اعمال لیالی قدر؛ شب بیست و سوم
به بیان حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) ولایت امیرالمومنین (علیه السّلام) در این شب تقدیر شده است. هم از آن جهت که شب تقدیرات است و خداوند در این شب اوصیای نبی را مشخص نمودهاند و هم از آن جهت که تقدیر خداوندی بر این قرار گرفته است که این شب پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله) به امامان معصوم پس از ایشان (علیهم السّلام) تعلق داشته باشد.
اعمال شبهای قدر بر دو نوع است: اعمالی که در هر سه شب انجام میشود و به اعمال مشترک معروف است و اعمالی که مخصوص هر یک از شبهای مبارک نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم است.
اعمال مشترک شبهای قدر
۱) غسل کردن
۲) این شبها را شب زنده داری کند. از امام باقر علیه السلام نقل شده است: هرکس شب قدر را احیا کند، گناهانش آمرزیده مىشود، اگرچه به شمارهى ستارگان آسمان و هموزن کوهها و به پیمانهى دریاها باشد.
۳) خواندن دو رکعت نماز که در هر رکعت بعد از حمد، هفت مرتبه سورهی توحید را خوانده و بعد از نماز هفتاد مرتبه گفته شود: اَستَغفُرِاللهَ وَ اَتوبُ اِلَیهِ.
۴) قرآن مجید را باز کرده و در مقابل خود گرفته و دعای زیر را بخواند:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِکِتَابِکَ الْمُنْزَلِ وَ مَا فِیهِ وَ فِیهِ اسْمُکَ الْأَکْبَرُ
خداى از تو درخواست مىکنم به حق کتاب نازل شدهات، و آنچه در آن است، و در آن است نام بزرگترت.
وَ أَسْمَاؤُکَ الْحُسْنَى وَ مَا یُخَافُ وَ یُرْجَى أَنْ تَجْعَلَنِی مِنْ عُتَقَائِکَ مِنَ النَّارِ
و نامهاى نیکویت و آنچه بیمانگیز است و امیدبخش، اینکه مرا از آزادشدگان از آتش دوزخ قرار دهى
سپس هر حاجتی دارید از خدا طلب کند
۵) قرآن را بر سر بگذارد و به این عبارات و اسامی، خدا را قسم بدهد:
اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ کُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِیهِ وَ بِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ فَلا أَحَدَ أَعْرَفُ بِحَقِّکَ مِنْکَ
پس ده مرتبه بگوید بِکَ یَا اللَّهُ (به حق خودت اى خداوند)؛ و ده مرتبه بِمُحَمَّدٍ (به حق محمّد)؛ و ده مرتبه بِعَلِیٍّ (به حق على)، و ده مرتبه بِفَاطِمَةَ (به حق فاطمه)؛ و ده مرتبه بِالْحَسَنِ (به حق حسن) ...، و ده مرتبه بِالْحُسَیْنِ (به حق حسین) ..، و ده مرتبه بِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (به حق على بن الحسین)؛ و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (به حق محمّد بن على) ..، و ده مرتبه بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (به حق جعفر بن محمّد) ...، و ده مرتبه بِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (به حق موسى بن جعفر) ..، و ده مرتبه بِعَلِیِّ بْنِ مُوسَى (به حق على بن موسى) ..، و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (به حق محمد بن على) ..، ده مرتبه بِعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (به حق على بن محمّد)؛ و ده مرتبه بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (به حق حسین بن على) ..، و ده مرتبه بِالْحُجَّةِ (به حق حجّت)
و پس از اینکه خدا را به این شکل قسم داد حاجات خود را طلب کند
۶) حضرت سید الشهّدا علیه السّلام را زیارت کند. در روایت آمده: هنگامى که شب قدر مىشود، منادى از آسمان هفتم از پشت عرش ندا سر میدهد که خدا هرکه را به زیارت مزار امام حسین علیه السّلام آمده آمرزید.
