نگاهي به آخرين تحولات مصر

استقلال سياسي ارمغان انقلاب مردمي

·         بحث تغيير انديشه سياسي در مصر با محور استقلال سياسي کشور بسيار مهم است چه اين که وابستگي بين المللي نظام سابق يکي از مهمترين اعتراضات انقلابيون بوده است. شروع وابستگي به آمريکا از دوران سادات بود. انور سادات بارها بارها اين اعتقاد خود را اعلام کرده بود که 99% از برگه هاي بازي در دست آمريکاست همين مساله باعث وابستگي کامل مصر به آمريکا شد. امروز بعد از گذشت بيش از سي سال وقت آن رسيده که شاعر معکوس داده شود: 99% برگه هاي بازي در دست مصر و مردم مصر است. شعار مردم در انقلاب اين بود: ارفع رأسک فوق أنت مصري- نتيجه تفکر وابسته اين بود که پروژه هاي مهم کشور حتي پژوهشي بايد از بيرون سرمايه گذاري مي شد. به همين جهت ضمن ايجاد تعامل سازنده با مردم و نخبگان مصر بايد به اين نکته کاملا دقت داشت که مردم مصر به دنبال عدم وابستگي هستند. از سويي تبليغات فراوان عليه دخالت ايران در امور کشورهاي ديگر انجام شده است با وجود اين دوبستر اصل تعامل و ارتباط ضروري است ولي دقت در شيوه و راه ارتباطي بسيار مهم است.

انتخابات بازنگري قانون اساسي

·         تعداد 45 ميليون نفر شرايط رأي گيري داشتند تقريبا 18 ميليون و نيم راي دادند يعني 41% . تعداد 14 ميليون و 192 هزار نفر رأي مثبت دادند يعني 2/77% و تعداد 4 ميليون نفر رأي منفي يعني 8/22%

·         اغلب اسلامگرايان معتدل و انقلابي متمايل به بازنگري قانون اساسي بودند. برخي راي مثبت مردم به اين انتخابات را عروسي دمکراتيک در مصر لقب دادند. بنابر اعتقاد برخي تحليلگران از دوران جمال عبدالناصر تا کنون انتخاباتي آزاد مانند اين انتخابات انجام نشده بود.

·         حقوقدان انقلابي اسلامگرا جناب آقاي طارق البشري يکي از بازنگران قانون اساسي بوده و هم اکنون مشغول تدوين قانون جديد احزاب است.

·         موافقان بازنگري در قانون اساسي معتقدند پيروزي در اين انتخابات را مقدمه براي تحويل قدرت از نظاميان به انقلابيون و تشکيل دولت مدني مردمي است.

·         مخالفان بازنگري قانون اساسي قدرت رسانه اي بالايي داشتند و بحث و جدلهاي فراواني در اين باره شکل گرفت ولي پيروزي بازنگري نشان داد اين نخبگان با خود بحث و گفتگو مي کردند و گسل ميان نخبگان و توده ها جدي است.

ايجاد دو دستگي در ميان انقلابيان

·         به شدت به دنبال ايجاد تفرقه ميان انقلابيان هستند. در مساله رأي گيري براي بازنگري قانون اساسي دو دستگي به شدت مشهود بود که جريان هاي انقلابي با هوشياري بحث وحدت ميان همه نظر دهندگان را مطرح کردند.

تلاش سکولارها براي ترويج اسلام هراسي

·         جنگ رواني شديدي عليه اخوان المسلمين و ساير اسلامگرايان شروع شده است. جملات با بار سکولاريستي در جامعه به شدت پراکنده مي شود:

جمله به شيخ الشعراوي که محبوبيت عمومي دارد منتسب شده است:

اتمني ان يصل الدين الي اهل السياسه و ان لاتصل السياسه الي اهل الدين!!!

·         ماده دوم قانون اساسي به (اسلام منبع اصلي قانون گذاري است) تغيير يافت در ابتدا جمله (اسلام منبع  اصلي است) در قانون اساسي قيد شده بود. مناسب است لوازم اين قانون را در قالب رابطه نظام جمهوري با اسلاميت و بيان تجربه جمهوري اسلامي تشريح شود. همين مساله باعث دغدغه مسيحيان مصر شده بود که با قيدي که قوانين خاص اقليت ها مطابق منابع ديني خودشان طراحي مي شود مشکل حل شد.

·         ريشه اين جريان رسانه اي اسلام هراسي اين بود که تعدادي از اعضاي عضو گروه بازنگري از اخوان المسلمين يا متمايل به اخوان و اسلامگرا بودند. فضاي رسانه اي شديدي همسو با اسلاموفوبيا و ايجاد ترس از حاکميت اسلام در سطح رسانه ها به همين دليل ايجاد کردند و به شدت اخوان المسلمين را تخريب کردند. يکي از تخريب ها اين بود که اخوان المسلمين با باقيمانده نظام حاکم دست به يکي کرده اند که به قدرت برسند. يکي ديگر از تخريب ها اين بود که چون در مجلس اخوان راي بيشتري مي آورد قانون را به گونه اي طراحي کرده که کرسي هاي بيشتري بگيرد و بعد هم رئيس جمهور را از خود انتخاب کند.

·         کليساي ارتدوکس و کاتوليک پيروان مصري اش را به راي منفي به بازنگري قانون اساسي دعوت کرد. پيروزي بازنگري قانون اساسي باعث شد تا اسلاموفوبيا را در بين مسيحيان مصر بيشتر ترويج کنند و آنان را از حکومت طالباني اسلامگرايان در آينده بترسانند.

·         يکي ديگر از نکات مطرح شده در رسانه هاي مصري اين بود که اسلامگرايان از دين به عنوان اهرم رسيدن به قدرت سوء استفاده کرده اند! طبيعي است که در کشور اسلامي آنهم بعد از گذشت تجربه چنددهه اي سکولاريسم مردم به اسلام و حاکميت ديني علاقمند هستند. معمولا سکولارها وقتي در جامعه ديني شکست مي خورند اين گونه به اسلامگراها حمله مي کنند.

·         اخوان المسلمين تلاش هاي زيادي را براي تغيير فضاي ايجاد شده شروع کرده است. نشست ها و ميتينگ هاي حزبي را به راه انداخته است. مرشد معنوي اخوان هم براي رفع دغدغه مسيحيان برگزاري نشست هاي گفتگوي با آنان را پيشنهاد کرده که مورد استقبال آنان قرار گرفته است.

·         اخوان المسلمين در مورد بحرين بيانيه داده ولي با لطافت و با ادبيات ديپلماتيک همان سخنان قرضاوي را تکرار کرده و به شکل ضمني مشکل را مشکل مذهبي و شيعه و سني مطرح کرده به نظر مي رسد تحت تأثير آقاي قرضاوي هستند و همچنين اطلاعات کافي نسبت به وضعيت بحرين ندارند. لازم است در اين باره با گفتگو و ارتباطات با فعالان اخواني، اطلاع رساني بيشتر از حرکت مردمي و عدالتخواهانه بحرين انجام شود.

 

 

جريان سلفي و تحولات اخير

·         جريان سلفي به جهت مخالفت با انقلاب به شدت محبوبيت خود را از دست داده است مخصوصا اين که برخي از آنها با انقلاب مخالفت کردند ولي بعد از پيروزي انقلاب سياسي شدند و خواهان تشکيل گروه هاي سياسي و حزب شده اند. جوانان انقلابي و فيس بوکي به شدت از آنها متنفر شده اند. برخي از فعالان سلفي از آنها جدا شده اند و مقالاتي در اين باره نوشته اند.

·         جالب اين است که علماي وهابي و سلفي هم مخالف بازنگري قانون اساسي بودند. البته از انصاف هم نبايد گذشت برخي از سلفي ها نظرشان راي مثبت به بازنگري بود. به طور مثال يکي از علماي مشهور سلفي به نام محمد يعقوب پيروزي بازنگري قانون اساسي را پيروزي اسلام ناميد و از آن به غزوه الصناديق تعبير کرد ولي با اعتراضات زياد و مسخره مطبوعات مواجه شد و در صحبت بعدي کوتاه آمد و گفت از سخنان او بد برداشت شده است و توضيحات ملايمتري اضافه کرد.

مبارک قاتل انورسادات بوده؟

·         فيلمي در يوتيوپ پخش شده که حسني مبارک را متهم مي کند به قتل انورسادات. خلاصه فيلم دو قسمتي اين است که تيراندازي خالد اسلامبولي و همراهانش موجب قتل انورسادات نشده بود اين حسني مبارک و همراهانش بودند که ضربه هاي آخر را به انورسادات زدند و او را کشتند. در اين فيلم نسبت به انور سادات بسيار تجليل و مظلوم نمايي شده. به نظر مي رسد اين داستان سرايي ها براي مشغول کردن و سرگرم کردن مردم به امور بي فايده و مسخره هست تا بتوانند تحولات اساسي کشور را مديريت کنند. هشدار نسبت به اين سناريوها و عدم غفلت از مسايل اصلي کشور هم نکته مهمي است.

