شهید امام خامنهای؛ پرچمدار امنیت ملی و معمار بازدارندگی نوین ایران
گروه سیاسی دفاعپرس: شهادت حضرت آیتالله خامنهای را میتوان نقطهای مهم در تاریخ معاصر جمهوری اسلامی ایران دانست؛ رخدادی که علاوه بر ابعاد سیاسی و اجتماعی، فرصتی برای بازخوانی میراث فکری و راهبردی ایشان نیز فراهم میکند. در میان موضوعات متعدد مورد توجه رهبر شهید، مسئله امنیت ملی، قدرت دفاعی و بازدارندگی جایگاهی ویژه داشت. بررسی بیانات ایشان در سالهای مختلف نشان میدهد که نگاه وی به قدرت نظامی صرفاً در چارچوب انباشت تسلیحات یا افزایش توان رزمی تعریف نمیشد، بلکه قدرت دفاعی را بخشی از یک منظومه گسترده برای حفظ استقلال، امنیت و اقتدار ملی میدانست.
رهبر شهید در تبیین این رویکرد بارها به آیه شریفه «وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ» استناد میکردند و آن را مبنای قرآنی سیاست بازدارندگی جمهوری اسلامی میدانستند. از منظر ایشان، این فرمان الهی تنها ناظر به آمادهسازی نظامی در معنای محدود آن نبود، بلکه یک اصل دائمی برای حفظ آمادگی در برابر تهدیدات به شمار میرفت. ایشان تأکید داشتند که تهدید هیچگاه به طور کامل از محیط بینالمللی حذف نمیشود و حتی در دورههایی که جنگی در جریان نیست، امکان ظهور تهدید همچنان وجود دارد. بر همین اساس، آمادگی مستمر نه یک اقدام مقطعی، بلکه یک ضرورت دائمی برای هر کشوری محسوب میشود.
در اندیشه امنیتی رهبر شهید، مفهوم بازدارندگی جایگاهی محوری داشت. ایشان بارها تصریح کردند که دشمن زمانی به حمله و تهاجم تشویق میشود که ضعف، تردید یا انفعال را در طرف مقابل مشاهده کند. در مقابل، هنگامی که دشمن با کشوری توانمند، آماده و برخوردار از اراده دفاعی روبهرو شود، در محاسبات خود تجدیدنظر خواهد کرد. به همین دلیل، افزایش توان دفاعی از نگاه ایشان صرفاً به معنای تولید سلاح یا توسعه تجهیزات نبود، بلکه اقدامی برای جلوگیری از وقوع جنگ و حفظ امنیت کشور محسوب میشد.
این نگاه را میتوان در تحلیل رهبر شهید از تحولات منطقهای و بینالمللی نیز مشاهده کرد. ایشان بارها به فضاسازیهای سالهای گذشته درباره «گزینه نظامی روی میز» اشاره کرده و معتقد بودند که کاهش تدریجی این ادبیات در میان دشمنان جمهوری اسلامی، نتیجه افزایش توانمندیهای دفاعی ایران است. از این منظر، قدرت دفاعی زمانی موفق است که پیش از آغاز هرگونه درگیری، هزینههای اقدام نظامی را برای دشمن به اندازهای افزایش دهد که وی از تصمیم خود منصرف شود. این همان منطقی است که در ادبیات راهبردی جهان از آن با عنوان بازدارندگی یاد میشود.
یکی دیگر از ابعاد مهم اندیشه رهبر شهید، پیوند میان قدرت دفاعی و اعتماد به نفس ملی بود. ایشان معتقد بودند که پیشرفت در حوزههای نظامی و دفاعی تنها آثار خارجی ندارد، بلکه در داخل کشور نیز موجب تقویت روحیه خودباوری میشود. به باور ایشان، هر موفقیت در عرصههای دفاعی، این پیام را به جامعه منتقل میکند که «ما میتوانیم» و همین باور، موتور محرک پیشرفت در سایر حوزهها نیز خواهد بود. از این رو، قدرت دفاعی صرفاً یک ظرفیت نظامی نیست، بلکه سرمایهای اجتماعی و روانی برای یک ملت محسوب میشود.
