمایشگاهی و بررسی مسائل مرتبط با فناوری هسته‌ای گسترده بود. در کنار این فعالیت‌ها، مدیریت بحران‌های هسته‌ای و حوادث پرتویی نیز از مسئولیت‌هایی بود که سال‌ها برای آن وقت گذاشت.

بخشی از کار او به آماده‌سازی نیروها برای روزهای حادثه مربوط می‌شد؛ شخصا در مانورهای سالانه مقابله با حوادث پرتویی حضور داشت و برای آموزش دانشجویان و پژوهشگران وقت می‌گذاشت. تلاش می‌کرد دانش تخصصی را از فضای محدود دانشگاه و آزمایشگاه بیرون بیاورد و به نیروهایی منتقل کند که ممکن بود در شرایط اضطراری به آن نیاز پیدا کنند.

همکاران و نیروهای حاضر در این دوره‌ها از توانایی او در ساده‌کردن مفاهیم پیچیده یاد می‌کنند؛ اینکه می‌توانست موضوعی کاملاً تخصصی را طوری توضیح دهد که حتی افراد کم‌تجربه‌تر هم از پس وظایف خود در شرایط بحرانی بربیایند.

حسین ذکی دیزجی

از شاگردی شهریاری تا پیوند نسل‌های هسته‌ای

ذکی دیزجی از شاگردان شهید مجید شهریاری و دکتر فریدون عباسی بود؛ دو چهره شناخته‌شده‌ای که در مسیر علمی او نقش داشتند. اما خودش هم در ادامه این مسیر، به انتقال تجربه و تربیت نیروهای جوان‌تر کمک کرد.برادرش در مراسم چهلمین روز شهادت او، از حسین به‌عنوان حلقه ارتباطی میان دانشمندان هسته‌ای نسل اول و سوم یاد کرد؛ تعبیری که شاید بهتر از هر عنوان و سمت اداری، جایگاه او را در این مجموعه علمی نشان دهد.

فعالیت در زمینه خودکفایی تجهیزات هسته‌ای، مشارکت در کارگروه‌های تخصصی و پیگیری موضوعات مرتبط با انرژی، بخشی دیگر از کارنامه او بود. برخی تجهیزات آزمایشگاهی که ساخت داخل آن‌ها با محدودیت و تحریم روبه‌رو بود، با تلاش او و همکارانش ساخته شد. در کنار فعالیت‌های فنی، در بررسی تعهدات و معاهدات بین‌المللی هسته‌ای نیز مشارکت داشت و با تکیه بر دانش فنی، آزمایشگاهی و حقوقی، مسائل و پرسش‌های مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای ایران را بررسی می‌کرد.

وقتی برادرش هم از موفقیت‌های او خبر نداشت

با وجود این کارنامه، حسین اهل تعریف‌کردن از موفقیت‌هایش نبود. روزی به همراه برادر در یک جمع دوستانه حضور یافته بود، اما حتی برادرش هم نمی دانست که شهید ذکی، روز قبلش مهم‌ترین جایزه علمی کشور را در یک مراسم ملی دریافت کرده است. برادرش وقتی در برابر اشارات دوستان، از خود حسین درباره ماجرا پرسید، تنها با یک جواب مواجه شد که: «چیز مهمی نیست؛ فقط یک تشویق و تقدیر.»

اما ماجرا برای برادرش فقط یک جایزه نبود. حسین بعدها در خلوت، از حرف‌هایی گفت که در همان مراسم بر زبان آورده بود. وقتی مجری از او خواسته بود چند جمله‌ای صحبت کند، از زندگی رزمندگان و دانشمندان هسته‌ای گفته بود؛ از اینکه رزمنده در منطقه جنگی و در زمان و مکان مشخصی به استقبال شهادت می‌رود، اما دانشمندان هسته‌ای سال‌ها در شرایطی متفاوت زندگی می‌کنند.

گفته بود: «ما دانشمندان هسته‌ای سال‌ها مخفیانه و مظلومانه زندگی می‌کنیم. در همه زمان‌ها و در همه مکان‌ها، حتی در خانه خودمان در امنیت نیستیم. هر لحظه امکان خطر وجود دارد. هر لحظه منتظریم که مورد هدف قرار بگیریم. نه من، که همه دانشمندان هسته‌ای چنین بوده و چنین هستند.»

اهل دیده شدن نبود چه در مسائل شخصی و چه کاری!

روایت برادر از حسین فقط به فعالیت‌های علمی و مسئولیت‌های کاری او محدود نمی‌شود. حسین و برادرانش از کودکی در مجالس مذهبی و عزاداری شرکت می‌کردند. آن روزها در این محافل، بیشتر قرآن خوانده می‌شد و درباره آیات و مفاهیم دینی صحبت می‌کردند؛ مداحی به شکل امروزی چندان پررنگ نبود. حسین بعدها به مداحی علاقه‌مند شد و دوست داشت در این زمینه هم فعالیت کند.

در یکی از همان روزها، وقتی درباره خوب یا بد خواندن و تشویق‌شدن از سوی مردم صحبت شد، یکی از بزرگ‌ترها به او گفته بود اگر خوب بخوانی، مردم می‌گویند «به‌به» و اگر بد بخوانی نیز کلمات دیگری به کار خواهند گرفت؛ پس نباید اصل کار را برای شنیدن تشویق دیگران انجام داد.

این خاطره، تصویری از مردی می‌سازد که چندان دنبال دیده‌شدن نبود؛ چه در فعالیت‌های علمی و چه در زندگی شخصی‌اش.

شهادت در زادگاه همراه با خانواده

حسین ذکی دیزجی ۴۸ سال زندگی کرد؛ سال‌هایی که بخش مهمی از آن در مراکز علمی و پژوهشی و درگیر با موضوعاتی گذشت که کمتر کسی از جزئیاتشان خبر داشت. او در حوزه‌هایی فعالیت می‌کرد که هم تخصص بالایی می‌خواست و هم به دلیل حساسیت‌های امنیتی، امکان سخن‌گفتن آزادانه درباره آن‌ها وجود نداشت.در جریان جنگ رمضان، زمانی که در زادگاهش، روستای دیزج امیرمدار شهرستان اسکو، در کنار خانواده‌اش حضور داشت، موشک‌های دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی جان او و دخترش را گرفت.مردی که سال‌ها برای انتقال دانش و تجربه به نسل‌های بعدی تلاش کرده بود، در ۴۸ سالگی از میان خانواده و دوستانش رفت؛ اما آنچه از او باقی مانده، فقط نامی در فهرست شهدای دانشمند نیست. کارنامه علمی، نیروهایی که آموزش داد و تجربه‌هایی که منتقل کرد، هر کدام بخشی از زندگی مردی است که به همراه دیگر هم‌قطارانش اجازه توقف نسل دانشمندان هسته‌ای کشور را نداد.

انتهای پیام/

نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار