دیپلماسی توازن در روابط بغداد با تهران و واشنگتن

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: تحولات اخیر در عرصه سیاسی عراق و تکاپوی بغداد برای بازتعریف روابط خود با قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، به یکی از مهم‌ترین محور‌های تحلیل‌های سیاسی تبدیل شده است. در این میان، سفر اخیر الزیدی به آمریکا و دیدار با دونالد ترامپ، و به دنبال آن سفر وی به تهران، پرسش‌های بسیاری را درباره آینده سیاست خارجی عراق و رویکرد این کشور در برابر تنش‌های موجود ایجاد کرده است. در این چارچوب، بررسی دقیق ابعاد این تحرکات دیپلماتیک و تأثیر آن بر وضعیت داخلی عراق، به‌ویژه در حوزه‌های امنیتی و اقتصادی، اهمیت دوچندانی یافته است.

خبرنگار بین‌الملل دفاع پرس با «صباح زنگنه» رئیس مرکز کارشناسان مطالعات استراتژیک عراق درباره دیدار الزیدی و ترامپ و سفر او به تهران گفت‌و‌گو داشته که مشروح آن در ادامه گزارش می‌آید.

زنگنه در ابتدای سخنان خود با اشاره به جزئیات دیدار الزیدی و ترامپ گفت: در دیدار الزیدی با ترامپ در کاخ سفید، جنبه اقتصادی برجسته‌ترین بخش بود؛ هرچند مسائل امنیتی و سیاسی نیز به‌وضوح در دستور کار قرار داشت. عراق به‌دنبال جذب سرمایه‌گذاری در بخش‌های انرژی، برق و زیرساخت‌هاست و در سوی مقابل، واشنگتن بر ثبات امنیتی و حفظ منافع مشترک تمرکز دارد. در حقیقت نمی‌توان این دو حوزه را تفکیک کرد، زیرا اقتصاد عراق به شدت با ثبات امنیتی گره خورده است و هر دو بر ماهیت روابط سیاسی بغداد و واشنگتن تأثیر مستقیم دارند.

وی در تحلیل تعارفات دیپلماتیک میان دو طرف و اظهارات ترامپ درباره «قهرمان» خواندن الزیدی افزود: این اظهارات را باید ترکیبی از ادب دیپلماتیک و پیام‌های سیاسی دانست. رهبران در جلسات رسمی برای تسهیل درک متقابل و ایجاد اعتماد از ادبیات مثبت استفاده می‌کنند. در عین حال، صحبت از «عشق به عراق» پیامی است که نشان می‌دهد آمریکا مایل است مشارکت خود را با دولت بغداد حفظ کند، نه لزوماً با یک جناح سیاسی خاص. این همچنین سیگنالی به کشور‌های منطقه است که واشنگتن همچنان عراق را شریک مهمی در معادلات امنیت، انرژی و ثبات منطقه‌ای می‌داند.

رئیس مرکز کارشناسان مطالعات استراتژیک عراق درباره واکنش‌های متفاوت در داخل عراق گفت: مواضع مردم و جریان‌های عراقی در قبال صحبت‌های ترامپ یکپارچه نیست. برخی آن را عرف دیپلماتیک می‌دانند که لزوماً منعکس‌کننده سیاست‌های پیشین آمریکا نیست، در حالی که جریان‌های دیگر به دلیل خاطره تلخ ترور فرماندهان مقاومت قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس و پیامد‌های سیاسی آن، با سوءظن به این تحرکات می‌نگرند. در مقابل، احزابی نیز معتقدند روابط بین‌الملل باید بر اساس منافع فعلی دولت عراق تنظیم شود. بنابراین، ارزیابی این سخنان به‌شدت به پیشینه سیاسی و میزان همسویی جریان‌ها با سیاست‌های آینده آمریکا بستگی دارد.

زنگنه در خصوص پاسخ الزیدی به پرسش درباره ترور فرماندهان مقاومت و ارجاع آن به «عدم حضور در سیاست در آن مقطع» تصریح کرد: این پاسخ، تلاشی برای تفکیک میراث اختلافات گذشته از اولویت‌های دولت فعلی است. تمرکز بر اقتصاد و سرمایه‌گذاری، نشان‌دهنده اولویت‌بندی مسائلی است که نتایج ملموس برای شهروندان دارد. این به معنای کنار گذاشتن مسائل بحث‌برانگیز نیست، بلکه به معنای مدیریت آنها از طریق کانال‌های دیپلماتیک، به جای تبدیلشان به محور اصلی روابط دوجانبه است. این رویکرد را می‌توان یک نگاه عمل‌گرایانه دانست که به دنبال گسترش همکاری در عین حفظ مواضع حاکمیتی است.

