کاکاوند: سه ضلع مأموریت امروز بسیج/ بسیج اصناف پلی میان بازار و حاکمیت در میانه فعالیتهای اقتصادی است
گروه سیاسی دفاعپرس ـ رحیم محمدی؛ زمانی که جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران آغاز شد عدهای با داشتن تخصصهای گوناگون از نانوا، بنا، جوشکار و مکانیک گرفته تا راننده خودرورهای سبک و سنگین برای کمک و پشتیبانی از مدافعان وطن داوطلبانه به جبههها عازم شدند و پس از پایان دفاع مقدس همان داوطلبان پایه گذار بسیجی با عنوان بسیج اصناف شدند؛ لذا بسیج اصناف که پیشینه آن به دوران دفاع مقدس باز میگردد اکنون به دنبال آن است که در میانه تورم، تحریم و تغییر سبک خرید مردم، نقشی فراتر از یک نهاد صنفی ایفا میکند به همین دلیل از آموزش فقه بازار تا نظارت بر قیمتها، از پویش «یک کاسب، یک دانشآموز» تا گروههای جهادی بیناییسنجی در مناطق محروم را اجرا میکند تا نشان دهد بازار ایران همیشه فراتر از یک محل داد و ستد معمولی بوده است.
با این مقدمه خبرنگار دفاعپرس گفتوگویی را با سرهنگ پاسدار «نعمت کاکاوند» مسئول بسیج اصناف و بازاریان تهران بزرگ با موضوع جایگاه امروز این تشکل مردمی، چالشهای پیش روی بازار وفعالیتهای آن در میان بازاریان و اصناف انجام داده که در ادامه آمده است.
دفاعپرس: سازمان بسیج اصناف تهران چه تعاملاتی با سایر بخشهای صنفی دارد؟
اگر چه بسیاری از اقشار بسیج به صورت جدید التأسیس شناخته میشوند و در سالهای اخیر در قالب بسیج متخصصین و اقشار تکامل یافتهاند، اما پیشینه بسیج اصناف به دوران هشت سال دفاع مقدس باز میگردد. در آن سالها اصناف، کارگری و کارخانجات از طریق اعزام نیروهای متخصص، نقش مهمی در پشتیبانی از جبههها ایفا کردند، زیرا آنها دارای مهارتهایی مانند جوشکاری، نانوایی، مکانیکی و خدمات فنی بودند که به صورت داوطلبانه در جبههها حضور داشتند. در همین راستا، «ستاد پشتیبانی جبهه و جنگ اصناف» با محوریت اتحادیهها تشکیل شد تا وظایف سازماندهی نیروهای متخصص، جمعآوری کمکهای مالی و ارسال اقلام مورد نیاز رزمندگان را از طریق خیرین اصناف و بازاریان مدیریت کند؛ بنابراین هسته اولیه بسیج اصناف از دل بازار و به همت خودِ اصناف شکل گرفت و پس از پایان جنگ، در قالب یکی از اقشار سازمان یافته بسیج، مسیر تکامل خود را طی کرد.
مبنای تعامل؛ همکاری متقابل و حل مسئله
امروز بسیج اصناف افزون بر فعالیت در ساختار اقشاری بسیج، در چارچوب وظایف و ظرفیتهای پیشبینیشده در قانون نظام صنفی نیز در برخی فرایندهای مرتبط با انتخابات اتحادیهها، کمیته تطبیق شرایط داوطلبان عضویت در هیئتمدیره اتحادیهها، جلسات کمیسیون نظارت و کارگروههای تنظیم بازار و شورای آرد و نان حضور و مشارکت دارد. عرصههای جدیدی که در قانون نظام صنفی برای حضور و مشارکت بسیج اصناف در تصمیمگیریها ایجاد شده، به ارتباط تخصصی بسیج اصناف و اتحادیههای امور صنفی منجر شده و سطح تعاملات بیشتر شده است.
