از کجا معلوم به شهر برسیم؟

تأکیدهایی دوباره برای نماز اول وقت

محمدرضا رمزی‌اوحدی

صفحه‌ی قطب‌نما که با شما،‌ واگویه‌هایی از نهج‌البلاغه دارد، مدتی به علت‌های مختلف متوقف شد و هم‌اکنون نیز از خوان حکمت‌آمیز رازگوی قرآن امیرالمؤمنین(ع) بهره می‌بریم. قرآن ناطق علی‌بن ابیطالب(ع)، ‌در نامه‌ی 27 به استاندار کشور مصر این‌گونه می‌فرماید: «نمازت را در وقت معین (اول وقت) به‌جا آور... و به سبب اشتغال (امور دنیایی) نماز را به تأخیر مینداز و باید همه‌ی کارهای تو تابع نمازت باشد.»

همه‌ی این موضوع در آیه‌ی مبارکه‌ی 238 سوره‌ی بقره آمده است که خداوند متعال درباره‌ی نماز دستور به محافظت از وقت آن را صادر فرموده: «حافظوا علی الصلوات». درباره‌ی مواظبت کردن از وقت‌های نماز، روایت‌های زیادی از امامان(ع) وارد شده است، اما مواظب وقت نماز بودن و اول وقت خواندن آن با اصل اقامه‌ی نماز، دو موضوع مجزا نیست که برای هر کدام روایات مخصوصی وارد شده است. از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: «هرکس نماز را بدون عذر از وقتش (اول وقت) به تأخیر اندازد تا قضا شود، خداوند تمام اعمال او را ضایع و باطل گرداند و میان کفر و ایمان واسطه و مرزی نیست به جز ترک نماز. پس هر کس نماز را ترک کند، و اعتقاد به ثواب و پاداش آن نداشته باشد و از کیفر و عذاب ترک آن نترسد، نصرانی یا مجوس خواهد مرد.» (تفسیر جامع،‌ ج 1، ص 346)

در روایتی دیگر شافع روز جزا، حضرت صادق(ع) درباره‌ی مواظبت کردن از وقت‌های نماز،‌ این‌گونه می‌فرمایند: «محافظت نماز یعنی روی آوردن انسان به نماز و مراقب وقت آن بودن، به‌گونه‌ای که (هیچ چیزی) او را از نماز بازندارد و هیچ چیزی او را مشغول نکند.» (تفسیر اطیب البیان، ج 2، ص 485)

روی همین اصل، مرحوم حضرت آیت‌الله بهجت به نقل از مرحوم آیت‌الله قاضی می‌فرماید: «اگر کسی نماز اول وقت بخواند و به مقامات معنوی نرسد، مرا لعن کند.»

خود نماز اول وقت و پای‌بندی انسان به آن، اسباب رشد را به‌همراه خود خوهد آورد. این نکته در روایتی از رسول‌الله(ص) آمده است: «مادامی که مؤمن بر نمازهای پنج‌گانه محافظت می‌کند، شیطان از او دور است. پس هنگامی که آن‌ها را ضایع ساخت (و نماز اول وقت نخواند) شیطان بر او جرئت پیدا می‌کند و او را وارد گناهان بزرگ می‌کند.» (تفسیر صافی، ج 1، ص 413)

بنابراین اصل پای‌بندی به اقامه‌ی نماز در اول وقت، خودبه‌خود برکت‌های خاص را دارد.

نماز در سیره‌ی شهدای جنگ

یکی از نورانی‌ترین رفتارهای ممتاز در جبهه و جنگ، اهتمام رزمندگان اسلام به نماز اول وقت در هر شرایطی بود. بارها خوانده یا شنیده‌ایم که به‌طور اعجاب‌آوری، پای‌بند به نماز بوده‌اند. دوستان شهید «زین‌الدین» نقل می‌کنند: «در مسیر برگشت به مقر لشکر در جنوب، ظهر برای خوردن ناهار، وارد رستورانی شدیم. شهید زین‌الدین، با ما سر میز غذا ننشست و به نمازخانه‌ی رستوران رفت و مشغول نماز اول وقت شد. نکته‌ی جالب این‌جا بود که ایشان در قنوت و سجده‌ی نمازهایش، با صدای بلند گریه می‌کرد و دعا می‌خواند، به‌حدی که باعث توجه و تعجب همه‌ی اطرافیان ما شد و خود شهید زین‌الدین به این مسأله اصلا توجهی نداشت. او پس از اتمام نماز، سر میز غذا حاضر شد و غذایش را میل کرد.»

در احوالات شهید «همت» نیز آورده‌اند که ایشان برای نماز اول وقت خود، حتی در مسافرت‌ها صبر نمی‌کرد تا به شهر برسد. همان کنار جاده، چه در روز یا در شب، ماشینش را نگه می‌داشت و نماز اول‌وقت خود را می‌خواند. حتی بعضی از دوستان ایشان اعتراض می‌کردند که مثلا در مدت کوتاهی به شهر می‌رسیم و نماز می‌خوانیم. برای چند دقیقه، ماشین را متوقف نکنید. ایشان می‌فرمود: از کجا معلوم به شهر برسیم؟ من نماز اول وقت را از دست نمی‌دهم.

امیرالمؤمنین(ع) بارها در نهج‌البلاغه و در سایر منابع روایی، ما را به اقامه‌ی نماز اول وقت سفارش کرده‌اند و شایسته نیست انسان عمدا این واجبی را که در قرآن نیز چهار بار (آیات 9 مؤمنون، 34 معارج، 192 انعام و 238 بقره) به اقامه‌ی آن در اول وقت سفارش شده است را به تأخیر بیندازد.

آتش برافروخته

در روایتی بسیار عجیب رسول خدا(ص) خبر از واقعه‌ای بزرگ می‌دهد و می‌فرماید: «در هنگام رسیدن وقت هر نمازی،‌ صدای منادی و آواز‌دهنده‌ای را شنیدم که می‌گوید: ای فرزندان آدم! برخیزید و آتشی که بر جان خود (به‌واسطه‌ی گناهان) برافروخته‌اید را (با خواندن نماز اول وقت) خاموش کنید...» (بحارالانوار، ج 82، ص 224)

در روایات و احادیث از آثار و برکات دیگر نماز، صحبت به میان آمده است. در روایتی معدن علم و حکمت، امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: «نماز، گناهان را فرو می‌ریزد، مثل ریزش برگ از درختان...» (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، ج 10، ص 202)

پس شایسته است به نماز باتوجه به جایگاه بلند آن اهتمامی مناسب داشت و آن را سبک محسوب نکرد تا دچار خسران در دنیا و آخرت نگردیم.

راز مؤثر نماز اول وقت را هیچ‌کس مانند رسول خدا(ص) معنا نفرموده. آن‌جا که در روایتی می‌فرمایند: «وقتی مؤمن، نماز اول وقت خود را ضایع می‌کند، شیطان او را به گناهان بزرگ‌ و کبیره گرفتار می‌کند.»

پس می‌توان نتیجه گرفت که می‌توان با اهتمام به نماز اول وقت از گرداب تاریک گناهان کبیره، خارج شد.

مرحوم حضرت آیت‌الله بهجت به نقل از مرحوم آیت‌الله قاضی می‌فرماید: «اگر کسی نماز اول وقت بخواند و به مقامات معنوی نرسد، مرا لعن کند.»

«وقتی مؤمن، نماز اول وقت خود را ضایع می‌کند، شیطان او را به گناهان بزرگ‌ و کبیره گرفتار می‌کند.»