تقابل پهپادهای رهگیر با پهپادهای تهاجمی در جبهه اوکراین
گروه بینالملل دفاعپرس: یگانها و واحدهای پدافند هوایی روسیه از پهپادهای پروازی رهگیر ویژهای استفاده میکنند که خانواده آنها با نام عمومی «سوکول» شناخته میشوند. گزارشهای منتشرشده از خط مقدم جنگ روسیه و اوکراین، چند نمونه از این پهپادها را به تصویر کشیدهاند؛ از مدل «سوکولای» که با دست پرتاب میشود تا مدل «سوکول۳» که از سکوی پرتاب کاتاپولت استفاده میکند. این پهپادها با وجود ساختار ساده، قابلیت مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی اوکراین را دارا هستند.

پهپاد رهگیر «سوکولای» از نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در منطقه درگیریها به کار گرفته شده است. وزارت دفاع روسیه در دوازدهم خرداد از فعالیت یک گروه عملیاتی مجهز به این پهپاد در محور «دوبروپولسکی» خبر داد. طبق اعلام این وزارتخانه، اهداف این پهپاد شامل پهپادهای شناسایی و تهاجمی اوکراین بودهاند.
وزارت دفاع روسیه در بیستم شهریور نیز گزارش دیگری درباره استفاده از «سوکولای» منتشر کرد. در این گزارش، عملکرد یک گروه عملیاتی زنانه تشریح شد که در نخستین مأموریت رزمی خود موفق به سرنگونی یک پهپاد تهاجمی اوکراین از نوع «هورنت» شده بود.
در گزارشهای بعدی وزارت دفاع روسیه، جزئیات بیشتری از مراحل آمادهسازی پهپادهای «سوکولای» و نحوه فعالیت اپراتورهای آنها منتشر شد. همچنین برخی از مشخصات پروازی این پهپادها اعلام شد. در اوایل آبانماه، وزارت دفاع روسیه از پهپاد «سوکولوی۲» رونمایی کرد و آن را نسخه ارتقایافته مدل قبلی معرفی کرد. بااینحال، جزئیات اصلاحات و تغییرات اعمالشده در این مدل منتشر نشد.
در اواسط آبان نیز در یکی دیگر از گزارشهای منتشر شده توسط وزارت دفاع روسیه، عنوان جدیدی با نام «سوکول-پدافند هوایی» مطرح شد. هنوز مشخص نیست که این عنوان به یک گونه مستقل از پهپاد اشاره دارد یا نام مجموعه و سامانه کامل آن است.
وزارت دفاع روسیه در بیست و یکم آبان از بهکارگیری رزمی پهپاد رهگیر «سوکول۳» خبر داد. این نمونه جدید تقریباً دو برابر کوچکتر و دو برابر سریعتر از مدل قبلی است و برای پرتاب آن از سکوی کاتاپولت استفاده میشود. اگرچه در گزارش وزارت دفاع روسیه حداکثر سرعت دقیق پهپاد اعلام نشده است، اما اپراتورهای این پهپاد تأکید کردند که این مدل قابلیت رهگیری اهداف هوایی پرسرعت را دارد.
پهپادهای خانواده «سوکول» برای رهگیری اهداف پرنده بدون سرنشین طراحی شدهاند. در گزارشهای وزارت دفاع روسیه، عمدتاً به مأموریت آنها برای مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی اشاره شده است. توانایی هر یک از مدلها به عواملی مانند سرعت، ارتفاع پرواز و سامانه هدایت آنها بستگی دارد.
نظامیان روس در گزارشهای منتشرشده، روند آمادهسازی و نحوه استفاده رزمی از این پهپادها را تشریح کردهاند. طبق این گزارشها، برای پرتاب این پهپادها گروه عملیاتی ابتدا پهپاد را مونتاژ و سامانههای آن را بررسی میکند تا در صورت شناسایی تهدید هوایی، امکان پرتاب سریع آن فراهم باشد.