بدین ترتیب مبنای تعامل ما با اتحادیهها و اتاقهای اصناف، همکاری متقابل و حل مسئله است و از آنجا که بسیج اصناف از میان بازار، اتحادیهها و اتاقهای اصناف برخاسته است، باید نقش حلقه ارتباطی میان جامعه صنفی و دستگاههای مرتبط را برای پیگیری و حل مشکلات ایفا کند به همین دلیل رویکرد ما نسبت به اصناف، نگاه امنیتی نیست؛ بلکه تلاش میکنیم از ظرفیت بسیج برای پشتیبانی از اتحادیهها و فعالان صنفی استفاده کنیم.
آغاز حرکتهای اجتماعی از بازار
نا گفته نماند که بازار و اصناف از گذشته در مناسبتهای ملی و مذهبی، فعالیتهای خیرخواهانه و کمک به اقشار نیازمند نقش مؤثری داشتهاند و حتی بسیاری از حرکتهای اجتماعی و مردمی نیز از بازار آغاز شده است از این روی نقش اصناف در پاسداشت شعائر ملی و مذهبی پررنگ و ملموس است برای اینکه بسیاری از هیئتهای مذهبی، صندوقهای خیریه و قرض الحسنه مستقیم یا غیرمستقیم توسط اصناف و بازار ایجاد یا تأمین و پشتیبانی میشوند؛ پس میتوان گفت تلاش ما بر این بوده که این ظرفیت فرهنگی و اجتماعی را تقویت کنیم.
علاوه براین آموزشهایی نیز داریم که تحت عنوان آموزش فقه بازار صورت میگیرد؛ در این آموزشها افرادی که درخواست جواز کسب و یا قصد تمدید جواز کسب دارند باید شش ساعت دورههای مورد اشاره را سپری کنند که این آموزشها هم توسط بسیج اصناف با همکاری اتاق اصناف در حال انجام است.
دفاعپرس: سال گذشته بواسطه افزایش نرخ ارز و تورم اعتراضاتی در بازار صورت گرفت که فرصت طلبان و پیاده نظام دشمن با سوء استفاده از این اعتراضات، خسارات مالی و جانی زیادی را به کشور تحمیل کردند؛ با توجه به این موضوع آیا میتوان تمهیداتی اتخاذ یا پیش بینی کرد تا چنین اعتراضاتی به حوادث امنیتی تبدیل نشود؟
ابتدا باید ریشههای اقتصادی نارضایتیها را به درستی شناخت و از سوی دیگر چرخه تأمین، تولید و توزیع در شرایط متأثر از تحریم، بحران و جنگ نیز با وضعیت عادی تفاوت دارد. در یک اقتصاد با ثبات، کالا با حداقل واسطه به واحد صنفی میرسد و فروشنده نیز با افزودن سود متعارف، آن را به مصرفکننده عرضه میکند؛ اما هنگامی که ثبات اقتصادی وجود نداشته باشد فروشنده پس از فروش یک کالا نمیتواند همان کالا را با بهای قبلی جایگزین کند. در نتیجه، موجودی واحد صنفی ناخواسته ماهیت سرمایهای پیدا میکند و تعادل بازار بر هم میخورد.
لزوم شنیده شدن به موقع مطالبات بازار
لذا در شرایط بحرانی، دولت باید بیش از هر چیز بر سیاستگذاری، نظارت و تسهیلگری تمرکز کند و از ظرفیت اتحادیهها، اتاقهای اصناف و بخش بازرگانی برای تنظیم بازار بهره بگیرد همچنین صدور بخشنامههای متعدد و ورود مستقیم به جزئیات بازار، بدون استفاده از ظرفیت تشکلهای صنفی نیز میتواند موجب سردرگمی فعالان اقتصادی و افزایش بیثباتی شود.
به همین خاطر برای جلوگیری از تبدیل مطالبات صنفی به بحرانهای اجتماعی یا امنیتی، باید مطالبات بازار به موقع شنیده شود، مسیر گفتوگوی مستقیم با اتحادیهها و اتاقهای اصناف فعال باشد و تصمیمهای اقتصادی نیز با ثبات، شفافیت و مشارکت تشکلهای صنفی اتخاذ شود. علاوه بر این در مورد مقررات دست و پاگیر هم باید اصلاحات لازم صورت گیرد تا تولید کننده و فعال صنفی هر روز با دغدغههای تازهای در زمینه تولید، فروش، واردات، صادرات و دریافت مجوزها مواجه نباشد، چون بسیاری از قوانین و مقررات و بروکراسی اداری حتی در شرایط عادی هم دست و پاگیر است.
