دانشمندی که علم را به میدان دفاع از میهن آورد/ از رمزگشایی ژنوم کرونا تا تولید واکسن فخرا

به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاع‌پرس، شهید سرتیپ دکتر «احمد کریمی راهجردی»، از جمله چهره‌هایی بود که مسیر زندگی‌اش از دل محدودیت‌ها و محرومیت‌ها آغاز شد و با تکیه بر استعداد، پشتکار و اراده‌ای استوار به عرصه‌های پیشرفته علمی کشور رسید. او که ۲۱ خرداد ۱۳۴۸ در قم متولد شده بود، پس از پایان تحصیلات ابتدایی و راهنمایی، در سال ۱۳۶۷ موفق شد هم‌زمان دو دیپلم ریاضی و تجربی دریافت کند و با کسب رتبه نخست کنکور میکروبیولوژی، توان علمی خود را به نمایش بگذارد.

کریمی تحصیلات دانشگاهی را تا مقطع دکتری ادامه داد و در سال‌های فعالیت حرفه‌ای، در کنار شهید دکتر محسن فخری‌زاده، در حوزه‌های تخصصی و راهبردی کشور نقش‌آفرین شد. او از نخبگان حوزه پدافند زیستی بود و در زمینه‌هایی همچون ژنتیک، فناوری‌های تشخیصی و زیست‌فناوری فعالیت داشت. رمزگشایی از ژنوم ویروس کرونا و مشارکت مؤثر در شکل‌گیری و تولید واکسن بومی فخرا، از جمله اقدامات مهمی است که همکارانش از آن یاد می‌کنند.

این دانشمند و مدیر جهادی، نهم اسفند ۱۴۰۴ در جلسه‌ای با حضور شماری از دانشمندان کشور، در جریان حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا به بیت رهبری به شهادت رسید. پیکر او بنا بر وصیتش در زادگاهش، قم و در بهشت معصومه (س) به خاک سپرده شد.

آنچه در ادامه می‌آید، روایت همکاران، دوستان و همراهان شهید کریمی از سال‌ها فعالیت علمی و مدیریتی اوست؛ روایت‌هایی که در کنار توان تخصصی، بر اخلاص، اخلاق، روحیه جهادی و توجه ویژه‌اش به انسان‌ها تأکید دارند.

نماد تخصص و مجاهدت علمی

سردار غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، با اشاره به بیش از ۱۵ سال همکاری نزدیک با شهید دکتر احمد کریمی راهجردی، او را از نخبگان برجسته حوزه پدافند زیستی می‌داند. به گفته جلالی، کریمی به دلیل برخورداری از نگاه جامع و راهبردی به مسائل دفاعی و امنیتی در حوزه زیستی، جایگاهی ویژه در سازمان داشت و از معدود افرادی بود که می‌توانست موضوعات این حوزه را از ابعاد مختلف بررسی کند.

جلالی یکی از ویژگی‌های اصلی شهید کریمی را توجه جدی به پژوهش و تکیه بر مستندات علمی عنوان می‌کند. او می‌گوید کریمی همواره مقالات معتبر و پیشرفته بین‌المللی را دنبال می‌کرد، از ظرفیت آزمایشگاه‌های مجهز بهره می‌گرفت و برای به‌روز نگه‌داشتن دانش خود تلاش مستمر داشت. به همین دلیل، در نشست‌های تخصصی، اطلاعات دقیق و تازه‌ای از تحولات علمی حوزه پدافند زیستی ارائه می‌داد.

رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، خاطره‌ای از نیمه فروردین سال ۱۳۹۹ را نیز به یاد می‌آورد؛ زمانی که شهید کریمی با هیجان و شور فراوان تماس گرفت و از موفقیت خود در توالی‌یابی و رمزگشایی ژنوم ویروس کرونا خبر داد. این دستاورد، به گفته او، اقدامی بنیادی بود که زمینه را برای حرکت به سمت طراحی و تولید واکسن فراهم کرد.