۷) صد رکعت نماز بجا آورد، که فضلیت بسیار دارد و بهتر آن است که در هر رکعت پس از سوره «حمد»، ده مرتبه «توحید» بخواند.
۸) این دعا را بخواند:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَمْسَیْتُ لَکَ عَبْدا دَاخِرا لا أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعا وَ لا ضَرّا وَ لا أَصْرِفُ عَنْهَ سُوءا
خدایا شام کردم درحالىکه براى تو تنها بنده کوچک و خوارى هستم، که براى خویش سود و زیانى را به دست ندارم، و نمیتوانم از خود پیش آمد بدى را بازگردانم،
أَشْهَدُ بِذَلِکَ عَلَى نَفْسِی وَ أَعْتَرِفُ لَکَ بِضَعْفِ قُوَّتِی وَ قِلَّةِ حِیلَتِی
به این امر بر خویش گواهى مىدهم، و در پیشگاهت به ناتوانى و کمى چارهام اعتراف مى کنم.
فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْجِزْ لِی مَا وَعَدْتَنِی وَ جَمِیعَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ مِنَ الْمَغْفِرَةِ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و آنچه را به من و همه مردان و زنان مؤمن، از آمرزش در این شب وعده دادى وفا کن.
وَ أَتْمِمْ عَلَیَّ مَا آتَیْتَنِی فَإِنِّی عَبْدُکَ الْمِسْکِینُ الْمُسْتَکِینُ الضَّعِیفُ الْفَقِیرُ الْمَهِینُ
و آنچه را به من عنایت فرمودهاى کامل ساز، که من بنده بیچاره، درمانده، ناتوان، تهیدست خوار توام.
اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْنِی نَاسِیا لِذِکْرِکَ فِیمَا أَوْلَیْتَنِی وَ لا [غَافِلا]لِإِحْسَانِکَ
خدایا مرا فراموش کننده ذکرت قرار مده، در آنچه سزاوار آنم فرمودى، و نه فراموش کننده احسانت،
فِیمَا أَعْطَیْتَنِی وَ لا آیِسا مِنْ إِجَابَتِکَ وَ إِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّی فِی سَرَّاءَ [کُنْتُ]أَوْ ضَرَّاءَ
در آنچه عطایم نمودى، و نه ناامید از اجابتت، گرچه مدّت زمانى طولانى گردد، چه در خوشى یا ناخوشى.
أَوْ شِدَّةٍ أَوْ رَخَاءٍ أَوْ عَافِیَةٍ أَوْ بَلاءٍ أَوْ بُؤْسٍ أَوْ نَعْمَاءَ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ
یا سختى، یا آسانى، یا عافیت، یا بلا، یا تنگدستى، یا در نعمت همانا تو شنونده دعایى
۹) در بعضى از روایات وارد شده: دعاى جوشن کبیر را در این سه شب بخواند.
۱۰) صلوات بر محمد و آل محمد علیهم السلام آنچه مقدور شود.
۲) خواندن سوره دخان
۳) خواندن سوره قدر هزار مرتبه
۴) خواندن دعای معروف زیر
أَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنْ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فِی هذِهِ السَّاعَةِ وَفی کُلِّ ساعَة
وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلِیلاً وَعَیْناً حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فِیها طَوِیلاً
۵) خواندن این دعاها:
اى خدا مرا عمر طولانى ده و رزقم را وسیع گردان و تنم را سالم بدار
و به آرزوهایم نایل ساز و اگر نام من در دفتر اهل شقاوت است محو گردان و از اهل سعادت رقم زن
که تو در کتاب آسمانى که بر پیمبر مرسل خود که رحمتت بر او و آل او باد فرستادى
فرمودى خدا هر چه را بخواهد محو و هرچه را بخواهد اثبات مىکندو اصل کتاب آفرینش نزد اوست هر تصرف و تغییر در عالم تواند داد.
