سالروز ولادت پيامبر اعظم (ص) گرامي باد
نرمخويى و مهربانى
از منظر قرآن کريم يکى از شاخصترين ويژگيهاى حضرت محمد(ص)، اخلاق زيبا و برخورد شفقتآميز با ديگران بود.
آن بزرگوار با داشتن اين خصلت ستودنى توانست در طول 23 سال، دلهاى بسيارى را به خود شيفته کرده و به صراط مستقيم هدايت نمايد، در حالى که هيچ قدرتى توان چنين کار شگفتى را نداشت .
فبما رحمة من الله لنت لهم ولو کنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولک(آل عمران/159) ؛ به برکت رحمت الهى در برخورد با مردم، نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو پراکنده مىشدند.
به طور کلي آن حضرت بر اين باور بود که فلسفه بعثت براى تکميل مکارم اخلاق است و مىفرمود: انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق" (2)؛ همانا من براى به سامان رساندن فضائل اخلاقى مبعوث شدهام .
ابراز محبت و مهرورزى آن حضرت نه تنها شامل دوستان و اهل ايمان مىشد، بلکه مخالفين آن بزرگوار نيز از اخلاق نرم و شفقتآميز آن گرامى بهره مند بودند و اين سبب جذب آنان به سوى اسلام مي شد . به همين جهت خداوند فرمود: و انک لعلى خلق عظيم( قلم/4) ؛ و يقيناً تو داراى اخلاق عظيم و برجستهاى هستى .
دلسوزى براى اهل ايمان
اين ويژگى در رهبران الهى و پيشوايان جامعه از اهميت ويژهاى برخوردار است . قرآن مجيد، پيامبر گرامى اسلام را با اين خصلت پسنديده معرفى کرده و مىفرمايد: لقد جائکم رسول من انفسکم عزيز عليه ما عنتم حريص عليکم بالمؤمنين رئوف رحيم (توبه/ 128) ؛ همانا فرستادهاى از خود شما به سويتان آمد که رنج هاى شما بر او سخت است و اصرار بر هدايت و راهنمايى شما دارد و نسبت به مؤمنان دلسوز و مهربان است .
دلسوزى حضرت خاتم الانبياء به حدى بود که گاهى از شدت غصه و ناراحتى در آستانه هلاکت قرار مىگرفت . رسول مکرم اسلام نه تنها از انحراف و کجروي هاى برخى از مسلمانان آزرده خاطر مىشد، بلکه از گمراهى و نادانى نامسلمانان نيز در رنج و عذاب بود. تا اينکه خداوند متعال از دلسوزى رسول خويش چنين ياد مىکند: فلعلک باخع نفسک على آثارهم ان لم يؤمنوا بهذا الحديث اسفا( کهف/6 )؛ گويى مىخواهى به خاطر اعمال نارواىآنان، اگر به اين گفتار ايمان نياوردند، خود را هلاک کنى .
آشنايى با درد مردم
توفيق در مديريت جامعه به عوامل مختلفى بستگى دارد که يکى از مهمترين آنها آشنايى با مشکلات و گرفتاري هاى طبقات محروم اجتماع است . پيامبران الهى عموما و پيامبراسلام خصوصاً از چنين خصلت والايى برخوردار بودند . آنان خود را از مردم مىدانستند و هيچگونه امتياز و تفوقى بر خويشتن نسبت به ساير اقشار جامعه قائل نبودند . پيامبر اسلام (ص) مىفرمود: انما انا بشر مثلکم ( فصلت/6 - کهف/110 ) ؛ همانا من هم همانند شما بشر هستم . در آيه ديگرى خداوند متعال مىفرمايد: لقد جائکم رسول من انفسکم ( توبه/ 128) ؛ پيامبرى از خود شما برايتان آمده است .
افزون بر مردمى بودن، آشنايى و آگاهى و لمس واقعيت هاى پنهان جامعه از خصلت هاى بارز آن حضرت بود.
حضرت خاتم الانبياء در مقابل مرفهين بى دردى که از او مىخواستند از طبقات محروم فاصله بگيرد، اين آيه را تلاوت مىکرد: و ما انا بطارد الذين آمنوا(هود/ 29) ؛ من هرگز مردم با ايمان را گر چه در ظاهر محروم و بىچيز و نيازمند باشند از خود دور نخواهم کرد .
