قدرت فرهنگی مردم ایران به روایت صنایع دستی

گروه فرهنگ دفاع‌پرس ـ اکبر صفرزاده: در طول یک سال گذشته که مردم ایران دو جنگ تحمیلی را تجربه کردند بیشترین تمرکز رسانه‌ها روی قدرت موشکی، پهبادی و نظامی ایران بوده و در مورد قدرت‌های پیدا و پنهان دیگری که در ایران وجود دارد چندان صحبت نشده است. قدرت‌هایی که بیشتر از آنکه ریشه در علوم نظامی داشته باشند ریشه در شخصیت، منش، اخلاق و فرهنگ مردم ایران دارند و هیچ کس نمی‌تواند آنها را نابود کند.

شهامت، ادب، بردباری، صبر، توکل، تقوا، ایثار، شجاعت، تواضع، شکر، انفاق، زهد، ایثار از مهمترین مولفه‌های قدرت فرهنگی ایرانیان است. مردم ایران قدرت فرهنگی خود را در هنر متبلور کرده‌اند؛ بخشی از این قدرت در فرش متبلور شده، بخشی در نقاشی میناتور، بخشی در معماری باشکوه، بخشی در قنات‌های طولانی و بی انتهای یزد، بخشی در شعر و ادبیات، بخشی در هنر موسیقی منحصر‌به‌فرد و بخشی در صنایع دستی ایران مخصوصا مینا کاری، خاتم کاری، فیروزه کوبی، قلم‌زنی روی مس، ظروف الماس تراش، مس و خاتم و پارچه‌های قلمکار.

فرش دستباف ایرانی از یک سو به عنوان یک اثر تجاری و از سوی دیگر به عنوان یک اثر هنری و نماد فرهنگی و فلسفی عمیق، از ابتدای پیدایش تاکنون نقشی بسیار برجسته در تبادل فرهنگی بین ایران و دیگر کشور‌های دنیا ایفا کرده است. 

فرش دستباف ایرانی با تمرکز بر نقوش نمادین، رنگ بندی طبیعی، تکنیک‌های بافت پیچیده و ارتباط فلسفی با مفاهیم وحدت در کثرت، یک سیستم زیبایی شناختی-معنوی است که از طریق تکرار، هماهنگی و ترکیب نمادها، تجلی گر دیدگاه جهانی ایرانیان به جهان است. 

میناکاری هنری درخشان و چشم‌نواز از ترکیب عناصر خاک و آتش است که بر انواع فلز، چون مس، طلا و نقره و نیز ظروف سفالی انجام می‌گیرد. طرح و نقش‌های میناکاری، معمولا بر لعابی سفید و به رنگ‌های آبی یا سبز و گاه، زرد و قرمز ایجاد می‌شود.

«آرتور پوپ» (Arthur Pope)، مورخ و خاورشناس آمریکایی، در کتاب «بررسی هنر ایران» می‌گوید: میناکاری هنر درخشان آتش و خاک است؛ با رنگ‌های پخته و درخشان که سابقه آن به ۱،۵۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد و ظهور آن روی فلز، در طول سده ششم تا چهارم پیش از میلاد و پس از سال ۵۰۰ پیش از میلاد مشاهده می‌شود. هنر میناکاری در ایران، بیش از نقاط دیگر تجلی داشته است و یکی از نمونه‌های قدیمی آن در عهد صفویه، توسط «ژان شاردن» جهانگرد فرانسه ذکر شده است.

خاتم‌کاری از دیگر هنر‌های ظریف و صنایع دستی ایران است. در دائرةالمعارف فارسی دربارهٔ خاتم‌کاری آمده است: «هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک، با مثلث‌های کوچک. طرح‌های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده‌است. این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث‌های کوچک در کنار هم نقش‌بندی می‌کنند. مثلث‌ها را از انواع چوب، فلز و استخوان می‌سازند. هرچه مثلث‌ها ریزتر و ظریف‌تر باشند، خاتم مرغوب‌تر است». 

روایت‌های زیادی خاستگاه خاتم کاری را شیراز می‌دانند، زیرا قدیمی‌ترین آثار خاتم کاری در این شهر دیده شده و استفاده از هنر خاتم کاری مربوط به منبر مسجد عتیق شیراز با قدمت بیش از ۱۰۰۰ سال است. در دائره‌المعارف فارسی آمده‌است: «زمان آغاز این هنر دانسته نیست، و آنچه دربارهٔ آن گفته می‌شود با افسانه همراه است. برخی از استادان خاتم‌ساز هنوز بر این عقیده‌اند که هنر خاتم‌سازی معجزه ابراهیم پیامبر است».

فیروزه کوبی از دیگر صنایع دستی ایران است که با نشاندن قطعه‌های کوچک سنگ فیروزه بر سطح ظرف‌ها، زیورآلات و اشیای تزئینی ساخته می‌شود. اهمیت فیروزه کوبی فراتر از جنبه زیبایی‌شناختی است؛ این هنر نمادی از پیوند طبیعت و دستان هنرمند ایرانی است. در فرهنگ ایرانی، فیروزه به عنوان «سنگ پیروزی» و «دفع‌کننده بلا» شناخته می‌شود و استفاده از آن از دوران هخامنشیان تا امروز ادامه دارد. 

هنرفیروزه کوبی، یکی از باشکوه‌ترین جلوه‌های هنر سنتی ایرانی، همچون نگینی درخشان بر تارک صنایع دستی کشورمان می‌درخشد. این هنر ظریف که ریشه در اعماق تاریخ تمدن ایران دارد، با ترکیب فلزات و سنگ فیروزه نیشابور، آثاری خلق می‌کند که نه تنها چشم‌نوازند، بلکه نمادی از هویت فرهنگی و اصالت ملی به شمار می‌روند.

انتهای پیام/ 121