جلالی در ادامه به اقدامی اشاره می‌کند که از نگاه او، جلوه‌ای از اعتماد شهید کریمی به دانش و پژوهش خود بود. به گفته وی، کریمی پس از دستیابی به نسخه اولیه واکسن، داوطلبانه آن را روی خودش آزمایش کرد. مدتی بعد، وقتی از غیبت چندروزه او در محل کار پرس‌وجو کرد، دریافت که شهید کریمی در جریان همین آزمایش به بیماری و علائم ناشی از تزریق دچار شده است.

این تجربه، از نگاه جلالی، نشان‌دهنده جسارت علمی و اعتقاد عمیق او به مسیری بود که برای پیشبرد آن تلاش می‌کرد. واکسنی که در ادامه با نام «فخرا» شناخته شد، حاصل تلاش جمعی و فعالیت‌های علمی و اجرایی متعددی بود که کریمی در بخش مهمی از آن نقش داشت.

جلالی معتقد است شهید کریمی از معدود افرادی بود که می‌توانست چند حوزه تخصصی را در کنار یکدیگر بشناسد و میان دانش فنی، نگاه راهبردی و نیاز‌های دفاعی کشور ارتباط برقرار کند. از همین رو، او را در شمار برجسته‌ترین متخصصان کشور در حوزه پدافند زیستی قرار می‌دهد.

تبدیل ایده به توان تولیدی

حسنعلی حبیبی ریحان‌آبادی، معاون هماهنگ‌کننده سازمان پدافند غیرعامل کشور، از همکاری با شهید کریمی در زمینه طراحی و تولید جیره‌های عملیاتی یاد می‌کند. به گفته او، کریمی از سال‌ها پیش درباره تولید جیره‌هایی تحقیق می‌کرد که در عین برخورداری از وزن و حجم مناسب، ارزش غذایی بالایی داشته باشند و بتوانند با استاندارد‌های جهانی رقابت کنند.

با این حال، تبدیل دستاورد‌های پژوهشی به تولید انبوه، کار ساده‌ای نبود. حبیبی ریحان‌آبادی می‌گوید در زمان آغاز همکاری مشترک، نیاز نیرو‌های مسلح به این فناوری‌ها جدی بود، اما کمبود منابع مالی به مانعی اساسی تبدیل شده بود. شرایط مالی مجموعه نیز به‌گونه‌ای نبود که بتواند به‌راحتی هزینه‌های لازم را تأمین کند.

در چنین وضعیتی، شهید کریمی با وجود مشکلات مالی شرکت خود، پذیرفت بخشی از هزینه‌ها را بر عهده بگیرد. او این کار را نه با انگیزه کسب سود، بلکه با اعتقاد به ضرورت و تأثیر این محصولات در توان عملیاتی نیرو‌های مسلح انجام می‌داد.

حبیبی ریحان‌آبادی، نقش کریمی را در پیشبرد این طرح محوری توصیف می‌کند و می‌گوید او توانایی زیادی در همراه کردن افراد متخصص و ایجاد انگیزه در گروه‌های کاری داشت. پیگیری‌های مستمر، ارتباط با مجموعه‌های مختلف و تلاش برای عبور از موانع اجرایی، از جمله ویژگی‌هایی بود که مسیر راه‌اندازی مرکز و ایجاد ظرفیت تولید جیره‌های عملیاتی را هموار کرد.

این دو همکار برای پیگیری طرح، مسیر تهران تا مشهد را بار‌ها طی کردند. سرانجام با بررسی محصولات و مشاهده کیفیت آنها و همچنین توان مجموعه برای تأمین سریع نیازها، مسئولان ارشد نیرو‌های مسلح زمینه توسعه و تولید انبوه را فراهم کردند.

حبیبی ریحان‌آبادی، شهید کریمی را در سه جایگاه دوست، مدیر و سرباز وطن توصیف می‌کند؛ فردی که در دوستی صادق بود، در مدیریت چابکی و دغدغه‌مندی داشت و در برابر نیاز‌های کشور، مسئولیت‌پذیری را بر منافع شخصی مقدم می‌دانست.

تفکر راهبردی

سردار علی مهدی‌پور، رئیس بازرسی سازمان پدافند غیرعامل کشور، آشنایی نزدیک خود با شهید کریمی را مربوط به سال ۱۳۹۰ می‌داند. او می‌گوید در این سال‌ها، کریمی را فردی دیده است که به دنبال مطرح کردن نام خود نبود و بیشتر از هر چیز، نیاز‌های اساسی و آینده کشور را دنبال می‌کرد.