بي ترديد رسيدن به مقام نبوت اوصاف برجسته اى مىطلبد که يکى از آنها مردمى بودن و آشنايى با حقوق محرومان است . کسى که مىخواهد دين آسمانى او جاودانه بماند و براى هر قوم و ملتى و در هر عصر و زمانى به کار آيد لازم است که خود با ريشههاى ناعدالتى و فقر و محروميت از نزديک تماس داشته باشد تا در بلنداى تاريخ بتواند نداى عدالتخواهى و محروميت زدايى را به گوش جهانيان برساند .
قرآن با يادآورى دوران مشقت بار و سخت زندگى خطاب به پيامبر اسلام مي فرمايد: فاما اليتيم فلا تقهر. واما السائل فلا تنهر ( ضحى/9، 10) ؛ يتيم را از خود دور نکن و درخواست کننده را از خود مران .
صبر و بردبارى
گذرى کوتاه به تاريخ پيامبران الهى نشان مىدهد که آنان در راه اعتلاى کلمه توحيد و انجام رسالت خويش با سخت ترين موانع روبرو بودهاند، همچنان که امام صادق(ع) فرمود: ان اشد الناس بلاء الانبياء؛ همانا که انبياء الهى سخت ترين گرفتاريها را داشتهاند .
اما در اين ميان پيامبر اسلام بيش از ساير انبيا در معرض بلاها و آزمايشات سخت قرار گرفت . آن حضرت در اين مورد مىفرمايد: ما اوذى نبى مثل ما اوذيت؛ هيچ پيامبرى همانند من مورد آزار و اذيت قرار نگرفت .
اما تحمل و بردبارى پيامبر در برابر کوه مشکلات که از هر سو به آن حضرت روى مىآورد و موانع مختلفي که هر يک مىتوانست سد راه اهداف بلند حضرتش باشد، تمام دشمنان و مخالفين سرسخت آن حضرت را به زانو در آورد .
رسول اکرم در سخن ارزشمندى پايدارى و مقاومت و اراده آهنين خود را در راه هدف به نمايش گذاشت و هنگامى که ابوطالب پيشنهاد مشرکين را مبنى بر خوددارى آن حضرت از ابلاغ پيام آسمانى خويش به وى بيان کرد، به عمويش ابوطالب چنين فرمود: ياعم! والله لو وضعوا الشمس فى يمينى والقمر فى يسارى على ان اترک هذا الامر حتى يظهره الله او اهلک فيه، ماترکته ؛ اى عمو! به خدا سوگند اگر آنان خورشيد را در دست راستم و ماه را در دست چپم قرار دهند که از دعوت آسمانى خود دست بردارم هرگز نخواهم پذيرفت تا اينکه يا خداوند دين مرا پيروز کند و يا اين که جانم را در راه آن از دست بدهم .
عبوديت
بندگى و خضوع در مقابل حق، فضيلتى ستودنى است که قرآن بارها بر اين صفت زيباى محمدى اشاره کرده است . خداوند متعال پيامبر گرامى را با وصف بندگى که تمام اوصاف والاى حضرت خاتم الانبيا را تحت الشعاع قرار داده ياد مىکند و رسول گرامى اسلام نيز به عبوديت خود در پيشگاه حق هميشه افتخار مىکرد .
وان کنتم فى ريب مما نزلنا على عبدنا فاتوا بسورة من مثله ( بقره/ 23) ؛ و اگر در آنچه که به بنده خودمان نازل کردهايم شک داريد، يک سوره همانند آن را بياوريد .
ان کنتم آمنتم بالله و ما انزلنا على عبدنا يوم الفرقان ( انفال/ 41) ؛ اگر به خدا و به آنچه که بر بنده خود در روز جدايى حق از باطل نازل کردهايم ايمان آوردهايد.
عدالت خواهى
عدالت خواهى يکى از مهمترين اهداف بعثت پيامبران الهى است .
خداوند متعال در سوره حديد مىفرمايد: لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الکتاب والميزان ليقوم الناس بالقسط (حديد/ 25) ؛ ما فرستادگان خود را با دلايل روشن فرستاديم و با آنان کتاب آسمانى و ميزان نازل کرديم تا مردم به عدالت قيام کنند .
همچنين خداوند متعال از زبان پيامبر گرامى اسلام در سوره شورى مىفرمايد: وامرت لاعدل بينکم ( شورى/15) ؛ من براى اجراى عدالت در ميان شما مأمور شدهام .
