سگ هار هستهای در آغوش کاخ سفید
گروه بینالملل دفاعپرس: در چهاردهم اردیبهشت، سی نفر از اعضای مجلس نمایندگان آمریکا نامهای به «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه این کشور، ارسال کردند و درباره توانمندیهای هستهای اسرائیل پرسشی مطرح کردند. آنها خواستار توضیحاتی در رابطه با زرادخانه هستهای ادعایی اسرائیل، شرایط احتمالی استفاده از آن و این موضوع شدند که آیا دولت آمریکا تضمینهایی مبنی بر عدم استفاده از چنین تسلیحاتی از سوی این متحد خود دریافت کرده است یا خیر؟

وزارت امور خارجه آمریکا در پاسخ خود به تاریخ یازدهم خرداد که محتوای آن را «خواکین کاسترو» نماینده کنگره، منتشر کرد، پیشنهاد داد برای کسب اطلاعات درباره توانمندیهای اسرائیل به دولت این رژیم مراجعه شود. در واقع، قانونگذاران آمریکایی از قوه مجریه کشور خود درباره خطرهای احتمالی ناشی از همکاری نظامی با یک متحد سؤال کرده بودند، اما پاسخ دریافتشده آنها را به همان متحد ارجاع میداد.
روبیو در جلسه استماع سیزدهم خرداد اذعان کرد که به ارزیابی او، بیشتر کشورهای جهان اسرائیل را دارنده سلاح هستهای میدانند. بااینحال، آمریکا از تأیید رسمی این موضوع خودداری کرد. وزیر امور خارجه این رویکرد را با رویه تثبیتشده در سیاست خارجی آمریکا توضیح داد. در همین حال، روبیو پیشنهاد کرد پاسخ مفصلتری در قالب یک بسته اطلاعاتی در اختیار قانونگذاران قرار گیرد. کاسترو نیز با این پیشنهاد موافقت کرد.
در سال ۱۹۶۹، آمریکا تلاش کرد از تحویل جنگندههای «اف-۴ فانتوم» بهعنوان اهرمی برای اعمال فشار بر برنامه هستهای اسرائیل استفاده کند. قرار بود تحویل این هواپیماها در شهریور ماه آغاز شود، اما اسرائیل خواهان دریافت نخستین فروندها در مرداد ماه بود. طرف آمریکایی امیدوار بود از این طریق تضمینهایی درباره نیات هستهای متحد خود به دست آورد.
«هنری کیسینجر» در یادداشتی به «ریچارد نیکسون» رئیسجمهور وقت آمریکا توضیح داد که چرا استفاده از چنین اهرمی دشوار است. به اعتقاد وی، اسرائیل تنها زمانی خواستههای واشنگتن را جدی میگرفت که باور میکرد تحویل هواپیماها واقعاً به تعویق خواهد افتاد. اما اگر دولت آمریکا ناچار میشد علت این تأخیر را بهصورت علنی توضیح دهد، خود به افشای موضوع اصلی اختلاف، یعنی برنامه هستهای اسرائیل، دامن میزد.
کیسینجر نگران بود که افشای این موضوع، اتحاد جماهیر شوروی را به ارائه تضمینهای هستهای به کشورهای عربی ترغیب کند و در نتیجه خطر درگیری مستقیم با آمریکا را افزایش دهد. واشنگتن در آن زمان امیدوار بود دستکم مانع از آن شود که برخورداری اسرائیل از سلاح هستهای به واقعیتی تثبیتشده و مورد پذیرش بینالمللی تبدیل شود.
مذاکرات بعدی بر سر فرمولی متمرکز شد که بر اساس آن، اسرائیل متعهد میشد نخستین طرفی نباشد که سلاح هستهای را وارد غرب آسیا میکند.
کیسینجر در یادداشت دیگری به تاریخ یادآور شد که «اسحاق رابین» سفیر اسرائیل، واژه «وارد کردن» را به آزمایش و افشای سلاح هستهای مرتبط میدانست. در مقابل، طرف آمریکایی تلاش میکرد تعریفی به دست آورد که صرفِ در اختیار داشتن سلاح هستهای را نیز شامل شود.
این فرمول به دو طرف اجازه میداد از یک عبارت مشترک استفاده کنند، اما برداشتهای متفاوتی از معنای آن داشته باشند. تعهد به «وارد نکردن» سلاح هستهای به منطقه، لزوماً به معنای تعهد به «نخستین استفاده نکردن» از آن نبود.
کیسینجر همچنین درباره امکان راستیآزمایی اجرای تعهدات سختگیرانهتر تردید داشت. در نهایت، واشنگتن تصمیم گرفت تا با نادیده گرفتن تعهد دوپهلو و قابل تفسیر اسرائیل و عدم امکان راستیآزمایی همان تعهد، شرایطی فراهم آورد که امکان ادامه روابط با اسرائیل را فراهم کند، بیآنکه ناچار به پذیرش و اعلام رسمی وجود زرادخانه هستهای این رژیم شود.
در شماره «دفترچه هستهای» که در نوزدهم آبان منتشر شد، «هانس کریستنسن» و «مکنزی نایت بویل» از دانشمندان آمریکایی، شمار کلاهکهای هستهای اسرائیل را حدود ۹۰ فروند برآورد کردهاند. اسرائیل بهطور رسمی اطلاعاتی درباره ترکیب و ابعاد تسلیحات هستهای خود منتشر نمیکند. این رقم در واقع یک برآورد کارشناسی است که در مقایسه با ارزیابی منتشرشده درباره اسرائیل در سال ۲۰۲۱ تغییر چندانی نکرده است.