از نگاه مهدی‌پور، یکی از ویژگی‌های کم‌نظیر شهید کریمی، تسلط هم‌زمان بر سه سطح راهبردی، عملیاتی و فنی بود. او می‌توانست یک مسئله را از منظر کلان بررسی کند، الزامات اجرایی آن را بشناسد و در نهایت برای حل آن راهکاری تخصصی ارائه دهد.

مهدی‌پور برای توضیح این ویژگی، به شیوه کاری کریمی اشاره می‌کند. به گفته او، شهید معمولاً برای بررسی مأموریت‌ها به زمان طولانی نیاز نداشت. کافی بود موضوعی به او ارجاع شود تا در فرصتی کوتاه آن را بررسی کند و حداکثر ظرف ۲۴ ساعت، با راهکاری مشخص و قابل اجرا بازگردد.

ساخت آزمایشگاه سطح چهار در کرج، از جمله پروژه‌هایی است که مهدی‌پور آن را نمونه‌ای از توان مدیریتی و اجرایی شهید کریمی می‌داند. او می‌گوید تحقق چنین طرحی به‌طور معمول دست‌کم پنج سال زمان نیاز داشت، اما کریمی با پیگیری شبانه‌روزی توانست آن را در مدت یک سال به سرانجام برساند.

فشار کاری این پروژه به اندازه‌ای بود که گاهی شهید کریمی ماه‌ها به خانه نمی‌رفت و اعضای خانواده برای دیدن او به محل کارش مراجعه می‌کردند. به گفته مهدی‌پور، راه‌اندازی این مرکز، ظرفیت مهمی در حوزه دانش زیستی کشور ایجاد کرد و امکان شناخت و بررسی تهدیدات زیستی را در داخل کشور توسعه داد.

با وجود این دستاوردها، مهدی‌پور معتقد است آنچه بیش از توان علمی، نام کریمی را در ذهن همکارانش ماندگار کرد، فروتنی و منش انسانی او بود. شهید به دنبال کسب اعتبار شخصی نبود و موفقیت کار را بر مطرح شدن نام خود ترجیح می‌داد. جمله‌ای که از او نقل می‌کند، بیانگر همین رویکرد است: «تو باش، من کمک می‌کنم تا کار به نتیجه برسد.»

او در حمایت از همکاران نیز جدیت داشت، از حقوق کارکنان دفاع می‌کرد و اجازه نمی‌داد اختلاف‌ها و کدورت‌های شخصی به روابط کاری آسیب بزند.

محمد کریمی‌نیا، معاون قرارگاه پدافند زیستی کشور، نیز بر پیوند میان دانش تخصصی و نگاه راهبردی شهید کریمی تأکید دارد. به گفته او، کریمی از معدود متخصصانی بود که در کنار شناخت عمیق از مسائل دفاعی و امنیتی، بر حوزه‌هایی همچون ژنتیک، فناوری‌های نوین تشخیصی و زیست‌فناوری روز جهان تسلط داشت.

کریمی‌نیا نیز خاطره توالی‌یابی ژنوم کرونا در نیمه فروردین ۱۳۹۹ را یادآور می‌شود و می‌گوید این دستاورد، مسیر طراحی کیت‌های تشخیص سریع و توسعه ظرفیت بومی تولید واکسن را هموار کرد. او همچنین راه‌اندازی نخستین آزمایشگاه سطح سه ایمنی زیستی سیار و پایه‌گذاری کارخانه تولید واکسن بومی را از اقدامات مهم شهید کریمی در دوران همه‌گیری کرونا می‌داند.

او در روایت خود، بار دیگر به آزمایش نسخه اولیه واکسن توسط خود شهید اشاره می‌کند؛ اقدامی که از نگاه کریمی‌نیا، نمونه‌ای از شجاعت و ازخودگذشتگی در مسیر پژوهش بود.

