روزشمار توصيفي جنگ هشت ساله (4)

 در اين سال سلسله عمليات محدود و ايذايي تحت عنوان قدس، ظفر و عاشورا انجام گرفت. همچنين در جبهه جنوب (هورالهويزه) در فصل تابستان تحرک زيادي از جانب نيروهاي خودي صورت گرفت، امري که هيچ گاه در گذشته به چشم نمي خورد. در کنار اقدامات فوق، کار بر روي فاو نيز در جريان بود.
اواخر سال 64 در ميان ناباوري محافل خارجي و کشورهاي عربي، خصوصاً شيخ نشين کويت، عمليات بزرگ والفجر هشت (فتح فاو) در اوج غافلگيري ارتش عراق انجام شد. از جمله عوامل مؤثر در غافلگيري عراق شدت فعاليت جبهه خودي در هورالهويزه بود که با توجه به اينکه طي سالهاي 62 و63 محور اصلي عمليات نيروهاي خودي همين منطقه بود، ذهنيت دشمن را شديداً متوجه خود نمود. به هر حال شهر فاو در روز سوم عمليات تصرف شد و تثبيت مواضع بيش از 70 روز به طول انجاميد. فتح فاو پيامدهاي بسياري دربرداشت. اصلي ترين نتيجه آن بر هم خوردن توازن در صحنه نظامي سياسي جنگ بود که تشديد جنگ شهرها را در پي داشت. از سوي ديگر در يک توطئه جهاني با شرکت آمريکا، اروپا و کشورهاي عربي منطقه، قيمت نفت تا مرز 5/5 دلار در بشکه سقوط کرد. در سال 65 فرماندهان نظامي درصدد برآمدند که با دستيابي به يک پيروزي ديگر مانند فاو جنگ را به نقطه روشني برسانند. از اين رو عمليات کربلاي 4 در شلمچه طرح ريزي شد. ليکن آمريکا که پس از فاو به اين نتيجه رسيده بود که در صورت تکرار پيروزيهاي ايران منافع او به خطر خواهد افتاد، کمکهاي اطلاعاتي خود را به عراق شديداً افزايش داد به گونه اي که هنگام آغاز عمليات کربلاي 4، کاملاً از عمليات مطلع بود و به همين خاطر پس از شب اول عمليات، فرماندهان سپاه ادامه عمليات را مصلحت ندانسته و آن را متوقف کردند. 15 روز پس از عمليات کربلاي 4 طي يک ابتکار عمل بديع سپاه عمليات کربلاي 5 طرح ريزي کرد و در حالي که عراق خود را براي حمله به فاو آماده مي کرد و عمليات سالانه ايران را نيز تمام شده تلقي مي نمود، يک بار ديگر غافلگير شد اما اين بار از لحاظ زمان (نه مکان). عمليات کربلاي پنج بسيار سخت بود؛ جبهه خودي درصدد آن بود که با رسيدن به کانال زوجي در کنار شهر بصره قرار بگيرد و عراق نيز کوشش مي کرد به هر قيمت ممکن از پيشروي ايران جلوگيري کند. بدين معنا که بر خلاف والفجر هشت که عراق زمين را واگذار کرد تا زمان را بدست آورد، تلاش عراق مصروف آن بود که زمين را حفظ کند. به هر تقدير عمليات کربلاي پنج نيز مانند هشت داراي پيامدهاي زيادي بود، به گونه اي که سال بعد، سال رقم خوردن سرنوشت جنگ قلمداد گرديد.
17/3/64_ عمليات ظفر 1 در جزيره مينو توسط ارتش.
23/3/64 _ عمليات انصارا… توسط سپاه در کردستان.
24/3/64 _ عمليات قدس 1 در هورالهويزه توسط سپاه.
5/4/64 _ عمليات ظفر 2 در پنجوين توسط ارتش.
7/4/64 _ عمليات ظفر 3 توسط ارتش در غرب کشور.
10/4/64 _ عمليات ظفر 4 توسط ارتش در فکه.
20/4/64 _ عمليات قدس 3 توسط سپاه در منطقه دهلران.
23/4/64 _ عمليات قادر در جبهه شمالي و در محور سيدکان توسط ارتش.
2/5/64 _ عمليات قدس 4 در هورالهويزه توسط سپاه.
15/5/64 _ عمليات قدس 5 در هورالهويزه توسط سپاه.
23/5/64 _ عمليات عاشوراي 1 توسط سپاه در تکاب کردستان.
24/5/64 _ عمليات عاشوراي 2 توسط سپاه در منطقه چنگوله.
25/5/64 _ عمليات عاشوراي 3 توسط سپاه در منطقه فکه.
1/8/64 _ عمليات عاشوراي 4 توسط سپاه در منطقه هورالهويزه.
