دلايل و زمينههاي برتري عراق در ماههاي پاياني جنگ چه بود که باعث تسريع در پذيرش قطعنامه 598 شد؟
دلايل و زمينههاي برتري عراق در ماههاي پاياني جنگ چه بود که باعث تسريع در پذيرش قطعنامه 598 شد؟
بخشي از مهمترين عوامل عبارت بودند از:
الفـ اتفاق بينالمللي، به ويژه شوروي و امريکا براي پايان دادن به جنگ؛
بـ استفاده وسيع عراق از سلاحهاي شيميايي و سکوت مجامع جهاني در برابر اين اقدام عراق؛
جـ بستهشدن راهکارهاي عملياتي و نياز به راهکارهاي جديد که فناوري آن در اختيار جمهوري اسلامي نبود؛
دـ عدم تمرکز تجهيزات نظامي موجود در کشور در سازماني که عمل کننده اصلي در جنگ بود (سپاه)؛
هـ مهمتر از همه، عقبماندگي اساسي ايران از نظر تجهيزات نظامي پيشرفته به ويژه پس از سال 1363، به دو علت توازن نسبي ميان ايران و عراق ، با تحويل ابزارهاي پيشرفته به آن کشور، به نفع عراق دگرگون شد: 1. تحريم همهجانبه کشورهاي جهان در واگذاري تجهيزات هر چند عمومي نظامي به ايران؛ 2. کاهش توان اقتصادي کشور براي خريد اقلام نظامي.
البته توان نظامي عراق، امر مبهمي نبود که ايران در ارزيابيهاي نظامي خود از آن غافل شدهباشد؛ ولي توجه به يک امر مهم ضروري است و آن اينکه همزمان با تحولاتي که با پيروزيهاي ايران در جبهههاي جنگ حاصل شد ـ و بيشتر از خسارتي که ايران به ارتش عراق وارد کرد ـ نظام جهاني به تجهيز و تقويت عراق پرداخت. به عنوان مثال، پس از آن که آشکار شد عراق توان پيشروي در خاک ايران را ندارد، فرانسه در بهمن ماه 1359 اقدام به فروش هواپيماهاي ميراژ به عراق کرد. همچنين پس از آن که توان نظامي ايران در طراحي عمليات خيبر مشخص شد، سلاحهاي شيميايي در حد گسترده به عراق فروخته شد و براي فشار بيشتر بر ايران و تحديد جريان فروش نفت و محدود ساختن منابع ارزي ايران، فرانسه هواپيماهاي سوپراتاندارد و موشکهاي اگزوسه را به عراق فروخت. اين روند پس از عمليات بدر يا فروش ميگ ـ 25 از طرف روسها ادامه يافت و پس از عمليات کربلاي پنج، سلاحهاي شيميايي با کيفيت بهتر همچون سيانور به عراق دادهشد. در سال 1366 نيز با ايجاد تغييراتي در برد موشکهاي اسکاد ـ بي، عراق توانست تهران و شهرهاي دورتر را هدف قرار دهد. در حقيقت، تحولات نظامي عراق از توان داخلي آن کشور ناشي نميشد بلکه قدرتهاي بزرگ، اصليترين عامل در تجهيز و تقويت عراق بودند و اين امري نبود که به آساني قابل پيشبيني و مقابله باشد.
عراق به عنوان يک کشور توسعه نيافته در آغاز جنگ، فاقد فناوري پيشرفته نظامي بود ولي در طول جنگ، از انواع سلاحها و ادوات نظامي پيشرفته که داراي جديدترين فناوريها بودند، بهرهمند شد. همانطور که ذکر شد، اين سلاحها همزمان با پيروزي نيروهاي ايران، در اختيار عراق قرار گرفت.
همچنين، امريکا همزمان با تحريم تسليحاتي ايران، قطعات رايانهاي پيشرفته در اختيار عراق قرار دادکه اين کشور را قادر ميساخت برد موشکهاي اسکاد ـ بي را به 1200 کيلومتر برساند. علاوه بر آن، ساير کشورها نيز در مقاطع مختلف، انواع مهمات، خودرو، تجهيزات مخابراتي و.. را در اختيار عراق قرار دادند. اين در حالي بود که چند دفتر وزارتي و شرکتهاي دولتي ايران در کشورهاي غربي، به ويژه انگلستان به بهانه خريد سلاح براي ايران بسته شد. از سوي ديگر، امريکا ايران را به طور کامل تحريم اقتصادي کرد و حتي دولت سوئد براي جلوگيري از فروش قايق موتوري با ظرفيت پايين، به جمهوري اسلامي فشار زيادي به شرکتهاي سوئدي و مراکز ايراني در سوئد وارد آورد.