بزرگواری در محیط کار

سجاد ایمانی، معاون آموزش و پژوهش قرارگاه پدافند زیستی، از ویژگی‌های اخلاقی شهید کریمی به‌عنوان یکی از جنبه‌های کمتر دیده‌شده شخصیت او یاد می‌کند. به گفته ایمانی، کریمی در دوره مسئولیت خود در مجموعه‌هایی مانند سپند و قرارگاه پدافند زیستی، با افرادی همکاری داشت که پیش‌تر در مسیر فعالیت‌هایش مانع ایجاد کرده بودند یا در مقاطعی، از نگاه او، در حقش کم‌لطفی کرده بودند.

با این حال، او هیچ‌گاه اجازه نداد اختلاف‌های گذشته بر رفتار و تصمیم‌هایش اثر بگذارد. حتی در مواردی که همان افراد برای حل مشکلات کاری به کمک نیاز داشتند، کریمی برای رفع موانع پیش‌قدم می‌شد. ایمانی این رفتار را نشانه بزرگواری و توانایی او در جدا کردن مسائل شخصی از مسئولیت حرفه‌ای می‌داند.

او همچنین معتقد است نباید شخصیت شهید کریمی را با تصویرسازی‌های اغراق‌آمیز و دور از واقعیت معرفی کرد. از نگاه او، یکی از وجوه برجسته این شهید، سادگی و رفتار بی‌تکلفش بود. کریمی اهل نمایش و تظاهر نبود و حتی در مناسبات روزمره با همکاران و محافظانش نیز سادگی را ترجیح می‌داد.

به گفته ایمانی، در سال پایانی زندگی شهید، فشار‌های کاری و ملاحظات امنیتی شرایط دشواری برای او ایجاد کرده بود. گاهی چند روز از خانواده دور می‌ماند و محل استراحتش به فرشی ساده در اتاق کار محدود می‌شد. این سبک زندگی، از نگاه همکارش، بخشی از واقعیت مسئولیت‌هایی بود که کریمی پذیرفته بود.

مریم‌السادات خلیفه‌سلطانی، از همکاران شهید، نیز شخصیت او را ترکیبی از دانش، اخلاق و مدیریت مسئولانه توصیف می‌کند. او معتقد است کریمی تنها یک مدیر توانمند یا چهره علمی برجسته نبود، بلکه در رفتار با دیگران نیز الگوی مناسبی از احترام و توجه به انسان‌ها به شمار می‌رفت.

به روایت خلیفه‌سلطانی، برای شهید کریمی مشکلات همکاران و نیرو‌های زیرمجموعه، موضوعاتی صرفاً اداری نبود. او مسائل آنان را جدی می‌گرفت و در حد توان برای حل آنها اقدام می‌کرد. همکارانش احساس می‌کردند در مواجهه با مشکلات کاری، پشتوانه‌ای قابل اعتماد دارند و می‌توانند برای پیگیری امور به او مراجعه کنند.

این رفتار، در محیط‌هایی که گاه فشار کاری و اختلاف‌نظر‌ها روابط انسانی را دشوار می‌کند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کرد. کریمی با پیگیری سریع و جدی مسائل، تلاش می‌کرد از سنگینی مشکلات همکاران بکاهد و فضای کاری آرام‌تری ایجاد کند.

پیشگام امنیت زیستی

علی عسگری، معاون عملیات قرارگاه پدافند زیستی کشور، آشنایی خود با شهید کریمی را به سال ۱۳۹۱ و آغاز فعالیت‌های قرارگاه پدافند زیستی مرتبط می‌داند. او معتقد است کریمی تنها یک متخصص علمی نبود، بلکه شیوه‌ای از مدیریت جهادی را به نمایش گذاشته بود که در آن، دانش و عمل از یکدیگر جدا نمی‌شدند.

عسگری برای نشان دادن روحیه عملیاتی شهید، به روز‌های نخست شیوع کرونا اشاره می‌کند؛ روز‌هایی که هنوز ابعاد بحران به‌درستی روشن نبود و نگرانی از گسترش بیماری، بخش‌های مختلف کشور را درگیر کرده بود. به گفته او، به‌محض انتشار خبر‌های مربوط به ورود ویروس به کشور، کریمی بدون درنگ راهی بیمارستان کامکار قم شد تا شرایط را از نزدیک بررسی کند.