هماهنگی دولت و تشکلهای صنفی لازمه تحقق بازار اسلامی
دفاعپرس: ارائه آموزشهای فقه بازار که اشاره کردید تأثیری هم در بازار داشته است؟
آموزش مکاسب یا فقه بازار هر چند از گذشته در میان بازاریان مرسوم بوده است، اما با این وجود بسیج اصناف موضوع «اخلاق در بازار» را در برنامه آموزشی اتاق اصناف قرار داد و از مجموع ۱۸ ساعت آموزش مورد نیاز متولیان واحدهای صنفی، شش ساعت به فقه بازار اختصاص یافت.بدین ترتیب در سالهای نخست، کتاب آموزشی منتشر میشد و آزمون نیز الزامی بود؛ اما تجربه نشان داده است که صرف حضور اجباری در کلاس، به تنهایی موجب اثر بخشی آموزش نمیشود، زیرا محتوا باید کاربردی، به روز و متناسب با مسائل واقعی کسبوکار باشد و شیوه ارائه آن نیز به گونهای طراحی شود که برای شرکتکنندگان جذاب و قابل استفاده باشد.
البته رعایت فقه و اخلاق اسلامی در بازار فقط یک تکلیف فردی برای کاسب نیست بلکه بخشی از آن به آموزش و رفتار شخصی بازمیگردد و بخش دیگر به ساختار اقتصادی و بازاری مربوط است که آن را هم حاکمیت و دولت ایجاد میکنند به عنوان مثال اگر در یک بازار زمینه رانت، قاچاق یا رقابت ناسالم وجود داشته باشد، نمیتوان مسئولیت را فقط متوجه فعال صنفی دانست برای اینکه تحقق بازار اسلامی نیازمند نقشآفرینی هماهنگ حاکمیت، دولت، تشکلهای صنفی، بسیج اصناف و کسبه است.
واحدهای صنفی خرد؛ یکی از ظرفیتهای مهم کشور
دفاعپرس: کسبوکارهای خرد در شرایط بحران و جنگ چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟
تجربه بحرانهای مختلف نشان داده است که شبکه گسترده واحدهای صنفی خرد، یکی از ظرفیتهای مهم کشور برای تأمین و توزیع کالاهای مورد نیاز مردم است براین اساس پراکندگی جغرافیایی، شناخت نیازهای محلی، ارتباط مستقیم با مردم و امکان خدماترسانی سریع از مزیتهای این واحدها به شمار میرود و به دلیل داشتن همین مزیت کارکرد این شبکه را ما در کرونا و جنگهای اخیر به خوبی درک کردیم چرا که در زمان فراگیری کرونا بسیاری از کشورهای اروپایی دچار کمبود کالا شدند و فروشگاههای مواد غذایی خالی شد، اما در کشور ما به دلیل وجود شبکه مویرگی کسبه خرد و ذخیره کالاها در انبارهای همین واحدهای صنفی، کمبود کالا نداشتیم.
البته ناگفته نماند فروشگاههای زنجیرهای، مراکز تجاری بزرگ و کسبوکارهای مجازی نیز متناسب با شرایط زندگی امروز کارکردهای خود را دارند، اما حضور آنها نباید به حذف یا تضعیف واحدهای صنفی خرد منجر شود بلکه این بخشها باید مکمل یکدیگر باشند و در کنار هم فعالیت کنند. پس واحدهای صنفی خرد در زمان بحران، جنگ و حوادث اضطراری یک ظرفیت ارزشمند برای کشور محسوب میشوند به همین دلیل دولت باید در زمینه مالیات، تأمین اجتماعی، عوارض و الزامات شهرداری و سایر فرایندهای اداری، شرایط را برای ادامه فعالیت آنها تسهیل کند، زیرا کاهش فشارهای غیرضروری بر این واحدها، توان خدماترسانی آنها به مردم را افزایش خواهد داد.
