صیاد: پرترهای ناتمام از یک فرمانده
به گزارش گروه فرهنگ دفاعپرس، فیلم سینمایی «صیاد» به کارگردانی جواد افشار و تهیهکنندگی محمدرضا شفیعی، محصول سال ۱۴۰۳، تلاشی است برای روایت زندگی سپهبد شهید علی صیاد شیرازی، فرمانده نیروی زمینی ارتش در سالهای آغازین جنگ تحمیلی، این فیلم به عنوان افتتاحیه چهل و سومین جشنواره فیلم فجر نیز انتخاب شد، برههای حساس از تاریخ معاصر ایران را به تصویر میکشد: از سالهای پرالتهاب ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰، همزمان با تنشهای سیاسی درونمرزی و آغاز جنگ تحمیلی. فیلمنامه که به قلم حسین ترابنژاد نوشته شده، تلاش دارد تا فراتر از کلیشههای رایج سینمای جنگی حرکت کند و بر جنبههای انسانی و شخصی صیاد شیرازی تمرکز کند.

«صیاد» دو خط روایی را به موازات هم پیش میبرد؛ نخست، پرترهای از این فرمانده برجسته ارتش، و دوم، بازآفرینی تحولات سیاسی و نظامی پس از انقلاب، بهویژه تقابلها با ابوالحسن بنیصدر، نخستین رئیسجمهور ایران. فیلم نشان میدهد که چگونه اختلافات سیاسی در مرکز، تمرکز جبهههای جنگ را برای مقابله با دشمن خارجی تضعیف میکند و صیاد شیرازی در این میان تلاش دارد تا با تکیه بر عقلانیت نظامی، وحدت میان ارتش و سپاه را حفظ کند.
یکی از وجوه قابل توجه فیلم، تلاش برای «غبارزدایی از چهره قهرمانان ملی» است. سازندگان تأکید کردهاند که رسالتشان معرفی چهرههایی است که نسل جدید ممکن است تنها نامشان را روی اتوبانها ببیند، بدون آنکه بداند این افراد چه نقشی در تاریخ کشور داشتهاند. از منظر فنی نیز فیلم موفق به کسب جایزه بهترین جلوههای ویژه میدانی و بصری در جشنواره فجر شد و استفاده از فناوری هوش مصنوعی برای بازسازی صدای شهید صیاد شیرازی، هرچند بحثبرانگیز، نوآورانه توصیف شده است.
با این حال، «صیاد» از سوی منتقدان با نقدهای جدی روبهرو شده است. بسیاری معتقدند فیلم در دام «گزارشگری» به جای «روایت سینمایی» گرفتار آمده است. یکی از منتقدان مینویسد: «اگر سینما را هنر نشان دادن بدانیم، این فیلم تنها در حد گفتن باقی میماند و همین، بزرگترین شکست آن است». فیلم هرگاه در تصویرسازی ناتوان میشود، به نریشن پناه میبرد؛ تصمیمی که به جای پیشبرد روایت، آن را متوقف میکند.
ضعف در شخصیتپردازی نیز از دیگر انتقادات وارد شده است. به عقیده برخی منتقدان، بازی علی سرابی در نقش صیاد شیرازی فاقد وزن و باورپذیری لازم برای انتقال روح یک فرمانده بزرگ است. همچنین تدوین فیلم با کاتهای سریع و بدون پیوند احساسی میان سکانسها، موجب گسست روایی شده و فرصت همذاتپنداری با قهرمان را از مخاطب میگیرد. ریتم کند و شعارزدگی نیز از جمله نقاط ضعفی است که تماشاگران به آن اشاره کردهاند.
«صیاد» را میتوان گامی در مسیر سینمای استراتژیک ایران دانست؛ اثری که با حمایت سازمان عقیدتی سیاسی ارتش تولید شده و تلاش دارد تصویری از یک فرمانده ملی ارائه دهد. اما این گام، چنانکه منتقدان نشان میدهند، هنوز به مقصد نرسیده است. فیلمی که میتوانست پرترهای حماسی از یکی از مهمترین فرماندهان معاصر ایران باشد، در سطح اثری متوسط باقی میماند که نه عظمت قهرمان را به تمامی منتقل میکند و نه پیچیدگیهای دوران پرآشوب آغاز جنگ را. شاید همانگونه که یکی از منتقدان نوشت، تماشای «صیاد» حسرتآور است: حسرت اینکه چرا درباره چنین قهرمان بزرگی، چنین فیلم کوچکی ساخته شده است.
انتهای پیام/ 161
