تأثیر مکتب امام خمینی (ره) بر شیخ زکزاکی و مقاومت در نیجریه
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، کتاب «اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی که به همت نشر بینالملل منشر شده، روایتی داستانی است از زندگی شیخ ابراهیم زکزاکی؛ روحانی شیعه نیجریهای که آشنایی با انقلاب اسلامی ایران و اندیشههای امام خمینی(ره)، مسیر زندگی او را تغییر داد و او را به یکی از چهرههای اثرگذار جریان اسلامی و شیعی در نیجریه تبدیل کرد.
این کتاب تلاش میکند زندگی زکزاکی را نه از قاب یک خبر یا حادثه، بلکه از سالهای کودکی و شکلگیری شخصیت او روایت کند؛ روایتی که در ادامه به مبارزه، سرکوب، زندان، جراحت و شهادت اعضای خانواده میرسد.
یکی از نقاط مهم روایت «اهل زاریا»، نخستین مواجهه ابراهیم با نام امام خمینی(ره) است؛ مواجههای که در یک کلاس دانشگاه اتفاق میافتد.
استاد علوم سیاسی درباره تفاوت قدرت و تأثیر سخن میگوید و سپس نام «روحالله خمینی» را روی تخته مینویسد. او درباره انقلاب ایران توضیح میدهد: «شاه در ایران قدرت داشت، اما تأثیر خمینی بر پیروانش باعث شد آنها پیروز شوند.»
این جمله، ذهن ابراهیم را درگیر میکند. او میخواهد درباره این شخصیت بیشتر بداند و سرانجام تصویری سیاهوسفید از امام خمینی(ره) پیدا میکند.
در ادامه کتاب آمده است:
«مِهر این مرد به دلش افتاد. اصلا اینکه یک نفر بتواند استعمار را شکست دهد برایش قابل احترام بود. عکس سیاهوسفید او را در صدها نسخه کپی کرد و به دانشجویان داد. او میخواست ثابت کند که میتوان بر ظلم غلبه کرد.»
این صحنه را میتوان یکی از کلیدهای اصلی کتاب دانست؛ چراکه روایت نشان میدهد تأثیر انقلاب اسلامی بر زکزاکی صرفاً یک علاقه شخصی نبود، بلکه به تدریج به یک نگاه فکری و سپس یک مسیر عملی تبدیل شد.
از عثمان دان فودیو تا ابراهیم زکزاکی
«اهل زاریا» برای روایت شخصیت زکزاکی، به ریشههای تاریخی و فرهنگی مسلمانان نیجریه نیز توجه دارد. نام *عثمان دان فودیو* و حکومت اسلامی سوکوتو در فضای داستان حضور دارد؛ شخصیتی که مبارزه با ظلم و استعمار و احیای هویت اسلامی، بخشی از میراث فکری جامعه مسلمان نیجریه را با او پیوند میدهد.
کتاب با جملهای منسوب به عثمان دان فودیو آغاز میشود: «پس از من قدیسی ظهور خواهد کرد که او، ابراهیم احیاگر است.»
در چنین بستری، زکزاکی در روایت کتاب شخصیتی جدا از تاریخ سرزمینش نیست؛ بلکه انسانی است که گذشته جامعه خود را میشناسد و پس از آشنایی با انقلاب اسلامی، الگویی تازه برای مبارزه و احیای هویت اسلامی پیش روی خود میبیند.
مقاومت؛ فقط یک شعار نیست
«اهل زاریا» مقاومت را در میدان عمل روایت میکند. زکزاکی در مسیر فعالیتهای خود با فشار و سرکوب مواجه میشود، به زندان میافتد و خانوادهاش نیز هزینه سنگینی برای این مسیر میپردازند.
او و همسرش مجروح میشوند و تعدادی از اعضای خانواده خود را از دست میدهد؛ با این حال، روایت کتاب بر ادامه مسیر او تأکید دارد.
در بخشی از کتاب، پس از یکی از حوادث سخت، ابراهیم در حالی که بهسختی با یک چشم میبیند، در میان جمعیت حضور دارد:
«ابراهیم، که به زحمت با یک چشمش میتوانست ببیند، لبخند بر لب داشت. او از جمعیت تشکر میکرد و سرش را به نشانه احترام تکان میداد. احساس میکرد که دیگر نمیتواند هیچ چیزی را به غیر از شکرگزاری از خداوند در دل خود داشته باشد.»
اما این بازگشت، بازگشت به یک خانه معمولی نیست. خانهای که ابراهیم و همسرش به آن وارد میشوند، محل شهادت فاطمه، خواهر ابراهیم، و سه فرزند او بوده است: «خانهای که فاطمه خواهر ابراهیم و سه پسرش در آنجا به شهادت رسیده بودند. خانهای که حالا تبدیل به یک ویرانه شده بود.»
این بخش از کتاب، مفهوم مقاومت را از یک واژه سیاسی به یک تجربه انسانی تبدیل میکند؛ مقاومتی که پشت آن، فقدان، جراحت، زندان و داغ خانواده قرار دارد.
روایتی برای نسل امروز از یک مبارز آفریقایی
یکی از ویژگیهای «اهل زاریا» این است که نویسنده تلاش کرده تاریخ را در قالب رمان و روایت داستانی به مخاطب نزدیک کند. به جای آنکه خواننده صرفاً با تاریخچه فعالیتهای زکزاکی مواجه شود، با کودکی او، خانواده، تحصیل، تحول فکری و حوادثی که مسیر زندگیاش را تغییر دادهاند همراه میشود.
جرقه نگارش کتاب در سال ۱۳۹۹ و پس از تماشای یک مصاحبه زده شد و بنا بر اطلاعات ارائهشده درباره روند تولید اثر، چهار سال پژوهش و یک سال نگارش برای شکلگیری آن صرف شده است.
در این میان، مسئله زاریا تنها یک حادثه تاریخی نیست؛ بلکه نمادی از هزینهای است که یک جریان فکری و ایمانی برای ایستادگی در برابر ظلم میپردازد.
کشتار شیعیان نیجریه در زاریا در ۲۱ آذر ۱۳۹۴ و حوادث پس از آن، نام زکزاکی را بیش از گذشته در رسانههای جهان مطرح کرد؛ اما «اهل زاریا» تلاش میکند مخاطب را به سالها پیش از این حادثه ببرد؛ به زمانی که هنوز زکزاکی چهرهای شناختهشده نبود و تنها یک جوان نیجریهای بود که با دیدن تصویری از امام خمینی(ره)، با یک پرسش بزرگ مواجه شد: *آیا میتوان در برابر ظلم ایستاد و آن را شکست داد؟
«اهل زاریا»؛ روایت یک انتخاب
اهمیت این کتاب در این است که زکزاکی را صرفاً به عنوان یک چهره مظلوم معرفی نمیکند؛ بلکه او را انسانی آگاه و مصمم نشان میدهد که مسیر خود را انتخاب کرده و برای آن هزینه داده است.
از این منظر، «اهل زاریا» روایتی درباره ایمان، استقامت، استکبارستیزی و تأثیر مکتب امام خمینی(ره) در خارج از مرزهای ایران است؛ روایتی که نشان میدهد یک اندیشه چگونه میتواند از جغرافیایی دور، به ذهن و قلب یک انسان راه پیدا کند و سپس به یک حرکت اجتماعی تبدیل شود.
«اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی در ۱۷۶ صفحه توسط نشر بینالملل منتشر شده است.
انتهای پیام/ 121