انقلاب واقعي بر ويرانه نظام سابق

·         انقلابيون در مقاله هاي خود مي گويند تا ساختارها و شخصيت هاي نظام گذشته حضور دارند، نمي توان از نظام سياسي جديد سخن گفت و هر لحظه احتمال انقلاب جايگزين و متقابل وجود دارد. در حقيقت ديدگاهي وجود دارد که معتقد به محاکمه رهبران نظام هاي سابق نيست و معتقد به تسامح با آنان است ولي انقلابيون مي گويند نظام سياسي جديد بايد بر آوار نظام بعدي بنيان شود يعني تمامي نمادها و شخصيت هاي آن از صحنه بيرون شوند. تجربه موفق نظام جمهوري اسلامي در محاکمه ريشه هاي فاسد نظام پهلوي مي تواند الگوي خوبي براي اين مرحله انقلاب مصر باشد.

انقلاب متقابل

·         يکي از دغدغه هاي شديد انقلابيان ايجاد انقلاب متقابل در مقابل انقلاب مردمي اصيل است. الثوره المضاده واژه اي است که در اغلب نوشته هاي مصريان انقلابي به چشم مي خورد.

·         حضور ناگهاني جمال مبارک و نخست وزير سابق در برخي محافل در قاهره، هشداري به انقلابيون است براي اينکه هنوز نمادهاي نظام سابق را نگاه داشته اند.

·         برخي شخصيت ها مانند عمرو خالد که سخنران ديني و محبوب جهان عرب است ولي سابقه انقلابي ندارند قرار  است در سخنراني کند.

استمرار اعتراضات و تحصن ها

·         در ميان انقلابيون مصر دو ديدگاه وجود دارد. با توجه به اينکه نخست وزير جديد مورد تأييد انقلابيون است، برخي معتقدند بايد وضعيت کنوني کشور آرام شود به همين جهت به دنبال کنترل اعتصاب ها و تجمع ها هستند و به دنبال اين هستند که مطالبات را با گفتگو به سمع و نظر مسولان برسانند. معتقدند انقلابيون بايد براي مشارکت بيشتر و تدريجي در حاکميت در تعامل با شوراي عالي نظامي تلاش کنند تا بتوانند به تدريج قدرت را به دست بگيرند.

·         در نقطه مقابل ديدگاهي وجود دارد که معتقد است براي رسيدن به اهداف انقلاب بايد تحصن ها و اعتراضات را ادامه داد و به سقف نخبگاني مطالبات نبايد اکتفا کرد. برخي انقلابيون معتقدند که بايد با حضور توده ها مطالبات را پيگيري کرد و نبايد به سقف کوتاه نخبگان بسنده کرد. معتقدند اگر حضور توده ها نبود، به قصر رياست جمهوري حمله نمي شد، شخصيت هاي مهم فاسد محاکمه نمي شدند، حبيب العادلي به زندان نمي رفت، شخصيت هاي مهم مبارز آزاد نمي شدند، احمد شفيق عزل نمي شد و به مقر نيروهاي امنيتي همسو با نظام سابق حمله نمي شد و اين نيروها منحل نمي شدند.

·         برخورد خشونت بار ارتش با دانشجويان معترض فضا را نسبت به ارتش و شوراي عالي نظاميان تخريب کرده است. از دوران جمال عبدالناصر تا کنون سابقه نداشت ارتش وارد دانشگاه شده باشد و اين گونه برخورد کند. البته رسانه ها خيلي به اين داستان دامن مي زنند و گويا مساله هدف دار است.

تبليغات انتخابات رياست جمهوري

·         يکي از مسايل مهم کنوني مصر انتخاب کانديدا براي انتخابات رياست جمهوري است.

·         احزاب و جريان ها کانديداها را معرفي مي کنند و بحث هاي داغي درباره سلامت اين کانديداها انجام مي گيرد. بيان تجربه انتخابات هاي رياست جمهوري و معيارهايي که امام و رهبري در جامعه ايران مطرح کردند مي تواند هديه سياسي خوبي براي فضاي انتخابات رياست جمهوري مصر باشد، البته با بازسازي و متناسب سازي آن با فضاي فکري و فرهنگي اين کشور.

اخوان المسلمين و تحولات بعد از انقلاب

·         اخوان المسلمين اعلام کرده با تغيير شرايط فعاليت سياسي در مصر و با دريافت اجازه رسمي فعاليت عمومي، بازنگري کلي در ساختار خود خواهد کرد زيرا در دوره گذشته فعاليت او در فضاي فشار سياسي محدود بوده وامروز بدون موانع امکان فعاليت دارد.

·         ديدار رهبران اخوان المسلمين با عبدالله گل نشانه شروع فعاليت هاي بين المللي اخوان المسلمين است. به نظر مي رسد در برنامه اين گروه ايجاد پيمان ريشه دار با ترکيه وجود دارد.  مهم اين است که جمهوري اسلامي و يا سازمان هاي مردم نهاد بين المللي همسو با نظام ارتباط با اخوان المسلمين را به شکل هدفمند ولي نرم به گونه اي که حساسيت زايي نداشته باشد، دنبال کنند.