فرار ارتش تروریستی آمریکا از اربیل و تعطیلی زودهنگام پایگاه «الحریر»

گروه بین‌الملل دفاع‌پرس- محمد زرچینی؛ پایگاه هوایی «الحریر» در استان اربیل اقلیم کردستان عراق، یکی از کلیدی‌ترین مراکز عملیاتی ارتش تروریستی آمریکا در غرب آسیاست. این پایگاه که در گذشته با نام «باشور» شناخته می‌شد، میزبان نیرو‌های ویژه و تجهیزات هوایی ارتش آمریکا بود و در طول سال‌های گذشته نقش مرکز ثقل حضور نظامی واشنگتن در شمال عراق را ایفا کرد.

پس از خروج آمریکا از پایگاه‌های فدرال عراق از جمله «عین‌الاسد» در استان الانبار، الحریر به مهم‌ترین پایگاه باقی‌مانده نیرو‌های آمریکایی در عراق تبدیل شده بود. برآورد می‌شود صدها سرباز آمریکایی در این پایگاه مستقر بوده‌اند اما اکنون، گزارش‌هایی مبنی بر خروج زودهنگام از این پایگاه به گوش می‌رسد. حدود ۲ هزار نیروی آمریکایی که همچنان در پایگاه هوایی حریر در اقلیم کردستان مستقر هستند، قرار است تا هستم مهرماه سال جاری این پایگاه را ترک کنند؛ این در حالی است که ارتش تروریستی آمریکا پیش‌تر سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت خود را از عراق خارج کرده بود. 

«وینزوب راجرز» تحلیلگر مسائل نظامی در این زمینه می گوید: در یک عملیات سریع ۷۲ ساعته، صد‌ها نظامی آمریکایی، بریتانیایی، فرانسوی و آلمانی به همراه سامانه‌های دفاع هوایی کلیدی از «اربیل» خارج شده‌اند؛ اقدامی که عملاً توان دفاعی پایگاه ائتلاف بین‌المللی در اقلیم کردستان را کاهش داده است.

وی می افزاید: چند فروند هواپیمای ترابری نظامی بزرگ، از جمله هواپیما‌های « C-۱۷ گلوبمستر آمریکایی» و « A۴۰۰M اطلس بریتانیایی» در پایان هفته گذشته در فرودگاه بین‌المللی اربیل فرود آمدند  و احتمالا این فرودها برای خروج سریع از شمال عراق انجام شده است. 

در حقیقت در ابتدا مقام‌های اقلیم شمال عراق تصور می‌کردند این هواپیما‌ها حامل تجهیزات تقویتی، موشک‌های رهگیر و سامانه‌های دفاعی جدید برای تقویت پایگاه ائتلاف هستند؛ پایگاهی که طی ماه‌های گذشته بار‌ها هدف حملات پهپادی و موشکی ایران و گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت تهران در عراق قرار گرفته بود؛ اما برخلاف این تصور، هواپیما‌های مذکور برای انتقال نیرو‌ها و تجهیزات دفاعی از اربیل مورد استفاده قرار گرفتند.

نیرو‌های آمریکایی همچنین طی روزهای اخیر بالن‌های نظارتی ارتفاع بالا و بالن‌های متصل به زمین (Aerostat) را که برای پایش هوایی منطقه «اربیل» استفاده می‌شدند، به طور کامل جمع‌آوری کردند. بر اساس اطلاعات منابع مطلع میدانی، آمریکا طی سه روز هشت سامانه دفاع موشکی پاتریوت مستقر در اربیل را به اردن منتقل کرده است که این موضوع یک فرار مفتضحانه به حساب می‌آید. 

خروج زودتر از موعد 

«علی الزیدی» نخست‌وزیر جدید عراق در مردادماه اعلام کرد که تمام نیرو‌های آمریکایی تا پایان مهرماه از عراق خارج خواهند شد؛ این تاریخ از پیش تعیین‌شده بود و بخش عمده خروج مطابق برنامه پیش رفته است. با این حال، منابع خبری نهم مردادماه گزارش دادند که آمریکا در حال خارج کردن نهایی سربازان خود از «اربیل» و برچیدن سامانه‌های پدافندی «پاتریوت» از این پایگاه هستند. منابع آگاه در این زمینه می‌گویند: این روند حدود دو ماه زودتر از ضرب‌الاجل سپتامبر آغاز شده است.