دفاعپرس: پیدایش فروشگاههای زنجیرهای و پاساژهای بزرگ موجب شده کسب و کارهای خرد موجودیت خود را در خطر ببینند و از سوی دیگر با مشکلاتی هم مواجه شوند؛ با توجه به این موضوع آیا بسیج اصناف برای رفع این نگرانیها یا مشکلات آنها نقشی میتواند ایفا کند؟
نمیتوان تحولات فناوری و تغییر شیوههای خرید مردم را نادیده گرفت، چون همانگونه که فعالیت کسب وکارهای مجازی به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است، فروشگاههای بزرگ و واحدهای صنفی خرد نیز هر یک بخشی از نیاز جامعه را تأمین میکنند و مسئله اصلی حذف یکی به نفع دیگری نیست بلکه باید شرایط رقابت منصفانه و فعالیت هم زمان همه این بخشها فراهم شود یعنی واحدهای صنفی سنتی نیز باید متناسب با شرایط جدید، شیوههای ارائه خدمات، بازاریابی و فروش خود را به روز کنند.
نقش تسهیلگری بسیج اصناف
بر این اساس بسیج اصناف میتواند از طریق انتقال مشکلات این واحدها به دستگاههای مسئول، پیگیری اصلاح مقررات، حمایت از آموزشهای کاربردی و کمک به شکلگیری شبکههای همکاری میان کسب و کارهای خرد، نقش تسهیلگر داشته باشد. گر چه متأسفانه در حال حاضر تولیدکنندگان و شبکه بانکی بیشتر متمایل به حمایت و همکاری با فروشگاههای بزرگ هستند و توجه کافی به شبکه خرد ندارند، اما دولت باید مدیریت کند که فروشگاههای زنجیرهای نقش مکمل در تأمین کالا و خدمات به مردم داشته باشند و باعث آسیب به کسب و کارهای خرد نشوند.
دفاعپرس: بعضا تخلفهایی در رابطه با فروشگاههای زنجیرهای وجود دارد که در خرده فروشی دیده نمیشود به عنوان مثال فروشگاههای زنجیرهای قیمت برخی اجناس را افزایش میدهند بعد همان کالا را با تخفیف به مشتری عرضه میکنند؛ شما به عنوان عضوی از جامعه اصناف بفرمایید چرا چنین مواردی در فروشگاههای زنجیرهای دیده میشود؟
این گونه تخلفات را نباید به همه فروشگاههای زنجیرهای تعمیم داد، زیرا هرگونه افزایش صوری قیمت یا اعلام تخفیف غیرواقعی، تخلف است و باید مطابق قانون بررسی و با آن برخورد شود، اما در عین حال، باید توجه داشت که چرخه تأمین، تولید و توزیع در کشور تغییر کرده است بدین صورت که در گذشته، تعاونیهای اتحادیهها یا واحدهای صنفی میتوانستند کالا را از تولید کننده دریافت کنند و پس از فروش، مطالبات او را بپردازند در صورتی که امروز بخش قابل توجهی از خریدها باید به صورت نقدی یا پیش خرید انجام شود.
اصلاح ساز و کار تأمین و توزیع کالا
وضعیتی که نیاز به سرمایه در گردش را افزایش داده و مجموعههایی با دسترسی بیشتر به منابع مالی و تسهیلات را در موقعیت متفاوتی قرار داده است؛ با لحاظ کردن این موضوع راه حلی که میتوان عنوان کرد، ایجاد شفافیت در قیمتگذاری، نظارت مؤثر بر تخفیفها، فراهمکردن شرایط منصفانه دسترسی به منابع مالی و اصلاح ساز و کار تأمین و توزیع کالا است.
دفاعپرس: بسیج تأکید دارد که در امور جاری کشور متصدی نیست و بیشتر نقش تسهیلگر دارد. بسیج اصناف چگونه این رویکرد را دنبال میکند؟
اصل نقش بسیج اصناف، تسهیلگری، پشتیبانی و کمک به حل مشکلات اصناف و بازاریان است؛ از این روی تلاش میکنیم مسائل جامعه صنفی را از طریق دستگاههای مسئول پیگیری و زمینه همکاری میان اتحادیهها و نهادهای مرتبط را فراهم کنیم به عنوان مثال حضور بسیج اصناف در برخی اقدامات میدانی از جمله همکاری در بازرسیها، در چارچوب تفاهمنامهها و با هدف پشتیبانی از دستگاههای قانونی انجام میشود که این حضور هم به معنای جایگزین شدن بسیج با دستگاههای اجرایی یا تشکلهای صنفی نیست، چون مسئولیت قانونی هر دستگاه همچنان بر عهده همان مجموعه باقی میماند.