پيامبر اسلام در اجراى قانون عادلانه الهى اهتمام خاصى داشت و اگر کسى از آن حضرت تقاضاى غيرقانونى و غيراصولى مىکرد، شديدا ناراحت مىشد . هنگامى که بعضى از همسران آن حضرت بعد از جنگ احزاب در مورد تقسيم غنايم جنگى از آن بزرگوار تقاضاى غيرمعقول و خلاف عادت کردند، آن بزرگوار ناراحت شد و 29 روز تمام از آنان فاصله گرفت .
پيامبر حتى به نزديکترين افراد خانوادهاش نيز اجازه نداد از قانون الهى تخطى کنند و عدالت اجتماعى را در حکومت اسلامى آن حضرت خدشه دار سازند .
راستى و امانتدارى
امانتدارى و صداقت پيامبر اسلام نه تنها ياران و پيروان آن حضرت را شيفته ايشان کرده بود بلکه دشمنان نيز به اين حقيقت اذعان داشته و صداقت آن بزرگوار را مىستودند .
سه سال از بعثت مىگذشت که حضرت رسول روزى در کنار کوه «صفا» روى سنگ بلندى قرار گرفت و با صداى رسايى قشرهاى مختلف مردم مکه را به سوى خويش فرا خواند، آنگاه خطاب به مشرکين و ساير مردم فرمود: اى مردم! هر گاه من به شما گزارش دهم که پشت اين کوه دشمنان موضع گرفتهاند و قصد جان و مال شما را دارند، آيا مرا تصديق مىکنيد؟ همگى گفتند: آرى، زيرا ما در طول زندگى از تو دروغى نشنيدهايم.
حضرت خديجه نيز هنگامى که پيشنهاد ازدواج به آن حضرت مىداد و شيفتگى خود را به آن وجود گرامى اعلام مىنمود با تأکيد بر امانت و صداقت آن بزرگوار، گفت: انى قد رغبت فيک لقرابتک وسطتک فى قومک و امانتک و حسن خلقک و صدق حديثک؛ به خاطر خويشاونديت و بزرگواريت در ميان قوم خودت و امانتدارى تو و اخلاق نيک و راستگوئيت، مايلم با تو ازدواج کنم .
قل لا اقول لکم عندى خزائن الله ولا اعلم الغيب ولا اقول لکم انى ملک ( انعام/50 ) ؛ بگو من نمىگويم خزائن خدا نزد من است و من جز آن که خدا به من بياموزد از غيب آگاه نيستم و به شما نمىگويم من فرشتهام .»
و ما ينطق عن الهوى. ان هو الا وحى يوحى ( النجم/3 و4) ؛ و هرگز از روى هواى نفس سخن نمىگويد و آنچه مىگويد چيزى جز وحى الهى که بر اونازل مىشود نيست .
حضرت محمد در امانتدارى آنچنان شهره بود که حتى دشمنانش بعد از بعثت آن حضرت، با اينکه نقشه قتلش را طراحى مىکردند، همچنان او را با لقب «امين» مىشناختند و در امانتدارىاش لحظهاى ترديد نکردند و در شب هجرت امانت هايى نزد آن گرامى داشتند .
قاطعيت و شهامت
پيامبر اکرم (ص) در مورد اجراى حدود الهى و قاطعيت در برابر قانون شکنان اهتمام خاصى داشت.
آن حضرت در عين حالي که به اهل ايمان و مظلومان و ستمديدگان رئوف و مهربان بود، در مقابل کفار و اشرار، با شجاعت و شهامت تمام ايستادگى مىنمود. خداوند متعال در اين مورد مىفرمايد: محمد رسول الله والذين معه اشداء على الکفار رحماء بينهم( فتح/ 29) ؛ محمد صلى الله عليه وآله فرستاده خداست و کسانى که با او هستند در برابر کفار سرسخت و شديد و در ميان خود مهربان هستند.
اصرار بر اجراى قوانين الهى، حياء و ادب، جوانمردى، سرمشق و الگو بودن براى انسان هاى سعادتجو و حقيقت طلب، امى بودن، تواضع، گذشت، ساده زيستى، سخاوت و نيکى به ديگران، کرامت نفس و بشير و نذير بودن، از ديگر ويژگيهاي حضرت محمد(ص) است که در آيات الهى به آنها اشاره شده است .
منبع: خبرگزاري مهر
