آغاز فصل جدید در روابط پکن و پیونگیانگ
گروه بینالملل دفاعپرس: در روزهای ۱۸ و ۱۹ خرداد سال جاری، «شی جینپینگ» رئیسجمهور چین، به دعوت رسمی «کیم جونگ اون» رهبر کرهشمالی به پیونگیانگ سفر کرد. این نخستین سفر رئیسجمهور چین به پیونگیانگ طی نزدیک به هفت سال گذشته و همچنین نخستین سفر خارجی وی در سال ۲۰۲۶ بود. سفر قبلی شی جینپینگ به کره شمالی در ژوئن ۲۰۱۹ انجام شده بود؛ سفری که نخستین حضور او در این کشور از زمان به قدرت رسیدنش در سال ۲۰۱۲ محسوب میشد. در مقابل، کیم جونگ اون تاکنون پنج بار به پکن سفر کرده است.
آخرین دیدار سران دو کشور در سپتامبر ۲۰۲۵ و در جریان مراسم هشتادمین سالگرد پایان جنگ اقیانوس آرام در پکن برگزار شد. در آن مراسم، کیم جونگ اون به همراه ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در رژه نظامی حضور یافت. سفر اخیر «شی» را میتوان پاسخی متقابل به آن دیدار و همچنین حرکتی نمادین دانست؛ زیرا سال ۲۰۲۶ مصادف با شصتوپنجمین سالگرد امضای «پیمان دوستی، همکاری و کمک متقابل» میان پیونگیانگ و پکن در سال ۱۹۶۱ است.
این سفر در شرایطی انجام شد که چند روند مهم به صورت همزمان از جمله تداوم تقابل راهبردی میان پکن و واشنگتن، افزایش آشفتگی در نظم جهانی، گرایش فعال سئول به همکاری با اتحادیه اروپا و همچنین تقویت محسوس جایگاه بینالمللی کره شمالی در حال شکلگیری بود. هرچه روابط چین و آمریکا بیشتر به بنبست میرسد، اهمیت متحدان منطقهای برای پکن افزایش یافته و اختلافات داخلی با این شرکا بیشتر به حاشیه رانده میشود.
در چنین فضایی، انتظار میرود پکن کمتر از گذشته از «خلع سلاح هستهای» سخن بگوید یا برنامه موشکی ـ هستهای کره شمالی را محکوم کند. در شرایط فعلی، توسعه زرادخانه هستهای پیونگیانگ بیش از پیش به عاملی برای بازدارندگی راهبردی تبدیل شده است. از آنجا که هم کرهشمالی و هم کرهجنوبی دارای توافقهای دفاعی با قدرتهای هستهای هستند، هرگونه درگیری در شبهجزیره کره بالقوه میتواند ابعادی منطقهای و حتی هستهای پیدا کند.
اگرچه این وضعیت تا حدی یادآور تقابل شوروی و آمریکا در دوران جنگ سرد است، اما میتواند برای مدت طولانی استمرار یافته و احتمال وقوع درگیری نظامی مستقیم را کاهش دهد. در عین حال، نباید روابط دوستانه پیونگیانگ با پکن را در برابر شراکت راهبردی کره شمالی با مسکو قرار داد؛ این دو، مسیرهای موازی و مکمل در دیپلماسی کره شمالی به شمار میروند.
گمانهزنیها درباره برگزاری این دیدار پس از سفر ماه آوریل «وانگ یی» وزیر خارجه چین به پیونگیانگ شدت گرفت. برخی تحلیلگران غربی سفر رئیس جمهور چین را در چارچوب دیدارهای اخیر دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین با مقامهای چینی ارزیابی کردند.
سفر «شی» به طور گسترده توسط رسانههای رسمی دو کشور پوشش داده شد. رئیسجمهور چین پیش از عزیمت، مقالهای در روزنامه رسمی کره شمالی منتشر کرد که محور اصلی آن، تأکید بر حمایت پایدار پکن از مسیر سوسیالیستی پیونگیانگ تحت رهبری کیم جونگ اون و عزم دو کشور برای دفاع از منافع مشترک راهبردی بود.
شی جینپینگ در این مقاله بارها از مفاهیمی، چون «رهبری راهبردی»، «تعامل راهبردی» و «هماهنگی راهبردی» استفاده کرد؛ اصطلاحاتی که نشان میدهد پکن، پیونگیانگ را صرفاً یک همسایه نمیبیند، بلکه آن را شریکی مهم در معادلات بینالمللی تلقی میکند.