خسارت صنف نوشت افزار و پوشاک از جنگ
دفاعپرس: کدام اصناف در جنگهای تحمیلی دوم و سوم بیشتر از دیگر واحدهای صنفی زیان و خسارت دیدند؟
ابتدا باید به تأثیر بحرانهای اخیر بر همه کسب و کارها و صنوف مختلف اذعان داشت چرا که تأثیر بحران بر صنوف مختلف یکسان نیست؛ برخی صنوف، به ویژه فعالان حوزه مواد غذایی و خدمات ضروری، حتی در شرایط بحرانی نیز باید به فعالیت خود ادامه دهند، اما برخی مشاغل فصلی یا صنوفی مانند فروشندگان نوشت افزار، پوشاک و برخی صنوف دیگر در چنین شرایطی از سبد کالای ضروری مردم حذف شده که این موجب کاهش تقاضا یا اختلال در بازار میشود به همین جهت این بخش از اصناف به حمایت بیشتری نیاز دارند. در همین راستا، هماهنگیهایی انجام شده است تا تولید کنندگان داخلی بتوانند محصولات باکیفیت و دارای قیمت مناسب را در قالب نمایشگاهها عرضه کنند و مردم و مجموعههایی مانند آموزش و پرورش نیز امکان خرید مستقیم از آنها را داشته باشند.
اجرای پویش «یک کاسب ـ یک دانش آموز»
دفاعپرس: پویشی هر سال با نام «یک کاسب ـ یک دانش آموز» هم زمان با فرا رسیدن بازگشایی مدارس داشتید؛ آیا این پویش را امسال هم برگزار میکنید؟
حدود ده سال است پویش «یک کاسب، یک دانشآموز» با هدف تأمین نوشت افزار و پوشاک دانش آموزان مناطق کم برخوردار اجرا میشود که امسال نیز این پویش از ماه جاری آغاز شده است و پس از جمع آوری اقلام، بستهها در اختیار دانشآموزان جامعه هدف قرار خواهد گرفت.لازم به ذکر است سال گذشته، به دلیل شرایط خاص کشور، تعداد بستههای توزیع شده کمتر بود، اما در سالهای پیش از آن، در برخی دورهها بیش از ۱۵ هزار بسته نوشت افزار در تهران جمع آوری و میان دانشآموزان مناطق هدف توزیع شد که علاوه بر جنبه حمایتی، به معرفی و تقویت محصولات داخلی نیز کمک کرده است.
البته در سالهای گذشته، بخش زیادی از نوشتافزار موجود در بازار وارداتی بود و تصاویر روی برخی محصولات تناسب چندانی با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی نداشت ولی گسترش تولید داخلی موجب شد محصولات متنوعتری با طرحها و نمادهای متناسب با فرهنگ کشور تولید و عرضه شود.
فعالیت گروههای جهادی بسیج اصناف
دفاعپرس: بسیج اصناف از چه گروههای جهادی برخوردار است؟
گروههای جهادی متعددی در حوزه اصناف فعالیت میکنند. برای نمونه، گروه جهادی نانوایان در یکی از مأموریتهای گسترده اخیر یعنی در مراسم وداع و تشییع رهبر شهید طی سه روز حدود یک میلیون و پانصد هزار قرص نان پخت؛ همچنین اعضای این گروه هر سال با جمعیتی حدود ۵۰ نفر در ایام اربعین حسینی به کربلا میروند و با تأمین شخصی هزینهها و مواد اولیه، نان صلواتی در اختیار زائران قرار میدهند.