روزنامه «الشرق‌الاوسط» نیز تأیید کرد که سامانه‌های پاتریوت دیگر در پایگاه الحریر حضور ندارند و این خروج به‌صورت «از پیش برنامه‌ریزی‌شده» توصیف شده است؛ در حقیقت دلایل مختلفی برای این خروج شتاب‌زده ارتش ایالات متحده آمریکا وجود دارد که در ذیل به آن می‌پردازیم. 

یکی از دلایل اصلی این خروج، توافق رسمی سپتامبر ۲۰۲۴ میان دولت‌های آمریکا و عراق است که طی آن واشنگتن متعهد به خروج تدریجی نیرو‌های خود تا پایان ۲۰۲۶ شد. در حقیقت روی کار آمدن دولت جدید عراق به ریاست «علی الزیدی» که وعده انحلال گروه‌های مقاومت و پایان حضور نظامی خارجی را داده بود، به این روند شتاب بخشیده است؛ برخی منابع میدانی مدعی هستند که بخش قابل‌توجهی از این خروج ارتش آمریکا نه یک «عقب‌نشینی اضطراری»، بلکه اجرای یک توافق دیپلماتیک است که از ماه‌ها قبل برنامه‌ریزی شده بود؛ اما کاملا مشخص است که حملات موشکی سنگین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در تصمیم دولت آمریکا و پنتاگون بسیار تاثیر داشته است. 

تهدیدات امنیتی و حملات مکرر

یکی از عوامل تأثیرگذار در تسریع خروج، محیط امنیتی نامساعد برای نیرو‌های آمریکایی در عراق است. از سال ۲۰۲۳ تاکنون، بیش از ۱۷۰ حمله به پایگاه‌ها و تأسیسات آمریکا در عراق، سوریه و اردن صورت گرفته است. 

در خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶)، منابع عراقی گزارش دادند که الحریر هدف حمله موشکی قرار گرفته و چند انفجار در اطراف آن رخ داده است؛ گروه‌های مقاومت عراق نیز اعلام کرده‌اند که سه سایت کلیدی در پایگاه «الحریر» ارتش آمریکا را هدف قرار داده و عملیات آن را به‌شدت مختل کرده‌اند. 

تحلیلگران مؤسسه «نیو عرب» به‌روشنی تأکید می‌کنند که «خروج ارتش آمریکا (از «الحریر») تا حد زیادی ناشی از خطر حملات به نیرو‌های آمریکایی است که آنها را به انتقال به پایگاه‌های الحریر و التنف واداشته»؛ حتی پیش‌تر، گزارش‌هایی منتشر شده بود مبنی بر اینکه تهران، پایگاه الحریر را در فهرست اهداف احتمالی خود در صورت ادامه تنش‌ها قرار داده بود. 

 آسیب‌پذیری سامانه‌های پدافندی

خروج سامانه‌های «پاتریوت» از الحریر نکته معناداری است ؛ این سامانه‌ها که برای رهگیری موشک‌ها و پهپاد‌ها طراحی شده‌اند، در جریان رویارویی‌های اخیر نشان دادند که در برابر حملات اشباعی و ترکیبی، نرخ موفقیت محدودی دارند. وقتی پایگاه فاقد پدافند هوایی مؤثر باشد، عملاً به هدفی آسان برای حملات موشکی و پهپادی تبدیل می‌شود؛ همچنین این واقعیت فنی، هزینه نگه‌داشتن نیرو در پایگاه‌هایی مانند الحریر را به‌شکل تصاعدی بالا می‌برد.

برخی تحلیلگران معتقدند خروج از عراق بخشی از بازنگری کلی آمریکا در استراتژی منطقه غرب آسیا است. با پایان مأموریت ادعایی مبارزه با داعش، واشنگتن به‌دنبال کاهش هزینه‌های نظامی در منطقه و تمرکز بر رقابت با چین در آسیا-اقیانوسیه است.  مجله «فاربز» در فوریه ۲۰۲۶ در این زمینه می‌گوید: خروج آمریکا از عراق و سوریه می‌تواند ریسک‌هایی برای ثبات منطقه ایجاد کند، اما از نظر واشنگتن ادامه حضور پرهزینه، توجیه استراتژیک خود را از دست داده است. 

 انزوای سیاسی و فشار افکار عمومی عراق

حضور نظامی آمریکا در عراق از ابتدا با مخالفت گسترده افکار عمومی و بخش بزرگی از نیرو‌های سیاسی این کشور همراه بوده است. پارلمان عراق در سال ۲۰۲۰ قطعنامه‌ای برای خروج نیرو‌های خارجی تصویب کرد و این فشار در طول سال‌ها ادامه یافته است؛ حتی در اقلیم شمال عراق هم که به صورت سنتی روابط بهتری با واشنگتن داشته، دولت محلی تحت فشار است تا به این حضور پایان دهد. «خروج آمریکا از اربیل، ورود این منطقه به مرحله‌ای سرنوشت‌ساز» عنوانی است که رسانه‌های منطقه‌ای برای توصیف این تحول به کار برده‌اند. 