وی افزود: طرفداران واقع‌گرایی سیاسی استدلال می‌کنند که دولت موظف است روابط خود را مطابق با منافع روز مدیریت کند، اما برخی جناح‌های مقاومت و حامیانشان، نادیده گرفتن این مسائل حساس را برنمی‌تابند. موفقیت این رویکرد به توانایی دولت در ایجاد تعادل میان احترام به حافظه ملی و مدیریت روابط خارجی به گونه‌ای که ثبات عراق حفظ شود، بستگی دارد.

رئیس مرکز کارشناسان مطالعات استراتژیک عراق درباره موضوع تحویل سلاح تا ۳۰ سپتامبر گفت: اگر این تصمیم اجرایی شود، با اصل «انحصار دولت بر سلاح» که در قانون اساسی تصریح شده، همسو است. با این حال، کاربرد عملی آن لزوماً به معنای ادغام کامل تمام جناح‌ها نیست، بلکه ممکن است شامل بازسازماندهی فرماندهی، بازسازی تشکیلات یا تنظیم وضعیت نیرو‌های مسلح در چارچوب‌های قانونی باشد. موفقیت این مسیر بیش از آنکه به رویه‌های اداری وابسته باشد، به اجماع سیاسی و تضمین‌های ارائه شده به احزاب مختلف بستگی دارد.

زنگنه ادامه داد: این موضوع به سازوکار اجرایی بازمی‌گردد. اگر هدف، یکسان‌سازی تصمیم‌گیری امنیتی در نهاد‌های رسمی باشد، تقویت دولت تلقی می‌شود؛ اما اگر به عنوان کاهش نقش برخی جناح‌ها ادراک شود، ممکن است اعتراضات امنیتی برانگیزد. نیرو‌های حشدالشعبی طبق قانون، یک نهاد رسمی هستند، اما وضعیت سایر جناح‌ها بسته به نوع ارتباطشان با نهاد‌های دولتی متفاوت است. دولت مبنای قانونی برای برخورد با حشدالشعبی دارد، اما تعامل با گروه‌هایی که استقلال سازمانی دارند، پیچیده‌تر است و به ابزار‌های سیاسی و گفت‌و‌گو نیاز دارد.

وی با تأکید بر چالش‌های پیش‌رو در کنترل سلاح افزود: دستیابی به کنترل کامل دولت بر تمام سلاح‌ها، چالشی جدی است که به زمان و اجماع گسترده نیاز دارد. تعدد مراکز نفوذ در میان نیرو‌های سیاسی و تأثیر روابط منطقه‌ای، موانع اصلی این مسیر هستند. هر گامی در این جهت، نیازمند پذیرش داخلی است. اگر تاکتیک‌های فشار بر گفت‌و‌گو غلبه کنند، احتمال تنش وجود دارد، اما اگر این روند به تدریج و با مشارکت جناح‌های مربوطه پیش برود، احتمال تشدید تنش کاهش می‌یابد.

زنگنه در پایان درباره سفر الزیدی به تهران و سیاست خارجی دولت گفت: سفر الزیدی به تهران پس از واشنگتن، حامل این پیام است که عراق به دنبال حفظ کانال‌های ارتباطی مؤثر با هر دو طرف و جلوگیری از همسویی کامل با یک محور خاص است. با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک و منافع اقتصادی عراق، سیاست «توازن» انتخابی منطقی است. در واقع، این سفر تأکیدی بر تداوم روابط با ایران، در موازات توسعه روابط با آمریکاست تا منافع ملی تأمین و از تأثیر قطب‌بندی‌های منطقه‌ای کاسته شود. موفقیت این سیاست به توانایی دولت در تصمیم‌گیری‌های مستقل و حفظ روابط متوازن بستگی دارد.

گفت‌وگو از الناز رحمت‌نژاد

انتهای پیام/ ۱۳۴