«آتشی که نمیمیرد» روایتی زنانه از حج؛ جایی که ژانر سفرنامه بازپسگیری را آغاز میکند
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، کوروش علیانی، نویسنده و کارشناس فرهنگی، در نشست رونمایی از کتاب «آتشی که نمیمیرد؛ روایت زنی تنها در سفر حج»، با اشاره به نگاه خود نسبت به این اثر و مسیر دشوار بازپسگیری زنانه در چارچوب سفرنامهنویسی، گفت: جمع امروز، جمعی زنانه است و تنها دلیل آن حضور نویسنده نیست. در این کتاب با عناصری مانند زن، سفر و حج مواجه هستیم و عنصر چهارمی که بهصورت مستقیم در متن نیامده، «بازپسگیری» است.
بازپسگیری؛ عنصر پنهان، اما تعیینکننده در متن
وی افزود: در سالهای ۵۹ و ۶۰ شهر در تصرف بود. در انتهای دهه ۶۰ نوعی تبعید به خانهها صورت گرفت، مردم به خانهها بازگشتند و قرار شد توسعه رخ دهد. امروز، اما در شهرها میبینم که مردم، شهر را پس گرفتهاند.
علیانی با بیان اینکه این روزها در میدان انقلاب، بهویژه پس از نیمهشب، میتوان حضور گروههای مختلف اجتماعی با ظاهرهای متنوع و با حضور حداکثری زنان را مشاهده کرد، تصریح کرد: بازپسگیری، یک ویژگی زنانه است. شب دور هم جمع میشویم، با هم گریه میکنیم، میخندیم و سرود میخوانیم؛ این نیز یک ویژگی زنانه است. آنچه در ۱۴۰۱ ادعا میشد، در ۱۴۰۵ عینیت یافت.
سفرنامه امروز دیگر ویکیپدیایی نیست
وی با اشاره به تفاوتهای سفرنامهنویسی در گذشته و امروز گفت: زمانی که ناصرخسرو سفرنامه حج خود را مینوشت، نه ویکیپدیا وجود داشت و نه هوش مصنوعی. در آن زمان، ثبت اطلاعات و دادههای توصیفی ضرورت داشت، اما امروز دیگر چنین نیازی وجود ندارد.
این نویسنده با سابقه افزود: نکته دیگر این است که واقعیت و عینیت در آن زمان، رنگوبوی نگاه صوفیانه داشت و از لحظهبهلحظه روایتها بهرهای عبرتآموز گرفته میشد، اما امروز دیگر چنین مواجههای با متن وجود ندارد؛ متن را میخوانیم، اما الزاماً از آن درس نمیگیریم.
غلبه لحن وبلاگی بر سفرنامه معاصر
وی با بیان اینکه در سفرنامههای امروز، بیش از آنکه با جنس عبرتآموز متن مواجه باشیم، با نوعی لحن وبلاگی روبهرو هستیم، اظهار کرد: در نتیجه، سفرنامه دیگر اولاً آن نگاه دایرهالمعارفی را ندارد و دوماً نویسنده و خواننده نیز مانند گذشته به دنبال پند و اندرز نیستند.
علیانی گفت: بنابراین باید در ساختار سفرنامه بازنگری کنیم. همه این موارد، ضرورت بازپسگیری ژانر سفرنامه را ایجاد میکند.
چرا سفرنامه حج زنان اهمیت دارد؟
وی با اشاره به همین ضرورت ادامه داد: این مسئله سبب شده است که انتشارات سوره مهر به فکر چاپ سفرنامه حج زنان (آتشی که نمیمیرد) بیافتد؛ همان زنانی که توانستند شهر را بازپس بگیرند، همان زنانی که زمانی تصور میشد بدون اجازه همسرشان حتی اجازه ندارند برای خریدی ساده از خانه خارج شوند.
بازپسگیری واقعی با استمرار در نوشتن محقق میشود
این کارشناس فرهنگی اظهار کرد: اگر فقط بگوییم دو نویسنده زن کتاب خود را نوشتهاند و ماجرا تمام شده است، بازپسگیری رخ نخواهد داد. این نویسندگان باید بازگردند و بهطور مداوم خود را در مقام آفریننده روش قرار دهند و متن را بازنگری کنند.
وی افزود: اگر در نتیجه این فرآیند، نسخههای دوم این آثار را با تفاوتهای اساسی شاهد باشیم، آنگاه میتوان گفت زنان این بازپسگیری را برای ما انجام دادهاند.
علیانی با بیان اینکه تحقق چنین مسیری آسان نیست، تصریح کرد: احتمال وقوع این مسئله کم است، چرا که استمرار، کاری طاقتفرساست. با این حال، زنان ما ثابت کردهاند که توان این کار را دارند و امیدواریم این اتفاق رخ دهد.
انتهای پیام/955