20/11/64 _ عمليات والفجر 8 در جبهه جنوب و منطقه عمومي فاو، بطور مستقل توسط سپاه پاسداران طراحي و انجام شد که در آن 12 لشکر و 9 تيپ پياده به همراه 15 گردان توپخانه در مقابل 8 لشکر و 34 تيپ پياده، 2 لشکر و 10 تيپ زرهي و مکانيزه دشمن عمل کردند. در اين عمليات 2135 نفر از نيروهاي دشمن اسير و قريب 50000 نفر از آنان کشته و يا زخمي شدند و 200 دستگاه تانک و نفربر، 60 فروند هواپيما، 10 فروند هليکوپتر، 500 دستگان خودرو و 150 قبضه انواع توپ ارتش عراق منهدم شد و 100 دستگاه تانک و نفربر، 250 دستگاه خودرو، 35 قبضه توپ و 34 دستگاه تجهيزات مهندسي به غنيمت گرفته شد. در عمليات والفجر 8، 800 کيلومتر مربع از خاک عراق از جمله شهر و تأسيسات نفتي فاو و درياچة نمک به تصرف نيروهاي اسلام درآمد. اين عمليات نقش تعيين کننده اي در روند جنگ داشت و موجب به هم خوردن توازن به نفع ايران در بعد نظامي و سياسي گرديد. از جمله مشخصات برجسته عمليات والفجر 8 مي توان به موارد زير اشاره کرد: 1 - عبور نيروهاي خودي از اروند رود. 2 - کاربرد وسيع غواصي در عمليات رزمي. 3 - غافلگيري مطلق دشمن. 4 - نقش بارز دفاع ضد هوايي. 5 - انتخاب منطقه از لحاظ جغرافيايي که جناحين جبهه خودي را (به جز جناح شمالي) آب در بر مي گرفت و از تعرض دشمن مصون بود. 6 - بکارگيري وسيع عوامل شيميايي از سوي عراق. 7 - انهدام وسيع واحدهاي ارتش عراق. 8 - انتقال دستگاه هاي سنگين مهندسي، زرهي و توپخانه به آن سوي رودخانه.
5/12/64 _ عمليات والفجر 9 در منطقه پنجوين توسط ارتش و سپاه.
15/12/64 _ آغاز استراتژي دفاع متحرک. ارتش عراق براي جبران شکستهاي خود و نيز تقويت روحيه از دست رفتة فرماندهان و سربازاني که مرتباً متحمل شکستهاي سنگيني شده بودند، حرکت جديدي را آغاز کرد که بعدها استراتژي دفاع متحرک ناميده شد. در اين طرح ارتش عراق با حمله به مناطقي که به لحاظ پدافندي دچار ضعفهايي بودند درصدد برآمد تا حداقل براي مدت کوتاهي ابتکار عمل را بدست گرفته و فرصت کافي براي بازسازي يگانهاي خود که در عمليات والفجر 8 آسيب فراواني ديده بودند، بدست آورد. اين استراتژي با هجوم نيروهاي خودي در عمليات کربلاي 1 عملاً شکست خورد. اما به نظر مي رسد شکل کامل تر اين حرکت در پايان جنگ از سوي ارتش عراق به اجرا درآمد.
15/12/64 _ حمله دشمن با يک تيپ و 4 گردان کماندويي به محور چوراتا در جبهه شمالي و بازپس گرفتن منطقه عملياتي والفجر 9.
29/12/64 _ آفند دشمن به استعداد يک تيپ پياده به محور پنجوين (جبهه شمالي)- منطقه عمليات والفجر 9- که به تصرف ارتفاعات محور پنجوين از جمله شيخ گزنشين، ميشلان و شيخ لطيف انجاميد.
15/1/65 _ حمله عراق با 3 تيپ پياده و يک گردان زرهي در محور دربنديخان- جبهه شمالي و تصرف شاخ شميران و شاخ سورمر
18/1/65 آفند دشمن در محور پيچ انگيزه- شرهاني (جبهه جنوب) و تصرف تپة 175 شرهاني.
22/1/65 _ حمله عراق در محور سومار (جبهه مياني) با 4 تيپ پياده و 3 گردان مستقل به همراه 2 گردان تانک با ارتفاعات سومار و بازپس گيري ارتفاعات اسماعيل خان و پايگاه دوله شريف.
4/2/65 _ آفند دشمن در محور سيدکان به استعداد 1 تيپ و تعدادي از يگانهاي جاش که منجر به تصرف ارتفاعات سرسول، گرشوال و لولال با مجموع وسعت 250 کيلومتر مربع شد.
6/2/65 _ حمله عراق در محور جزيره مجنون با 1 لشکر و پيشروي 200 متر در مواضع رزمندگان اسلام در طول 4 روز.
8/2/65 _ عمليات تکميلي والفجر 8 توسط سپاه در کارخانه نمک (فاو).
