آموزش دین به کودک با همزبانی و همدلی امکانپذیر است
به گزارش گروه فرهنگ دفاعپرس، آیین رونمایی از کتاب «یک باغ پر از گل» تألیف «پیوند فرهادی»، عصر دوشنبه ۲۵ آبانماه، همزمان با سیوچهارمین دوره هفته کتاب و در سالروز درگذشت علامه «محمدتقی جعفری»، با حضور جمعی از پژوهشگران و فعالان حوزه ادبیات کودک و تربیت دینی در فرهنگسرای نهجالبلاغه برگزار شد.

در این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین «محمدرضا زائری» پژوهشگر حوزه دین و مدیرمسئول نشریه خیمه، حجتالاسلام والمسلمین «مرتضی وافی» رئیس فرهنگسرای نهجالبلاغه، «فاطمه سالاروند» شاعر و نویسنده و «سمیه سادات لوح موسوی» نویسنده و روانشناس تربیتی حضور داشتند.
کتاب «یک باغ پر از گل» با محور تحلیل شعر خردسال و بررسی ظرفیت آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی، در چهار فصل تدوین شده است. «شعر خردسال و ویژگیهای آن»، «شعر خردسال با رویکرد دینمحور»، «اجرای شعر برای خردسال» و «نمونه شعرهای مناسب با رویکرد دینی برای خردسالان» از موضوعات این اثر است که میتواند برای مربیان پیشدبستانی، مهدهای کودک و مهدهای قرآنی مورد استفاده قرار گیرد.
در ابتدای این نشست، فاطمه سالاروند با تأکید بر ضرورت شناخت زبان و دنیای کودکان، گفت: بزرگسالانی که امروز در جایگاه والد، معلم یا مربی با کودکان سروکار دارند، برای برقراری ارتباط مؤثر با آنان باید دوباره زبان کودکی را بیاموزند و خود را به جهان ذهنی کودک نزدیک کنند.
وی هنر را یکی از ابزارهای ارتباط با کودک دانست و افزود: شعر که در ساحت زبان شکل میگیرد، شاید یکی از نزدیکترین و بیواسطهترین هنرها برای گفتوگو با کودکان باشد. شعر کودک نیز برخلاف شکل و تعریف امروزی آن که سابقهای حدود یک قرن دارد، در قالب لالاییها، ترانهها، متلها و سرودههای عامیانه، پیشینهای طولانی دارد.
این شاعر و پژوهشگر ادبیات فارسی با اشاره به حضور مضامین دینی در سرودههای عامیانه و شعرهای کودکانه در گذشته، اظهار داشت: پیوند شعر با موضوعات دینی و آیینی، اتفاق تازهای نیست و در طول تاریخ، بسیاری از مفاهیم تربیتی و دینی از طریق لالاییها، متلها و اشعار به گوش کودکان رسیده است.
سالاروند با اشاره به هدف کتاب «یک باغ پر از گل» گفت: غایت این اثر، خدمت به کودکان است تا آنچه بهعنوان شعر میشنوند، زیبا، پاکیزه، سالم و رشددهنده باشد. توجه به تعریف شعر خردسال، ویژگیهای این حوزه و ارتباط شعر با مضامین دینی از جمله موضوعاتی است که نویسنده در کتاب به آن پرداخته است.
وی همچنین فصل مربوط به اجرای شعر برای خردسالان را حائز اهمیت دانست و تأکید کرد: کودک شدن و لذت بردن همراه با کودک هنگام اجرای شعر، از نکات مهم این بخش است؛ اما نباید کودکانه سخن گفتن را با تغییر اغراقآمیز صدا و لحن اشتباه گرفت. ارتباط با کودک به معنای فهم دنیای اوست، نه صرفاً تقلید ظاهری از رفتارهای کودکانه.
این پژوهشگر در عین حال برخی بخشهای کتاب را نیازمند بازنگری دانست و گفت: استفاده مکرر از واژههای تأکیدی مانند «باید» و «نباید» میتواند انعطافپذیری تربیتی را کاهش دهد. نباید تصور کرد که با رعایت نکردن برخی قواعد، علاقه کودک به شعر یا دین برای همیشه از بین میرود.
سالاروند با بیان اینکه کودکان به جهان معنا و معنویت نزدیکاند، خاطرنشان کرد: گاهی این بزرگسالان هستند که باید از فاصلههای ایجادشده در دوران بزرگسالی عبور کنند و با کنار گذاشتن پیشفرضها، جهان کودکان را بهتر ببینند.
در ادامه، سمیه سادات لوح موسوی، نویسنده و روانشناس تربیتی، کتاب «یک باغ پر از گل» را اثری قابل تأمل در حوزه ادبیات کودک دانست و گفت: این کتاب از آن جهت اهمیت دارد که تلاش میکند ظرفیت شعر را برای انتقال معیارهای دینی به خردسالان معرفی کند؛ موضوعی که به دلیل پیچیدگی آموزش مسائل دینی به کودک، به شناخت و مهارت نیاز دارد.
وی با اشاره به شعرخوانی یکی از خردسالان در این مراسم، اظهار داشت: شعر میتواند به کودک کمک کند تا هیجانات خود را سامان دهد و با تمرکز و آرامش بیشتری به فعالیت بپردازد. همراهی کودک با ضرباهنگ شعر و حرکت بدن هنگام خواندن، نشان میدهد که شعر فقط انتقال واژهها نیست و میتواند بر وضعیت عاطفی و رفتاری کودک نیز اثر بگذارد.
این روانشناس تربیتی با تأکید بر اهمیت شناخت مراحل رشد کودک افزود: هنگام ارتباط با خردسال باید به زبان و دنیای او نزدیک شد. کودکی کردن به معنای جیغ زدن یا تغییر تصنعی صدا نیست؛ بلکه یعنی مفاهیم و ویژگیهای دوران کودکی را بشناسیم، دل به دل کودک بدهیم و با ذوق و نگاه او همراه شویم.
