کهنشهر مُخا؛ والاستریت قهوه جهان
گروه بینالملل دفاعپرس - الناز رحمتنژاد؛ شاید هر روز صبح که فنجان «موکا» روی میزتان قرار میگیرد، چه یک موکای کلاسیک تلخ باشد، چه موکاچینو یا ترکیبی از شکلات سفید، هرگز به نامی که بر آن نقش بسته فکر نکرده باشید. این نوشیدنی نامآشنا، نام و هویتش را از بندری کهن در غرب آسیا به ارث برده است؛ «مُخا» باراندازی تاریخی در ساحل غربی استان تعز یمن و در دهانه جنوبی دریای سرخ، درست در ۸۰ کیلومتری شاهراه حیاتی بابالمندب.
روزی روزگاری، مُخا «والاستریت قهوه جهان» بود. بیش از یک قرن، نبض تجارت این دانه سیاه و پرطرفدار در همین بندر یمنی میزد و امپراتوریهای بزرگ برای سلطه بر لنگرگاههای آن دستبهگریبان میشدند. گذر قرنها و چرخش روزگار، اما ردپای افول را بر چهره شهر کشید و آن را به بندری حاشیهای و کمرمق بدل ساخت. با این حال، جغرافیای مُخا هرگز اجازه نداد این کهنشهر فراموش شود؛ شهری که درست در میانه راه ترانزیت دریایی میان تنگه هرمز و کانال سوئز جا خوش کرده، امروز بار دیگر به کانون تحولات ژئوپلیتیک جهان تبدیل شده است.
در تحولی میدانی و سرنوشتساز، جنبش انصارالله یمن با تسلط بر شهر راهبردی «المخا» در کرانه دریای سرخ، گام بلند دیگری برای تحکیم سیطره خود بر تنگه حیاتی بابالمندب برداشت. این رویداد که از سوی تحلیلگران بهعنوان دستاوردی کلیدی برای انصارالله ارزیابی میشود، عملاً این جریان را به بازیگر اصلی در کنترل یکی از حساسترین آبراهههای جهان بدل کرده و موازنه قدرت در ساحل غربی یمن را بهطور کامل دگرگون ساخته است؛ تغییری که پیامدهای آن از مرزهای داخلی یمن فراتر رفته و به معادلات امنیت انرژی در سراسر جهان گره خورده است.
جهش ترانزیت نفت
اهمیت سوقالجیشی مُخا همپای تلاطمهای نظامی اخیر در منطقه جهش چشمگیری یافته است. در پی بحران و اختلال شدید در تردد ایمن نفت و گاز از تنگه هرمز، جریان عبور نفت خام و فراوردههای هیدروکربوری از شریان بابالمندب رشدی خیرهکننده را تجربه کرد؛ جهش از روزانه ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در سهماهه پایانی سال گذشته، به بیش از ۸ میلیون بشکه در روز در سهماهه دوم سال جاری.
دلیل این جهش آشکار است؛ ریاض برای گریز از بنبست هرمز، بخش عمدهای از جریان صادراتی خود را به سمت غرب و از مسیر دریای سرخ بازآرایی کرد. این جابهجایی استراتژیک، اهمیت لجستیکی و نظامی خط ساحلی یمن بهویژه مُخا را در مهار یا پشتیبانی از گلوگاه بابالمندب دوچندان کرده است.
روانشناسی بازار نفت و معادله حق بیمهها
هرچند انصارالله یمن پیشتر تاکید کرده بود کشتیرانی تجاری بینالمللی بهاستثنای کشتیها و محمولههای سعودی هدف حمله نخواهد بود، اما اقتصاد انرژی بر پایه احتمالات حرکت میکند نه تعهدات زبانی. تجربه مناقشات سالهای اخیر نشان داده که صرف «احتمال ناامنی»، دو اتفاق زنجیرهای و فوری را رقم میزند؛ جهش ناگهانی و سنگین «حق بیمه ریسک جنگی» توسط شرکتهای بیمه اتکایی و چرخش شناورها به سمت دور زدن دماغه امیدنیک و تحمیل هفتهها تاخیر لجستیکی.
همین ریسکهای افزایشی کافی بود تا نفت خام مقاومتها را بشکند و از مرز روانی ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کند. حساسیت موضوع از آن جهت است که عربستان سعودی بهشدت به کریدور دریای سرخ متکی شده و هرگونه لرزش امنیتی تازه در بابالمندب، آخرین مسیر تنفسی و جایگزین برای صادرات انرژی منطقه را مسدود یا بسیار پرهزینه خواهد کرد.
جبهه متقاطع تهران و واشنگتن
تحلیلگران ژئوپلیتیک بر این باورند که سناریوی پیشرو، تبدیل قطعی ساحل غربی یمن به یک «جبهه دریایی باز» و مستقیماً متصل به موازنه تنشها میان واشنگتن و تهران است.
تاریخ برای مُخا به شکلی شگفتآور در حال تکرار است؛ بندری که قرنها پیش بازرگانان اروپا و آسیا بر سر عطر دانههای قهوهاش صف میکشیدند، امروز از دروازه همگرایی دو بحران هرمز و بابالمندب دوباره به کانون توجه سیاست بینالملل بازگشته است. این بار، نه عطر شکلات و قهوه، بلکه غرش اژدرها و نبض متزلزل بازار نفت است که نام «مُخا» را در سرتاسر جهان زمزمه میکند.
انتهای پیام/ ۱۳۴