پس از دریافت هشدار، گروه عملیاتی پهپاد رهگیر را به پرواز درمیآورد. شیوه پرتاب به مدل پهپاد بستگی دارد؛ «سوکولای» با دست پرتاب میشود، درحالیکه مدل «سوکول۳» از سکوی کاتاپولت استفاده میکند. در نهایت اپراتور با هدایت پهپاد به منطقه موردنظر، هدف را از طریق تصاویر دوربین نصبشده روی بدنه شناسایی و آن را تعقیب میکند.
یکی دیگر از شیوههای استفاده از این پهپادها، پرواز گشتزنی و جستوجوی آزاد است. در این حالت، پهپاد پیش از ورود پهپاد دشمن به منطقه، به پرواز درمیآید و در انتظار مشاهده هدف در آسمان باقی میماند.
اپراتور پهپاد «سوکولای» با نام مستعار «وینی» در یکی از ویدئوهای وزارت دفاع روسیه، دو روش برای انهدام اهداف را توضیح داده است: در روش نخست، پهپاد رهگیر با هدف دشمن برخورد میکند و سرجنگی آن منفجر میشود. در روش دوم، پهپاد به هدف نزدیک شده و روی آن قرار میگیرد؛ سپس سرجنگی منفجر میشود.
پهپادهای خانواده «سوکول» هواپیماهای بدون سرنشین کوچکی هستند که به دوربین جلویی و سامانه کنترل از راه دور مجهز شدهاند. این ساختار به اپراتور امکان میدهد که اهداف هوایی را جستوجو، شناسایی و تعقیب کند و پهپاد رهگیر را هنگام نزدیکشدن به هدف هدایت کند.
در ساختار پهپاد «سوکولای» از فوم استفاده شده است. بدنه این پهپاد از یک بخش اصلی کشیده، دم و دو بال جداشدنی تشکیل شده است. پیش از پرتاب، بالها روی لولههای نگهدارنده نصب میشوند. همچنین موتور الکتریکی این پهپاد به همراه ملخ رانشی در قسمت انتهایی بدنه قرار گرفته است.
مشخصات پروازی اعلامشده برای این خانواده باید بر اساس هر مدل بهصورت جداگانه بررسی شود. وزارت دفاع روسیه برخی مشخصات پروازی «سوکولای» را اعلام کرده و اپراتور «سوکول۳» نیز اطلاعاتی درباره ارتفاع عملیاتی، برد و مدت پرواز آن ارائه داده است.
بر این اساس، پهپاد سوکولای، دارای حداکثر سرعت ۱۵۰ کیلومتر بر ساعت و حداکثر ارتفاع پرواز پتجهزار متری بوده و پهپاد سوکول۳ دارای ارتفاع عملیاتی ۶ کیلومتر، برد پروازی ۳۰ کیلومتر و مدت پرواز ۳۰ دقیقهای است.
در قسمت جلویی این پهپادها، یک دوربین تعبیه شده است که برای کنترل پرواز، جستوجوی اهداف و هدایت پهپاد به سمت آنها به کار میرود. سامانههای ارتباط رادیویی نیز امکان انتقال فرمانهای کنترلی و تصاویر ویدئویی را فراهم میکنند. تصاویر دوربین پهپاد به نمایشگر ایستگاه اپراتوری منتقل میشود و اپراتور از طریق یک کنترلر دستی، پهپاد را هدایت میکند.
برای انهدام هدف، این پهپادها به سرجنگی مجهز هستند که هنگام نزدیکشدن به پهپاد دشمن یا برخورد با آن منفجر میشود. در برخی شرایط نیز امکان واردکردن خسارت به هدف از طریق برخورد مستقیم پهپاد وجود دارد.
در واقع، پهپاد رهگیر تنها یکی از اجزای یک مجموعه کامل عملیاتی است؛ علاوه بر خود پهپادها، گروه عملیاتی به ایستگاه کنترل، تجهیزات پشتیبانی و وسایل نقلیه نیاز دارد. در نمونههای مجهز به سامانه پرتاب کاتاپولت، سکوی پرتاب نیز از اجزای ضروری مجموعه محسوب میشود.