این حضور میدانی، از نگاه عسگری، نشان می‌داد که شهید کریمی به مدیریت از پشت میز اکتفا نمی‌کند و برای شناخت مسئله، خود را در متن آن قرار می‌دهد. او همچنین مدیریت جهادی پروژه تولید واکسن فخرا را از مهم‌ترین جلوه‌های تلاش کریمی در دوره همه‌گیری کرونا می‌داند.

مرتضی کمالی، معاون فرهنگی و اطلاع‌رسانی قرارگاه پدافند زیستی کشور، نیز بیش از یک دهه رفاقت و همکاری با شهید را تجربه‌ای فراتر از یک رابطه شغلی توصیف می‌کند. از نگاه او، کریمی در محیط کار به نظم، انضباط و استفاده درست از زمان اهمیت زیادی می‌داد و زمان را امانتی می‌دانست که نباید بی‌دلیل از دست برود.

کمالی می‌گوید شهید از ناتمام ماندن کار‌ها در موعد مقرر ناراحت می‌شد و تلاش می‌کرد امور با دقت و در زمان تعیین‌شده به نتیجه برسند. در عین حال، اقتدار مدیریتی او با فروتنی در رفتار همراه بود. کریمی با سربازان و نیرو‌های تحت امر خود با احترام برخورد می‌کرد و حتی در امور شخصی نیز تا حد امکان به دیگران زحمت نمی‌داد.

او به یاد می‌آورد که شهید برای گرم کردن غذایی که از خانه همراه می‌آورد نیز منتظر کمک دیگران نمی‌ماند و شخصاً کارهایش را انجام می‌داد. آخرین دیدار کمالی با او، صبح زود شنبه نهم اسفند بود؛ روزی که کریمی با آرامش و دقت برای انجام امور اداری و امضای کارتابل به محل کار آمده بود. کمالی می‌گوید آن روز، آخرین صبح کاری او شد و کسی تصور نمی‌کرد که این حضور، مقدمه رفتنش به سوی شهادت باشد.

امیر نوروزی، مدیرعامل سابق سازمان خدمات درمانی نیرو‌های مسلح، نیز از نقش شهید کریمی در تأمین منابع مالی پروژه واکسن فخرا یاد می‌کند. او روز‌های همه‌گیری کرونا را دوره‌ای دشوار برای نظام سلامت کشور می‌داند و معتقد است کریمی در آن شرایط توانست میان ظرفیت علمی، امکانات اجرایی و نیاز‌های کشور پیوند برقرار کند.

نوروزی خاطره تماس تلفنی شهید را در حدود ساعت ۱۱ شب به یاد می‌آورد؛ تماسی که در آن کریمی درباره برنامه تولید واکسن توضیح داد و از محدودیت منابع مالی سخن گفت. او از نوروزی پرسید که چگونه و به چه میزان می‌تواند در تأمین هزینه‌های پروژه کمک کند.

به گفته نوروزی، شهید کریمی برای تشریح اهمیت علمی و ملی طرح، شخصاً در جلسه هیئت‌مدیره حضور یافت و با ارائه توضیحاتی مستدل، ضرورت حمایت از پروژه را بیان کرد. پس از تأمین بودجه اولیه، زیرساخت‌های مورد نیاز برای تولید واکسن فخرا جان تازه‌ای گرفت و مسیر اجرای طرح با جدیت بیشتری دنبال شد.

روایت همکاران شهید دکتر احمد کریمی راهجردی، تصویری از دانشمندی را ترسیم می‌کند که تخصص را از مسئولیت اجتماعی جدا نمی‌دانست. او در کنار پژوهش و فعالیت‌های راهبردی، برای حل مشکلات اجرایی کشور تلاش می‌کرد، در محیط کار به حقوق و نیاز‌های همکاران توجه داشت و در شرایط بحرانی، حضور در میدان را بر فاصله گرفتن از دشواری‌ها ترجیح می‌داد.

آنچه در خاطرات همراهان او تکرار می‌شود، تنها فهرستی از دستاورد‌های علمی و پروژه‌های اجرایی نیست؛ بلکه یادآوری منش انسانی و روحیه‌ای است که دانش را در خدمت امنیت و پیشرفت کشور قرار داده بود. شهید کریمی برای همکارانش هم دانشمندی برجسته بود، هم مدیری پیگیر و هم رفیقی که در سختی‌ها کنار دیگران می‌ایستاد.

انتهای پیام/ 122