بیهقی؛ راوی حافظه تاریخی ایران و پاسدار هویت زبان فارسی

گروه استان‌های دفاع‌پرس ـ «سید حسین ناصری شکیب» پیشکسوت دفاع مقدس؛ «ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی» تاریخ‌نگار و ادیب نامدار سده پنجم هجری، در حارث‌آباد بیهق، در نزدیکی سبزوار امروزی، دیده به جهان گشود. او پس از کسب دانش، راهی غزنین شد و در دیوان رسالت محمود غزنوی به دبیری پرداخت. سال‌ها حضور در دستگاه غزنویان و آشنایی نزدیک با سازوکار قدرت، این فرصت را برای او فراهم کرد تا در نگارش «تاریخ بیهقی»، افزون بر ثبت رویدادهای روزگار خود، خصلت‌های انسانی، پیچیدگی‌های سیاست و پیامدهای کردار صاحبان قدرت را نیز به تصویر بکشد. نثر استوار، نگاه باریک‌بین و تلاش او برای روایت دقیق رویدادها، اثرش را به یکی از گنجینه‌های ماندگار زبان و ادب فارسی تبدیل کرده است.

بیهقی در توصیف شور و نشاط یکی از جشن‌های روزگار خود می‌نویسد: «و مطربان سرایی و بیرونی دست بکار بردند و نشاطی برپا شد که گفتی درین بقعت غم نماند که همه هزیمت شد.»

بیهقی را تنها به پاس تاریخ‌نگاری دقیق و روایت‌های دلنشینش بزرگ نمی‌داریم؛ بلکه باید او را پاسدار حافظه تاریخی ایرانیان و یکی از ستون‌های استوار هویت فرهنگی این سرزمین بدانیم. «تاریخ بیهقی» گواهی ماندگار بر این حقیقت است که زبان فارسی چگونه می‌تواند راوی فراز و فرودهای قدرت، آیینه‌ای برای بازتاب اخلاق و داوری درباره کردار آدمیان و حافظه‌ای زنده از یک تمدن باشد.

زبان فارسی در طول تاریخ، فراتر از مرزهای سیاسی امروز، قرن‌ها زبان علم، ادب، حکمت و دیوان‌سالاری در گستره‌ای وسیع از آسیای مرکزی و شبه‌قاره تا بخش‌هایی از آسیای صغیر و سرزمین‌های پیرامونی بوده است. این زبان، میراث مشترک مردمانی است که با وجود تفاوت‌های قومی، مذهبی و جغرافیایی، در پهنه تمدن ایرانی و جهان فارسی‌زبان به گفت‌وگو و آفرینش فرهنگی پرداخته‌اند. از این منظر، پاسداشت زبان فارسی صرفاً نگهداری از یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه صیانت از حافظه تاریخی و تداوم پیوستگی فرهنگی ملت ایران به شمار می‌رود.

امروز نیز زبان و ادبیات فارسی می‌تواند یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های وحدت ملی در ایران باشد؛ محوری فراگیر که نه بر حذف تفاوت‌ها، بلکه بر شناخت میراث مشترک و احترام به تنوع فرهنگی ایرانیان استوار است. ایران با همه رنگارنگی قومی و زبانی خود، به زبانی مشترک نیاز دارد که زمینه گفت‌وگو را فراهم آورد، دل‌ها را به یکدیگر نزدیک کند و روایت مشترک ایرانیان از گذشته و آینده را زنده نگه دارد. زبان فارسی، در کنار احترام به زبان‌ها و گویش‌های بومی، می‌تواند نقشی مهم در تقویت همبستگی ملی و انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده ایفا کند.

بزرگداشت بیهقی، اگر به خواندن آثار او و آموختن از شیوه روایتگری و نگاه نقادانه‌اش نینجامد، به آیینی تقویمی محدود خواهد شد. پاسداشت راستین این ادیب و تاریخ‌نگار، در درست‌نویسی و پاسداشت زبان فارسی، بهره‌گیری سنجیده از واژگان فارسی، حقیقت‌گویی، تاریخ‌خوانی منصفانه و انتقال میراث زبانی و ادبی به نسل‌های آینده معنا می‌یابد.

زبان فارسی خانه‌ای است که حافظه تاریخی ایران در آن سکونت دارد؛ خانه‌ای که استواری و آبادانی‌اش به آگاهی، تلاش و مشارکت همه ایرانیان وابسته است. پاسداری از این میراث ارزشمند، نه‌تنها ادای دین به بزرگان ادب و فرهنگ این سرزمین، بلکه مسئولیتی مشترک در برابر نسل‌های امروز و فرداست.

انتهای پیام/