هر گروه عملیاتی چند فروند پهپاد در اختیار دارد که در عمل، بخشی از مهمات و ذخیره عملیاتی آن محسوب میشوند. این مجموعه را میتوان متناسب با نیازهای پدافند هوایی به مواضع مختلف منتقل کرد.
وزارت دفاع روسیه در گزارش منتشر شده در تاریخ بیست و پنجم آبان اعلام کرد که گروههای عملیاتی مجهز به «سوکولوی۲» با ایستگاههای راداری همکاری میکنند. بر اساس این گزارش، رادارها وظیفه کشف اهداف هوایی و انتقال اطلاعات مربوط به موقعیت آنها به اپراتورهای پهپادهای رهگیر را بر عهده دارند.
به این ترتیب، فرایند شناسایی اولیه هدف با استفاده از اطلاعات سامانههای کشف زمینی آغاز میشود و سپس دوربین نصبشده روی پهپاد به اپراتور امکان میدهد هدف را مشاهده و پهپاد را به سمت آن هدایت کند.
گزارشهای وزارت دفاع روسیه نشان میدهد که پهپادهای خانواده «سوکول» هماکنون در یگانهای عملیاتی این کشور به کار گرفته میشوند. مأموریت اصلی آنها حفاظت از مواضع، تجهیزات و مسیرهای جابهجایی نیروها در برابر عملیات شناسایی و حملات پهپادی دشمن است.
یکی از مزیتهای اصلی «سوکولای»، سادگی ساختار بدنه آن است. استفاده از فوم در ساخت بدنه باعث شده است که نیازی به طراحی و تولید بدنههای پیچیده فلزی یا کامپوزیتی نباشد. این ویژگی میتواند زمینه تولید کمهزینهتر این پهپادها را فراهم کند. البته هزینه نهایی یک پهپاد رهگیر تنها به ساختار بدنه آن بستگی ندارد و عواملی مانند موتور، باتری، تجهیزات الکترونیکی و سرجنگی نیز در تعیین قیمت آن مؤثر هستند.
سادگی ساخت و کاهش هزینه تولید، بهویژه در حوزه پدافند هوایی و مقابله با پهپادها اهمیت زیادی دارد. ازآنجاکه اوکراین میتواند از پهپادهای خود در مقیاس گسترده استفاده کند، نیروهای مسلح روسیه نیز به تعداد متناسبی از سامانههای دفاعی کمهزینه نیاز دارند. از این منظر، طرح «سوکول» به برخی دیگر از پروژههای داخلی روسیه، مانند پهپادهای رهگیر «یولکا» و «اف-۱» شباهت دارد.
بااینحال، الزامات طراحی پهپادهای رهگیر به مشخصات اهداف آنها بستگی دارد. سرعت پهپاد باید برای نزدیکشدن به هدف کافی باشد و ظرفیت انرژی آن نیز امکان رسیدن به منطقه رهگیری و اجرای مأموریت را فراهم کند.
بنابراین، توسعه خانواده «سوکول» صرفاً به معنای سادهسازی هرچه بیشتر ساختار پهپاد نیست. معرفی مدل کاتاپولتی «سوکول۳» نشان میدهد که با افزایش سرعت اهداف موردنظر، الزامات مربوط به شیوه پرتاب و مشخصات پروازی پهپادهای رهگیر نیز تغییر میکند.
در مجموع، هدف اصلی از توسعه و بهکارگیری پهپادهای «سوکول»، فراهمکردن ابزارهای تکمیلی برای یگانهای پدافند هوایی بهمنظور مقابله با پهپادهای شناسایی و تهاجمی است. نمونه «سوکولوی۲» نشان میدهد که این پهپادها چگونه در یک ساختار دفاع هوایی یکپارچه به کار گرفته میشوند: رادار هدف را کشف میکند و اطلاعات لازم را در اختیار گروه عملیاتی پهپاد رهگیر قرار میدهد تا هدف را شناسایی و منهدم کند. مدل سریعتر «سوکول۳» نیز ادامه همین روند توسعه است که با هدف مقابله با پهپادهای پرسرعت طراحی شده است.
انتهای پیام/ 999
