مکتب وفاداری؛ ازعاشورا تا بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی

گروه فرهنگ دفاع‌پرس ـ اکبر صفرزاده؛ از نهم اسفند سال ۱۴۰۴ که جنگ تحمیلی سوم آغاز شد تا اکنون که حدودا چهارماه از آن تاریخ می‌گذرد بسیاری از مردم ایران علیرغم وجود مشکلات بسیار زیادی که در زندگی اقتصادی خود دارند، وفاداری خود به ایران اسلامی را به اشکال مختلف نشان داده‌اند؛ از حضور پرتعداد و خستگی ناپذیر در تجمعات شبانه تا حضور سی میلیونی در «پویش جان فدا» و حالا برگزاری بدرقه رهبر شهید انقلاب به باشکوه‌ترین شکل ممکن.

از منظر تفسیر و تاویل سینمایی می‌توان گفت مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب بهترین و زیباترین فرم هنری برای بیان «وفاداری» ایرانیان است. روایت موضوع «وفاداری» ایران اسلامی در مدت چند روز و با میزانسنی که همه جغرافیای خاورمیانه را در بر خواهد گرفت فقط و فقط از عهده این فرم هنری برمی آید. 

وفاداری مردم ایران از یک سو ریشه در ملیت آنها دارد و از سوی دیگر ریشه در اسلامیت آنها. «عهد و پیمان» از دیرباز در بین ایرانیان از بهترین صفات اخلاقی بوده و پیمان شکنی از بزرگترین گناهان.

پیمانداری و وفای به عهد به قدری برای ایرانیان حائز اهمیت بوده که یکی از بزرگترین ایزدان خود را موکل بر این امر نهادند و بدین گونه «ایزد مهر» که خدای نگاه دارنده پیمانهاست، پیمانداران را پشتیبانی و پیمان شکنان را مجازات و شکنجه می‌کند. 

مهر یا میترا از ایزدان یا فرشتگان آیین مزدیسنا است. مهر فرشتهٔ «پیمان» و «دوستی» است و نماد او خورشید است. قدیمی‌ترین معنای «مهر» که شاید بتوان گفت اولین کارکرد این ایزد نیز می‌باشد، «پیمان» است.

ادبیات فارسی که چکیده‌ای از فرهنگ هزاره‌های ایرانی است، هیچگاه به این جریان بی تفاوت نبوده و در دیوان‌ها و مجموعه‌های مختلف شعر کلاسیک، مذمت و سرزنش پیمان شکنان را می‌بینیم، به عنوان مثال: 

پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
«حافظ»

منِ هشیار با مستان، ندارم روی بنشستن
که می‌گویند بشکن عهد و بی شرمی ست بشکست
«سلمان ساوجی»

سال‌ها عهد وفا بست ولی آخر کار
عهد بشکست و جفاکار شد افســوس افســوس
«فیض کاشانی»

سست عهدی که بدو عهد مودت بستم
ترسم آخر که به سختی شکند پیمان را
«بسطامی»

اما در شاهنامه‌ی فردوسی که ارتباط عمیق تری با باور‌ها و رسوم کهن ایران زمین دارد، پیمان شکنی به مراتب بیشتر مورد مذمت قرار گرفته و شاعر با سختی و جدیت، از زبان شاهان و پهلوانان، پیمان شکنان را ملامت و پیمان شکنی را محکوم می‌کند.

در نامه‌ی «کسری به هرمزد»، شاه فرهمند و مقتدر ساسانی، پند‌ها و سفارش‌های زیادی به فرزند خود می‌دهد، اما در میانه‌ی آن، این بیت می‌درخشد:

مبادا که گردی تو پیمان شکن
که خاک است پیمان شکن را کفن

یکی از مهمترین شخصیت‌های حماسه عاشورا حضرت ابوالفضل (ع) است. شهرت و محبوبیت وی نزد مسلمانان به ویژه ایرانیان بیشتر به خاطر وفاداری‌اش نسبت به امام حسین (ع) بوده است. 

نویسندهٔ کتاب خصائص العباسیه نقل کرده که حضرت علی (ع) پس از تولد وی، او را در آغوش گرفت، نام عباس را برایش برگزید، در گوش‌هایش اذان و اقامه گفت و بازوان او را بوسید و گریست.‌ام‌البنین علت گریه را جویا شد وحضرت علی (ع) اظهار داشت که دو بازوی عباس در راه یاری حسین قطع خواهد شد.

طبق تعزیه‌نامه «شمر و عباس» اثر میرعزا کاشانی، در کربلا شمر با دیگر سرداران تصمیم می‌گیرند حضرت عباس (ع) را بفریبند و به سوی خود جلب کنند. شمر به این مأموریت می‌رود ولی وعده‌های او برای فریفتن حضرت عباس (ع) مؤثر واقع نمی‌شود. طبق اسناد تاریخی برادر زاده‌ام‌البنین به نام «عبدالله بن ابی محل بن حظام» برای عباس امان‌نامه‌ای از سوی ابن زیاد می‌آورد، اما حضرت عباس (ع) آن را رد می‌کند.

یکی از مراسم‌های باشکوهی که در ایام عزاداری امام حسین (ع) در ایران برگزار می‌شود، مراسم رژه «شاه حسین» تبریز است. این آیین که در لهجه محلی به آن «شاخسِی» می‌گویند، از چند روز قبل از محرم شروع می‌شود و تا ظهر عاشورا ادامه پیدا می‌کند. در این مراسم، عزاداران سیاه‌پوش کنار یکدیگر می‌ایستند و با قرار دادن یک دست‌شان پشت کمر دیگری، زنجیره‌ای انسانی تشکیل می‌دهند. سپس با دست دیگر شمشیر یا چوبی را در مسیر سرتاپای خود حرکت می‌دهند. این حرکات همراه با نوای «شاه حسین» (شاخسِی) و «وای حسین» (واخسِی) عزاداران است.

سرمنشاء آیین شاه‌حسین‌گویان «وفاداری» حبیب ابن مظاهر و مسلم بن عوسجه به امام حسین (ع) در شب عاشورا است. زمانی که حبیب‌بن‌مظاهر در شب عاشورا صدای طبل جنگ را شنیدند و نگرانی حضرت زینب (س) و اهل‌بیت (ع) را دیدند، بیرون چادر فریاد زدند: این شمشیر‌ها سوگند یاد کرده‌اند در غلاف نروند، مگر اینکه گردن دشمنان را بزنند. حبیب یاران امام را دور هم جمع کرد و با شمشیر‌ها حرکتی مشابه آنچه در این دسته‌های عزاداری انجام می‌شود، شکل داد. آن‌طور که روایت‌ها می‌گویند: پس از اقدامی که یاران امام انجام می‌دهند اباعبدالله‌الحسین (ع) به بیرون خیمه می‌آیند و دوباره با یاران و اصحاب بیعت می‌کنند.

انتهای پیام/ 121