پیامدهای جنگ رمضان برای بازیگران منطقهای و جهانی
به گزارش خبرنگار بینالملل دفاعپرس: «نیکلای سوخوف»، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه در مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل پریماکوف (آکادمی علوم روسیه) و استاد مؤسسه شرقشناسی و آفریقاشناسی دانشگاه عالی اقتصاد در سنپترزبورگ در تحلیل خود آورده است که تحولات اخیر پیرامون ایران و احتمال تشدید بحران داخلی یا درگیریهای خارجی، مجموعهای از پیامدهای امنیتی، مهاجرتی و ژئوپلیتیکی را برای کشورهای منطقه و فرامنطقهای به همراه دارد.
تحلیلگران روسی معتقد هستند که اگر ایران دچار بیثباتی عمیق شود، موجهای ناشی از آن بهسرعت به کشورهای همسایه و سپس به اروپا و روسیه منتقل خواهد شد، هرچند شدت و ماهیت این پیامدها در هر منطقه متفاوت است.
اما موضوع بسیار مهم در این میان آن است که ترکیه به دلیل مرز طولانی با ایران و نقش خود بهعنوان مسیر اصلی مهاجرت، نخستین کشوری است که در معرض پیامدهای مستقیم قرار میگیرد. زیرا در صورت تشدید بحران، موج مهاجرت از ایران به سمت ترکیه افزایش خواهد یافت.
با این حال، کارشناسان معتقد هستند که آنکارا ابزارهای مؤثری برای کنترل این موج دارد که از جمله آنها میتوان به «بستن مرزها یا اعمال محدودیتهای شدید» و «توافق با اتحادیه اروپا برای مهار مهاجرت، مشابه توافق سال ۲۰۱۶ درباره پناهجویان سوری» اشاره کرد. بنابراین، اگرچه فشار مهاجرتی بر ترکیه قابل توجه خواهد بود، اما احتمال سرریز گسترده آن به اروپا محدودتر است.
در حوزه امنیتی نیز احتمال انتقال مستقیم تروریسم به ترکیه «متوسط» ارزیابی میشود. این تهدید بیشتر از سوی شبکههای رادیکال حاشیهای است، نه از یک کانال سازمانیافته و دولتی. با این حال، افزایش فعالیت گروههای کرد و تقویت گرایشهای جداییطلبانه در مناطق مرزی، تهدید واقعیتری برای ترکیه محسوب میشود.
قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی؛ گسترش موج بیثباتی
مسئله بسیار مهم و قابل توجه دیگر آن است که کشورهای هممرز با ایران در قفقاز و آسیای مرکزی نیز در معرض خطر مستقیم قرار دارند. بر همین اساس، آذربایجان و ترکمنستان به دلیل مرز مشترک با ایران، بیشترین آسیبپذیری را دارند. ضمن اینکه، گرجستان، ارمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان پس از ورود پناهجویان، افزایش قاچاق و رشد فعالیت شبکههای غیرقانونی با پیامدهای ثانویه بیشتری مواجه خواهند شد.
حال موضوع مهم در این میان آن است که این کشورها ظرفیت محدودی برای مدیریت بحرانهای بزرگ دارند و هرگونه بیثباتی در ایران میتواند تعادل شکننده منطقه را برهم بزند. مسیرهای قاچاق مواد مخدر، سلاح و انسان نیز احتمالاً فعالتر خواهند شد و فشار امنیتی بر دولتهای منطقه افزایش مییابد.
روسیه؛ تأثیر غیرمستقیم، اما قابل توجه
نکته جالب توجه این است که روسیه برخلاف ترکیه یا اروپا، مقصد اصلی مهاجرت ایرانیان نخواهد بود. زیرا فاصله فرهنگی و زبانی، شرایط اقتصادی و مسیرهای دشوار مهاجرت، مانع از شکلگیری موج گسترده مهاجرت به روسیه میشود. با این حال، مسکو از طریق بیثباتی در کشورهای همسایه جنوبی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
البته روسیه نیز از این پیامدها در امان نخواهد بود و افزایش قاچاق و شبکههای جنایی، احتمال نفوذ گروههای رادیکال در صورت فروپاشی ساختارهای امنیتی ایران و فشار بر مرزهای جنوبی روسیه از طریق آسیای مرکزی از جمله این عوارض خواهد بود. ضمن اینکه، کارشناسان تأکید میکنند که «صادرات تروریسم» به روسیه تنها در صورتی محتمل است که ایران دچار فروپاشی عمیق و تجزیه عملی شود و شبکههای رادیکال مستقل از کنترل دولت شکل بگیرند.
کشورهای عربی خلیج فارس
موضوع بسیار مهم و قابل توجه دیگر این است که پادشاهیهای خلیج فارس - بهویژه عربستان سعودی، امارات و بحرین - در معرض خطر مستقیم حملات قرار دارند. برخلاف اروپا یا ترکیه، این کشورها با موج مهاجرت مواجه نخواهند شد، زیرا کنترل بسیار سختگیرانهای بر ورود اتباع خارجی دارند.
بر همین اساس، تهدید اصلی برای کشورهای عربی خلیج فارس عبارت است از حملات موشکی یا پهپادی جنبشهای مسلحانه که در صورت تضعیف تهران ممکن است بهصورت مستقل عمل کنند و بیثباتی در بازار انرژی که اقتصادهای وابسته به نفت را تحت فشار قرار میدهد.
از طرف دیگر، در صورت تضعیف ایران، متحدان تهران، ممکن است به بازیگران خودمختار تبدیل شوند و تهدیدهای غیرقابل پیشبینی ایجاد کنند.
ایالات متحده؛ دور از موج مهاجرت، نزدیک به پیامدهای ژئوپلیتیک
به دلیل موقعیت جغرافیایی، آمریکا برخلاف اروپا هرگز با موج مهاجرت خاورمیانهای در مقیاس بزرگ مواجه نشده است. مسیرهای مهاجرت از ایران به آمریکا بسیار دشوار است و احتمال نفوذ تروریستی نیز پایین ارزیابی میشود.
با این حال، واشنگتن با پیامدهای دیگری از جمله افزایش احساسات ضدآمریکایی در منطقه، تشدید درگیریهای منطقهای، نیاز به حضور نظامی طولانیمدت برای مدیریت بحران و فشار بر متحدان منطقهای و افزایش هزینههای امنیتی روبهرو خواهد شد. د
انتهای پیام/ ۱۳۴