نمونه بارز این نگاه را میتوان در ارزیابی ایشان از مأموریت ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش مشاهده کرد. رهبر شهید این مأموریت را مصداق عملی فرمان قرآنی «وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم» دانستند و تأکید کردند که چنین اقداماتی علاوه بر نمایش توانمندیهای کشور، موجب افزایش اعتماد به نفس نیروهای داخلی و تقویت جایگاه ایران در معادلات منطقهای و جهانی میشود. در نگاه ایشان، نمایش تواناییها بخشی از فرآیند بازدارندگی است؛ زیرا دشمن را وادار میکند قدرت واقعی کشور را در محاسبات خود لحاظ کند.
از سوی دیگر، رهبر شهید همواره بر روزآمدسازی قدرت دفاعی تأکید داشتند. ایشان معتقد بودند که تحولات فناوری، ماهیت تهدیدها و جنگها را دگرگون کرده است و نیروهای مسلح نیز باید متناسب با این تغییرات حرکت کنند. تأکید بر هوشمندسازی تجهیزات، توسعه فناوریهای نوین، گسترش فعالیتهای پژوهشی و آمادگی برای مواجهه با جنگهای ترکیبی، بخشی از همین نگاه آیندهنگر بود. ایشان بارها هشدار دادند که جنگهای امروز تنها در میدان نظامی جریان ندارند و عرصههای شناختی، رسانهای، فرهنگی، سایبری و روانی نیز به میدانهای اصلی رقابت قدرتها تبدیل شدهاند.
بر همین اساس، مفهوم امنیت در اندیشه رهبر شهید مفهومی چندلایه و جامع بود. ایشان در کنار قدرت نظامی، بر اهمیت پیشرفت علمی، ایمان عمومی، انسجام ملی و اتکای حکومت به مردم نیز تأکید میکردند. از نگاه وی، نیروهای مسلح یکی از ستونهای استحکام کشور هستند، اما امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که همه ظرفیتهای ملی در کنار یکدیگر قرار گیرند. این رویکرد نشان میدهد که بازدارندگی در اندیشه ایشان صرفاً محصول قدرت نظامی نیست، بلکه نتیجه همافزایی میان مؤلفههای مختلف قدرت ملی است.
در کنار مفهوم بازدارندگی، «مقاومت» نیز جایگاهی اساسی در منظومه فکری رهبر شهید داشت. ایشان تجربه دفاع مقدس را نقطه عطفی در شکلگیری این باور میدانستند که صیانت از کشور با مقاومت حاصل میشود، نه با تسلیم. به اعتقاد ایشان، جنگ تحمیلی این حقیقت را برای ملت ایران آشکار کرد که ایستادگی در برابر فشارها، امکان حفظ استقلال و پیشرفت را فراهم میکند، در حالی که عقبنشینی و تسلیم نه تنها امنیت ایجاد نمیکند، بلکه زمینهساز مطالبات و فشارهای بیشتر خواهد شد.
این اصل در سالهای بعد نیز به یکی از مبانی سیاست جمهوری اسلامی تبدیل شد. رهبر شهید معتقد بودند که مقاومت موجب افزایش اعتماد به نفس داخلی و اصلاح محاسبات دشمن میشود. به باور ایشان، بسیاری از ناکامیهای دشمنان ایران در حوزههای مختلف، از فشار حداکثری گرفته تا طرحهای منطقهای، نتیجه همین روحیه مقاومت و اتکای کشور به توان داخلی بوده است.
امروز و پس از شهادت حضرت آیتالله خامنهای، بازخوانی این میراث فکری اهمیت بیشتری یافته است. مجموعه بیانات ایشان نشان میدهد که امنیت و اقتدار ملی در نگاه وی بر سه پایه اصلی استوار بود: آمادگی دائمی، بازدارندگی مؤثر و مقاومت فعال. در این چارچوب، قدرت دفاعی نه ابزار جنگطلبی، بلکه ضامن صلح و امنیت محسوب میشود؛ زیرا هرچه هزینه تجاوز برای دشمن افزایش یابد، احتمال وقوع جنگ کاهش پیدا میکند.
میراث راهبردی رهبر شهید را میتوان در همین گزاره خلاصه کرد که امنیت یک کشور نه با امید بستن به اراده قدرتهای خارجی، بلکه با اتکا به توان داخلی، آمادگی مستمر و حفظ قدرت بازدارندگی تأمین میشود. این رویکرد طی سالهای گذشته به یکی از اصول ثابت سیاست دفاعی جمهوری اسلامی تبدیل شد و به نظر میرسد در سالهای آینده نیز همچنان یکی از مهمترین ارکان تفکر امنیتی ایران باقی بماند.
انتهای پیام/381