پرسش پایانی این است: آیا دلیل خروج زودهنگام، «ترس از ایران» است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک چند واقعیت است؛ نخست؛ تهدیدات نظامی از سوی ایران و گروه‌های متحد آن واقعی و ملموس است. حمله موشکی به «الحریر» در یکسال اخیر، حملات مکرر گروه‌های مقاومت عراق و توان بازدارندگی تهران، همگی هزینه نگه‌داشتن نیرو در این پایگاه‌ها را بالا برده‌اند. 

دوم؛ اما «ترس» همیشه به‌معنای فرار بی‌برنامه نیست. خروج آمریکا از الحریر، حتی اگر تسریع شده باشد، در چارچوب یک توافق رسمی و برنامه‌ریزی‌شده انجام می‌شود؛ در حقیقت پنتاگون از ماه‌ها قبل پایگاه‌های جایگزین در منطقه را آماده کرده و این خروج نوعی «بازاستقرار» (redeployment) است تا عقب‌نشینی بی‌نظم؛ اما شلیک موشک های ایران نیز رعب را در دل سربازان و فرماندهان آمریکایی ایجاد کرده؛ کمااینکه در شبکه اجتماعی اینستاگرام و ایکس شاهدیم که سربازان آمریکایی چگونه از دولت آمریکا می خواهند که به حضور نظامی در منطقه پایان دهند. 

سوم؛ تغییر تاکتیکی آرایش نیروی زمینی ارتش آمریکا؛ واقعیت آن است که آمریکا در حال تغییر «نحوه حضور» خود است، نه لزوماً پایان دادن به آن. همان‌طور که منابع خبری اشاره کرده‌اند، بخشی از نیرو‌هایی که از جنوب و غرب عراق خارج شده‌اند، تا در مرحله بعد از آنجا نیز خارج شوند و این هم نشان دهنده ضعف پنتاگون در مدیریت نیروهایش در اقلیم شمال عراق بوده که جنگ ایران هم در آن بی تاثیر نبوده است. 

چهارم؛ از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که خروج نظامی آمریکا از منطقه و خصوصا در عراق یک هدف نظامی مشخص برای ایران بوده و هست؛ خروج نظامیان آمریکایی از عراق، یکی از اهداف راهبردی بلندمدت تهران بوده و تحقق آن بدون جنگ تمام‌عیار، برای تهران یک پیروزی استراتژیک محسوب می‌شود. در حقیقت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با شلیک صدها موشک و پهپاد به پایگاه های نظامی ارتش متجاوز آمریکا این ارتش را از اقلیم شمال عراق فراری دادند و این یک پیروزی بزرگ به حساب می آید. 

ضعف یا عقلانیت استراتژیک

خروج تسریع‌شده آمریکا از پایگاه الحریر اربیل، نتیجه یک تک‌عامل نیست. این تحول، حاصل ترکیبی از: اجرای توافق رسمی ۲۰۲۴ با بغداد، فشار حملات مکرر گروه‌های مقاومت عراق، تغییر استراتژی کلی آمریکا در منطقه غرب آسیا، تغییر دولت در عراق و وعده‌های نخست‌وزیر جدید و محاسبات اقتصادی-امنیتی پنتاگون درباره هزینه نگه‌داشتن نیرو و در محیط نامساعد و حملات موشکی سنگین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران است که البته همه این‌ها یک موضوع را نشان می‌دهد؛ شکست نیروی زمینی ارتش آمریکا در تدوین سیاست‌های مشخص نظامی در عراق. 

اینکه آیا این خروج نشانه «ضعف» آمریکاست یا «عقلانیت استراتژیک»، بستگی به زاویه دید ناظر دارد. اما آنچه روشن است این است که پس از بیش از دو دهه حضور نظامی، واشنگتن به این نتیجه رسیده که ادامه این حضور در عراق، نه به نفع امنیت ملی آمریکاست، نه از نظر سیاسی قابل دفاع است، و نه از نظر نظامی توجیه هزینه‌بر دارد و البته قاطعیت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز دشمن آمریکایی را وادار به فرار سریعتر کرد؛ برای ایران و محور مقاومت، این تحول بدون شک دستاوردی است که حاصل سال‌ها سیاست «مقاومت فعال» و بازدارندگی تدریجی بوده است. 

انتهای پیام/281