در همین حال، این دو پژوهشگر به فعالیتهای ساختمانی در تأسیسات کلیدی و همچنین نوسازی ناوگان هوایی و زیردریایی اسرائیل اشاره میکنند. توانمندی سکوهای پرتاب و زیرساختهای مرتبط میتواند بدون افزایش تعداد کلاهکهای هستهای تغییر کند. بااینحال، هدف دقیق برخی سازهها و مأموریتهای هستهای احتمالی سکوهای مشخص همچنان موضوع ارزیابی کارشناسان است.
برآورد تعداد کلاهکهای هستهای تنها به بخشی از پرسشهای قانونگذاران آمریکایی پاسخ میدهد. برای آنها مسئله مهم دیگر این است که متحدشان تحت چه شرایطی ممکن است تصمیم به استفاده از چنین تسلیحاتی بگیرد.
برای اسرائیل، حفظ ابهام هستهای این امکان را فراهم میکند که توانمندی هستهای ادعایی خود را بهعنوان عاملی بازدارنده حفظ کند، بیآنکه رسماً درباره ترکیب زرادخانه و شرایط استفاده از آن توضیح دهد. در چنین شرایطی، طرفهای مقابل ناچارند احتمال پاسخ هستهای را در محاسبات خود لحاظ کنند، درحالیکه اطلاعات کاملی درباره آستانه تصمیمگیری اسرائیل برای استفاده از این تسلیحات در اختیار ندارند.
مزیت این سازوکار برای واشنگتن نیز در پاسخ روبیو آشکار است: وزیر امور خارجه آمریکا میتواند به ارزیابی رایج جهانی درباره توانمندیهای هستهای اسرائیل اشاره کند، بیآنکه این موضوع را از جانب دولت آمریکا رسماً تأیید کرده باشد. به این ترتیب، آمریکا همکاری خود با اسرائیل را ادامه میدهد و در عین حال موضع علنی پیشین خود درباره وضعیت هستهای این کشور را حفظ میکند.
وضعیت حقوقی ایران و اسرائیل در ارتباط با پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای متفاوت است: ایران به این پیمان پیوسته، اما اسرائیل خارج از آن باقی مانده است. در چنین شرایطی این نکته جالب توجه است که چگونه اسرائیل خارج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای به یکی از اعضای این پیمان به بهانه تخلف هستهای حمله میکند؟ از آن جالبتر و تاسفبارتر حمایت و همراهی آمریکا با اسرائیل در این زمینه است. بااینحال، این عملکرد متناقض آمریکا به پرسشی که قانونگذاران مجلس نمایندگان این کشور مطرح کردهاند پاسخ نمیدهد: دولت آمریکا در چارچوب همکاریهای مشترک با متحد خود، چگونه خطرهای هستهای احتمالی را در محاسبات و برنامهریزیهایش لحاظ میکند؟
قانونگذاران آمریکایی در نامه چهاردهم اردیبهشت پرسیده بودند که آیا اسرائیل دکترین هستهای، خطوط قرمز و آستانههای احتمالی استفاده از سلاح هستهای خود را با نمایندگان آمریکا در میان گذاشته است یا خیر. آنها همچنین خواستار اطلاع از این موضوع بودند که آیا دولت آمریکا تضمینهایی درباره عدم استفاده اسرائیل از چنین تسلیحاتی دریافت کرده است یا خیر؟
در بخش دیگری از نامه، پرسشهایی درباره سناریوهایی مطرح شده بود که ممکن است در آنها حمله به تأسیسات هستهای دیمونا یا شکستهای نظامی، رهبران اسرائیل را به اتخاذ تصمیمی هستهای سوق دهد.
این پرسشها مستقیماً با برنامهریزی نظامی و امنیتی آمریکا ارتباط دارند. واشنگتن چه تضمینهایی از متحد خود دریافت کرده است؟ در صورت تشدید تنشها و بروز بحران هستهای، چه تدابیری برای حفاظت از شهروندان و نظامیان آمریکایی در نظر گرفته شده است؟ دولت اسرائیل نمیتواند بهجای دولت آمریکا به این پرسشها پاسخ دهد.
ازاینرو، ارجاع پرسشها به رژیم صهیونیستی توسط روبیو نمیتوانست پاسخگوی تمام نگرانیهای قانونگذاران آمریکایی باشد. پیشنهاد روبیو برای ادامه گفتوگو و ارائه اطلاعات در قالب یک بسته، این امکان را فراهم میکرد که خطرهای احتمالی با کنگره مورد بحث قرار گیرد، درحالیکه سیاست علنی آمریکا مبنی بر خودداری از به رسمیت شناختن زرادخانه هستهای اسرائیل همچنان حفظ شود.
بااینحال، اسناد و اطلاعات منتشرشده در منابع عمومی نشان نمیدهند که قانونگذاران آمریکایی در نهایت چه اطلاعاتی دریافت کردهاند. خودداری از به رسمیت شناختن علنی زرادخانه هستهای یک متحد، مسئولیت دولت آمریکا در قبال امنیت نیروهای نظامی و شهروندان خود را از میان نمیبرد. واشنگتن در راه حفظ توان اتمی سگ هار خود، حتی حاضر است شهروندان، نظامیان و سایر متحدان خود را با خطر یک جنگ هستهای روبهرو کند.
انتهای پیام/ 999
