سبحانینیا: انتقام در اندیشه اسلامی مفهومی مقدس و عدالتمحور است
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانینیا، مدیر حوزه علمیه مشکات، در همایش بینالمللی «تحقق وعده انتقام» که در حوزه علمیه مشکات برگزار شد، با اشاره به ابعاد مختلف مفهوم انتقام، اظهار داشت: موضوع انتقام در حوزههای گوناگون مورد توجه قرار گرفته است؛ اگرچه در بعد فقهی و حقوقی بیشتر با کلیدواژه «ثأر» به آن پرداخته شده، اما این مفهوم در عرصههای اخلاقی، اجتماعی و دیگر علوم انسانی نیز ظرفیتهای فراوانی برای بررسی دارد.
وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه افزود: پس از حوادث دردناک اخیر، بهویژه جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه که به شهادت جمعی از فرماندهان، شخصیتهای برجسته، مردم مظلوم، کودکان میناب و جوانان کشتی دنا انجامید، مسئله انتقام بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
مدیر حوزه علمیه مشکات با تأکید بر جایگاه این مفهوم در معارف اسلامی گفت: اگر موضوع انتقام در تاریخ اسلام مطرح نبود، امروز شعار «یا لثارات الحسین» نیز به فراموشی سپرده میشد. انتقام در اندیشه اسلامی، مفهومی بنیادین و ریشهدار است و قرآن کریم بارها به آن تصریح کرده است.
وی ادامه داد: خداوند متعال در قرآن کریم چهار بار با تعبیر «إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ ذُو انْتِقَامٍ» معرفی شده است؛ یعنی خداوند هم عزیز و توانمند است و هم صاحب انتقام؛ بنابراین انتقام، یکی از صفات الهی است و نمیتوان آن را مفهومی صرفاً منفی تلقی کرد.
سبحانینیا با انتقاد از برخی جریانهای فکری اظهار داشت: متأسفانه امروز عدهای تلاش میکنند واژه انتقام را دارای بار معنایی منفی جلوه دهند و آن را صرفاً یک رفتار شخصی و احساسی معرفی کنند، در حالی که چنین برداشتی با مبانی دینی سازگار نیست. انتقام دارای فلسفه مشخصی است و در برخی موارد نهتنها یک حق، بلکه یک تکلیف فردی و اجتماعی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه اخلاق اسلامی نگاه متفاوتی به مسئله انتقام دارد، گفت: اگرچه در بسیاری از نظریههای اخلاقی غرب، چه فضیلتگرایی، چه غایتگرایی و منفعتگرایی و حتی وظیفهگرایی کانتی، انتقام غالباً مفهومی با بار منفی معرفی میشود و گفته میشود که موجب افزایش رنج، کاهش همدلی اجتماعی و گسترش خشونت است، اما همین نظریهها نیز در شرایطی انتقام را رفتاری کاملاً عقلانی، اخلاقی و قابل دفاع میدانند.
مدیر حوزه علمیه مشکات در تشریح این شرایط افزود: اندیشمندان اخلاق غربی سه شرط را برای مشروعیت اخلاقی انتقام بیان میکنند؛ نخست آنکه نظام عدالت توانایی اجرای عدالت را نداشته باشد یا اساساً وجود نداشته باشد، دوم آنکه تنها راه حفظ کرامت و عزت فردی یا اجتماعی، انتقام باشد و سوم آنکه در صورت صرفنظر از انتقام، امکان جبران خسارت و احقاق حق وجود نداشته باشد.
وی تصریح کرد: بر اساس همین مبانی، اگر این سه شرط در جامعه تحقق پیدا کند، انتقام نهتنها از نظر اخلاقی موجه خواهد بود، بلکه به یک تکلیف تبدیل میشود؛ زیرا اگر انتقام صورت نگیرد، کرامت فردی و عزت اجتماعی پایمال خواهد شد و جامعه ناچار به پذیرش ذلت و خواری میشود.
سبحانینیا خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، اجرا نشدن عدالت موجب جسور شدن مجرمان خواهد شد و آنان را به تکرار جرم، جنایت، قتل، غارت و گسترش بیعدالتی تشویق میکند. از این رو، انتقام در این موارد نه از سر احساسات، بلکه برای حفظ عدالت، کرامت انسانی و جلوگیری از استمرار ظلم، ضرورتی عقلانی، اخلاقی و اجتماعی به شمار میرود.
انتهای پیام/ 121