در آغاز این سفر، کیم جونگ اون شخصاً در فرودگاه از رئیس جمهور چین استقبال کرد. فرودگاه با پرچمهای دو کشور آذینبندی شده بود و کودکان کره شمالی به «شی» و همسرش دستهگل اهدا کردند. پس از آن، کاروان رسمی به میدان «کیم ایل سونگ» رفت؛ جایی که مراسم استقبال رسمی با شلیک ۲۱ گلوله توپ و رژه گارد تشریفات برگزار شد.
در مسیر حرکت تا اقامتگاه دولتی، هزاران نفر از ساکنان پایتخت به استقبال سران دو کشور آمده بودند. مسیر کاروان عمداً از محلههای تازهساز عبور داده شد تا پیشرفتهای اقتصادی کره شمالی، علیرغم تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل، به نمایش گذاشته شود.
هیئت همراه شی جینپینگ نیز بسیار قابل توجه بود؛ مقامهای ارشد حزبی، وزیر خارجه، وزیر دفاع و مسئولان عالیرتبه اقتصادی در این سفر رئیس جمهور چین را همراهی کردند. حضور همزمان مقامهای نظامی و اقتصادی این پیام را منتقل میکرد که این سفر فراتر از یک دیدار تشریفاتی است.
در مذاکرات رسمی، کیم جونگ اون دو نکته کلیدی را برجسته کرد:
۱. روابط پیونگیانگ و پکن بر پایه آرمان مشترک سوسیالیستی بنا شده و اولویت راهبردی اصلی کره شمالی است.
۲. کره شمالی بدون توجه به شرایط بینالمللی، کاملاً از اصل «چین واحد» حمایت میکند.
شی جینپینگ نیز در پاسخ، بر حمایت پایدار پکن از کره شمالی و حفاظت از امنیت راهبردی مشترک تأکید کرد.
طبق بیانیههای رسمی، طرفین درباره توسعه روابط سنتی دو کشور، تبادل تجربیات در حوزه حزب و دولت، و همچنین هماهنگی در برابر شرایط پیچیده بینالمللی گفتوگو کردند. دو کشور همچنین توافق کردند تماسهای سطح بالا، همکاریهای بیننهادی و برنامههای مشترک به مناسبت شصتوپنجمین سالگرد پیمان ۱۹۶۱ را گسترش دهند.
رسانههای چینی اعلام کردند شی جینپینگ چهار پیشنهاد اصلی برای توسعه روابط ارائه کرده است، پیشنهادهای رئیس جمهور چین عبارتاند از: تبعیت از هدایت راهبردی رهبران دو کشور، حفظ دوستی سنتی و «شکستناپذیر» دو ملت، گسترش همکاری عملی در اقتصاد، تجارت، کشاورزی، سلامت، ساختوساز و علم و توسعه همکاری در حوزه دیپلماسی، امنیت داخلی و امور نظامی.
در جریان برنامههای غیررسمی، دو رهبر همراه هم در اقامتگاه دولتی قدم زده و یک درخت صنوبر یادبود کاشتند. بر لوح یادبود این درخت نوشته شده بود: «دوستی کره و چین جاودانه خواهد بود».
شی همچنین از بنای یادبود دوستی، که به داوطلبان چینی حاضر در جنگ کره اختصاص دارد، بازدید کرده و به قربانیان آن جنگ ادای احترام کرد.
این بخش از سفر اهمیت نمادین بالایی داشت؛ زیرا در روایت رسمی چین، مشارکت نیروهای داوطلب چینی در جنگ کره بخشی مهم از حافظه تاریخی ملی و نشانهای از پایان «قرن تحقیر» تلقی میشود.
اگرچه برخی تحلیلگران غربی نبود بیانیه مشترک رسمی را نشانه شکست نشست میان سران پکن و پونگیانگ دانستند، اما شواهد خلاف این برداشت را نشان میدهد. برگزاری برنامههای نمادین، گفتوگوهای غیررسمی طولانی، بازدیدهای مشترک و ارسال پیام تشکر از سوی شی جینپینگ همگی نشان میدهند این سفر از منظر دیپلماتیک موفق بوده است.
مهمترین پیام این سفر آن بود که چین دیگر مانند گذشته بر موضوع خلع سلاح هستهای کره شمالی تمرکز ندارد. اکنون اولویت اصلی پکن، تقویت همکاری راهبردی با پیونگیانگ در چارچوب رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر با آمریکاست.
در مجموع، سفر شی جینپینگ نشان داد روابط چین و کره شمالی وارد مرحلهای تازه شده؛ مرحلهای که در آن پیونگیانگ نه فقط یک همسایه نه چندان مطلوب، بلکه شریکی راهبردی در نظم چندقطبی نوظهور تلقی میشود.
انتهای پیام/ ۹۹۹