گروههای جهادی بینایی سنجی و عینک سازی نیز با حضور در مناطق محروم، معاینه چشم را به صورت رایگان انجام میدهند و در صورت نیاز، عینک مناسب را تهیه و به افراد تحویل میدهند؛ علاوه بر این گروههای پزشکی، دندان پزشکی، تعمیرات ساختمان، تأسیسات، لولهکشی و نقاشی ساختمان نیز فعال هستند و افزون بر خدمات تخصصی، گروههایی هم در زمینه تأمین سبد کالا، جهیزیه و سایر کمکهای معیشتی مشارکت دارند با این توضیح که همه این گروهها با پشتیبانی اتحادیهها و خیرین خدماترسانی میکنند.
در جنگ تحمیلی اخیر، گروههای جهادی اتحادیههای شیشه و آینه و تأسیسات مکانیکی نیز به میدان آمدند و نیروهای متخصص را برای ارائه خدمات رایگان یا کنترلشده به شهرداری معرفی کردند. همچنین فهرستی از متخصصان مورد اعتماد در مناطق مختلف تهیه شد تا خدمات مورد نیاز شهروندان با نظم، سرعت و نظارت بیشتری ارائه شود.
حضور در گشتهای نظارتی بازار
دفاعپرس: بسیج اصناف در گشتهای نظارتی بازار نیز حضور دارد. این حضور چه تأثیری داشته است؟
به اعتقاد من، سیاستگذاری و نظارت کلان بر بازار باید بر عهده دولت باشد و بخش مهمی از نظارت میدانی نیز با استفاده از ظرفیت اتحادیهها و تشکلهای صنفی انجام شود. با این حال، نظارتی که کاملاً به حضور و تشخیص افراد وابسته باشد، ممکن است تحتتأثیر سلیقههای شخصی قرار گیرد. بنابر این، باید به سمت نظارت هوشمند، دادهمحور و سامانهای حرکت کنیم. پس ابتدا باید قواعد، شاخصها و چارچوبهای نظارتی شفاف و ثابتی تعریف شود و سپس نیروی انسانی بر اساس همان ضوابط عمل کند، چون تغییر مداوم روشهای نظارتی با تغییر مدیران، هم فعالان صنفی را سردرگم میکند و هم دستیابی حاکمیت به نتیجه مطلوب را دشوار میسازد.
در دولت شهید رئیسی که تفاهم نامهای برای مشارکت بسیج اصناف در بازرسیهای بازار امضا شد تأکید ما به اعضای بسیجی گشتها این بود که در کنار اجرای قانون، رویکرد اصلاحی، ارشادی و اقناعی داشته باشند، زیرا هدف نظارت باید پیشگیری و اصلاح تخلف باشد و در صورت استمرار یا احراز تخلف نیز مطابق قانون اقدام شود.
نبودن منشأ واحدی برای قاچاق کالا
دفاعپرس: بسیج به دلیل گسترش مویرگی در شبکه بازار و اصناف کشور با خیلی از مسایل و مشکلات موجود آگاهی دارد؛ از این نگاه بفرمایید منشاء قاچاق کجاست؟
قاچاق کالا منشأ واحدی ندارد و میزان و شیوه آن نیز ممکن است متناسب با شرایط اقتصادی، بحرانها و وضعیت مرزها تغییر کند لذا با توجه به گستردگی جغرافیایی کشور، مقابله با قاچاق باید هم در مبادی ورودی و مرزها و هم در شبکه توزیع داخلی انجام شود و محدود کردن مبارزه با قاچاق به یک بخش از این زنجیره، علی الخصوص آخر زنجیره، نتیجه مطلوبی به همراه نخواهد داشت. در کنار برخورد قانونی، باید امکان تأمین رسمی، مستمر و اقتصادی کالاهای مورد نیاز اصناف هم فراهم شود، چون هر اندازه دسترسی واحدهای صنفی به کالای قانونی، دارای منشأ مشخص و قیمت رقابتی آسانتر باشد، زمینه عرضه کالای قاچاق نیز کاهش مییابد. بنابراین، مقابله مؤثر با قاچاق نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در زمینه کنترل مرزها، رهگیری مسیر تأمین، اصلاح شبکه توزیع و نظارت بر بازار است.
انتهای پیام/ 231