لوح موسوی با اشاره به تجربه خود در خواندن کتاب برای فرزندش، گفت: ریتم و زبان شعر در انتقال پیام به کودک اهمیت دارد و اگر اثر بتواند با ویژگیهای مخاطب هماهنگ شود، زمینه ارتباط و پذیرش آن فراهم میشود.
وی ایجاد پیوند عاطفی را پیششرط آموزش دانست و تصریح کرد: تا زمانی که رابطهای امن و عاطفی میان کودک و والد یا مربی شکل نگیرد، حتی استفاده از واژههای مناسب نیز لزوماً به انتقال مفاهیم منجر نمیشود. برای آموزش مؤثر باید به تفاهم و فهم مشترک با کودک رسید.
این پژوهشگر با اشاره به اهمیت سالهای نخست زندگی در تربیت، بیان کرد: تا هفتسالگی فرصت مهمی برای شکلگیری شخصیت و انتقال مفاهیم است و میتوان از ظرفیت شعر برای آموزش موضوعاتی مانند قدرشناسی، خودشناسی و عزتنفس بهره گرفت.
لوح موسوی تأکید کرد: نباید به بهانه تربیت دینی، کودکان را زودتر از موعد وارد دنیای بزرگسالان کرد. انتقال مفاهیم دینی به خردسالان نیازمند هنرمندی، شناخت مخاطب و توانایی سادهسازی مفاهیم متناسب با جهان کودک است.
در بخش دیگری از این مراسم، پیوند فرهادی، نویسنده کتاب «یک باغ پر از گل»، با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه شعر کودک گفت: علاقه و توجه او به شعر دینی خردسالان از سالها قبل شکل گرفته و بخشی از مطالب این کتاب نیز به پژوهش و پایاننامه دوره کارشناسی ارشد وی درباره سبکشناسی شعر خردسال بازمیگردد.
وی با اشاره به تجربه تدریس شعر به مربیان پیشدبستانی اظهار داشت: یکی از دغدغههای اصلیاش این بوده است که شعرهای مناسب کودک، با وجود انتشار و تلاش شاعران، همیشه به دست مربیان مهد و پیشدبستانی نمیرسد. در نتیجه، گاهی اشعار نامتناسب با سن کودک برای او انتخاب میشود یا خردسال ناچار به حفظ شعرهای طولانی است.
فرهادی افزود: همین مسئله انگیزهای شد تا نمونههایی از شعرهای مناسب را گردآوری کند و در کنار آنها نام شاعران را نیز بیاورد؛ چراکه معرفی پدیدآورندگان آثار را نوعی قدردانی از تلاش آنان میداند.
نویسنده کتاب «یک باغ پر از گل» با اشاره به ضرورت سادهنویسی در آثار ویژه خردسالان گفت: مخاطب این کتاب کودک و مربیانی هستند که ممکن است آشنایی تخصصی با شعر نداشته باشند؛ بنابراین تلاش کرده است مطالب را با زبانی ساده و قابل استفاده ارائه کند. سلیقه هنری کودکان نیز از همین تجربههای اولیه شکل میگیرد و به همین دلیل کیفیت آثار ارائهشده به آنان اهمیت دارد.
وی با بیان اینکه شعر خردسال میتواند حامل مفاهیم دینی و تربیتی باشد، تصریح کرد: برخی معتقدند شعر خردسال نباید آموزشی باشد و صرفاً باید بهعنوان هنر به آن نگاه کرد؛ اما شعر، حتی در نمونههای خارجی، میتواند در کنار جنبه هنری، مفهومی را نیز به کودک منتقل کند. مسائلی که از نگاه بزرگسالان ساده و روزمره به نظر میرسند، برای کودک میتوانند شاعرانه و جذاب باشند.
فرهادی تأکید کرد: رسیدن به این سادگی برای بزرگسالان دشوار است؛ اما کودک با همین زبان ساده ارتباط برقرار میکند. از این رو میتوان مفاهیم دینی و اخلاقی مانند احترام، سلام کردن و رفتار درست را در قالب شعر به او آموزش داد.
در ادامه این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین مرتضی وافی، رئیس فرهنگسرای نهجالبلاغه، با اشاره به اهمیت دوران کودکی و نوجوانی در شکلگیری شخصیت افراد، توجه به تربیت در این دوره را ضروری دانست.
وی گفت: کتاب «یک باغ پر از گل» از چند جهت قابل توجه است که یکی از آنها پرداختن به تربیت دینی و اخلاقی است. در این زمینه باید میان تربیت اخلاقی و تربیت دینی تمایز قائل شد و اهمیت هر یک را شناخت.
وافی با تأکید بر نقش اخلاق در گرایش افراد به دین اظهار داشت: رعایت اخلاق و فراهم کردن فضای مناسب برای دینداری، میتواند زمینه جذب و انس با دین را ایجاد کند.
رئیس فرهنگسرای نهجالبلاغه همچنین با اشاره به ظرفیت متون و معارف دینی در شعر کودک، دیدگاه نویسنده درباره محدود بودن نمونههای شعر دینی خردسال را نپذیرفت و گفت: میتوان ردپای معارف اصیل دینی را در متون و اشعار ارزشمند مشاهده کرد و این مفاهیم همواره در شعر شاعران بازتاب داشته است.
در پایان این مراسم، از کتاب «یک باغ پر از گل» تألیف پیوند فرهادی با همت کتابخانه فرهنگسرای نهجالبلاغه و نشر «احیاء» رونمایی شد.
انتهای پیام/ 122