10/2/65 _ آفند دشمن در محور فکه (جبهه جنوب) با استعداد يک لشکر زرهي، 10 تيپ پياده و در جبهه اي به عرض 20 تا 25 کيلومتر که به نفوذ 7 کيلومتر در عمق مواضع نيروهاي خودي انجاميد. در اين عمليات عراق 100 دستگاه تانک و 76 دستگاه نفربر و 12 خودرو از دست داد.
19/2/65 _ حمله عراق با 2 لشکر و 11 تيپ مکانيزه و زرهي در محور پيچ انگيزه (جبهه جنوب) که در نتيجه آن 36 کيلومتر مربع از منطقه به تصرف ارتش عراق درآمد.
24/2/65 _ حمله دشمن با استعداد 7 تيپ و 12 گردان مستقل کماندويي در محور حاج عمران (جبهه شمالي) و تصرف ارتفاعات مهم 2519 و 2435 در طي 10 روز. در اين عمليات 3000 عراقي کشته و 200 نفر به اسارت درآمدند و 17 هليکوپتر دشمن منهدم شد.
26/2/65 _ حمله عراق با 7 تيپ پياده، دو تيپ زرهي و مکانيزه و يک گردان کماندويي در محور مهران (جبهه مياني) که به تصرف شهر مهران انجاميد.
9/4/65 _ عمليات کربلاي 1 و آزادسازي شهر مهران توسط واحدهاي رزمي سپاه پاسداران که عملاً موجب شکست استراتژي دفاع متحرک عراق شد. در اين عمليات يگانهاي خودي موفق شدند در مدت کوتاهي کسب آمادگي کرده و با يورش بر نيروهاي عراقي آنان را مجبور به فرار کنند. با آزادسازي مجدد شهر مهران ابتکار عمل مجدداً به جبهه خودي بازگشته و تلاشها براي انجام يک عمليات گسترده آغاز شد.
9/4/65 _ عمليات کربلاي 2 توسط سپاه در منطقه حاج عمران.
10/6/65 _ عمليات کربلاي 3 توسط سپاه بر روي اسکله الاميه واقع در شمال خليج فارس.
12/7/65 _ عمليات ظفر توسط ارتش در غرب کشور.
19/7 /65 _ عمليات فتح 1 توسط سپاه در کرکوک.
4/8/65 _ عمليات فتح 2 توسط سپاه در سد دوکان.
29/8/65 _ عمليات فتح 3 توسط سپاه در منطقه زاخو- دهوک.
3/10/65 _ عمليات کربلاي 4 توسط سپاه در منطقه الواخصيب.
19/10/65 _ عمليات کربلاي 5 در جبهه جنوب و در محور شلمچه- شرق بصره توسط 16 لشکر و 8 تيپ مستقل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي انجام شد که در نتيجه آن 2650 نفر از نيروهاي دشمن اسير و 100000 نفر از آنان کشته و يا زخمي شدند. در اين عمليات 870 دستگاه تانک و نفربر، 80 فروند هواپيما، 180 قبضه توپ صحرايي، 1000 دستگاه خودرو، 120 قبضه توپ ضدهوايي عراق منهدم و 230 دستگاه تانک و نفربر، 20 قبضه توپ صحرايي، 200 دستگاه خودرو، 100 دستگاه وسايل مهندسي و 100 قبضه توپ ضدهوايي به غنيمت رزمندگان اسلام درآمد. در عمليات کربلاي 5، 150 کيلومتر مربع از خاک دشمن به تصرف رزمندگان اسلام درآمد و نيروهاي خودي در پاسگاههاي بوبيلن، شلمچه، کوت سواري، خيّن و جزاير بوارين و ام الطويل، کانال پرورش ماهي چندين روستاي عراقي در 10 کيلومتري بصره استقرار يافتند. اين عمليات در ميان ناباوري عراق، پس از انجام کربلاي 4 صورت گرفت. سپاه با درک تحليل عراق از شرايط حاضر مبني بر اينکه عمليات سالانه ايران انجام شده و ديگر عملياتي انجام نخواهد شد، ضمن پذيرش خطر بزرگ عدم موفقيت، توانست شرايط سياسي- نظامي را بار ديگر به نفع انقلاب تغيير دهد. با شکست سنگين عراق در اين عمليات تهاجم به فاو که در دستور کار ارتش اين کشور قرار داشته به مدت دو سال تعويق افتاد.
23/10/65 _ عمليات کربلاي 6 در منطقه سومار توسط ارتش.
28/10/65 _ عمليات نصر توسط سپاه در محور دهوک- دولان.
22/11/65 _ عمليات فتح 4 (مرحله اول) در منطقه ديانا توسط سپاه.
4/12/65 _ عمليات فتح 4 (مرحله دوم) در منطقه ديانا توسط سپاه.
12/12/65 _ عمليات کربلاي 7 توسط ارتش در ارتفاع حاج عمران.