اى خدا آنچه به قضا و قدر خود حتم و قطعى گردانیده اى
و در آنچه از فرمان مقام حکمت ازلیت حد و تمیز اشیاء را در شب قدر مقرر داشته که دیگر آن حکم هیچ قابل تغییر و تبدیل نیست در آن
مقام مرا از حاجیان کعبه محترم خود گردان در این سال آنهایى که حجشان مقبول و سیعشان پسندیده و لایق پاداش تو هستند و گناهانشان بخشیدهاى و زشتی هایشان مستور و محو ساخته اى
مرا از آنان قرار ده و نیز در قضا و قدرت عمر مرا طولانى و رزقم را وسیع مقرر فرما.
اى خدایى که در عین پیدایى پنهانى و اى که در عین پنهانى پیدایى اى خدایى که از چشم ظاهر نهانى و از دیده دل پنهان نیستى
وَ یَا ظَاهِراً لَیْسَ یُرَى یَا مَوْصُوفاً لاَ یَبْلُغُ بِکَیْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ وَ لاَ حَدٌّ مَحْدُودٌ
و اى پیداى نادیدنى اى آنکه هیچ حد و تعریف و مدح و توصیف به کینونت ذات و کنه حقیقت او نخواهد رسید
وَ یَا غَائِباً (غَائِبُ) غَیْرَ مَفْقُودٍ وَ یَا شَاهِداً (شَاهِدُ) غَیْرَ مَشْهُودٍ
اى غایب از نظر که همیشه حاضرى و اى حاضرى که به چشم مشاهده نخواهى شد
یُطْلَبُ فَیُصَابُ وَ لاَ یَخْلُو (لَمْ یَخْلُ) مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَیْنَهُمَا طُرْفَةَ (طَرْفَةَ) عَیْنٍ
هر که تو را طلبید به تو خواهد رسید و هیچ آسمان و زمین و ما بین زمین و آسمان یک لحظه جایى از تو خالى نیست
لاَ یُدْرَکُ بِکَیْفٍ (بِکَیْفَ) وَ لاَ یُؤَیَّنُ بِأَیْنٍ (بِأَیْنَ) وَ لاَ بِحَیْثٍ (بِحَیْثُ)
و حیثیت علم و ادراک تو را کیفیت نیست و مکان و جایگاه و جهت براى تو نخواهد بود
أَنْتَ نُورُ النُّورِ وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ أَحَطْتَ بِجَمِیعِ الْأُمُورِ
تو نور نورها و شاه شاهان عالمى علمت به تمام امور عالم محیط است
سُبْحَانَ مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ لاَ هَکَذَا غَیْرُهُ
منزه خدایى که مثل و مانندش در ملک هستى نیست و شنوا و بیناست منزه خدایى که او بدین اوصاف است و جز او هیچکس بدین اوصاف نیست؛ و پس از آن دعا میکنی به آنچه میخواهی
اى مدبر کارها اى برانگیزنده هر که در قبرهاست اى روان کننده دریاها
اى نرم کننده آهن براى داود درود فرست بر محمد و آل محمد و بکن با من چنین و چنان
و بجاى این کلمه حاجات خود را بخواهد و بگوید
همین امشب، همین امشب
۷) صد رکعت نماز به جا آورد در هر رکعت قل هو الله أحد را ده مرتبه
۸) دعاهاى صحیفه کامله را بخواند خصوصا دعاى مکارم الاخلاق و دعاى توبه
۲) لازم نیست که حتما تمام اعمال شبهای قدر را به جا بیاورید. بلکه مطابق با حال خود برخی اعمال را انتخب نموده بدون عجله و با توجه به انجام برسانید تا انشاء الله از برکات آن به بهترن نحو بهرهمند گردید
۳) در این شبها پرفضیلت اطرافیان، دوستان و به ویژه گذشتگان را که دستشان از دنیا کوتاه است از دعای خیرتان فراموش نکنید.
