پاسخ رئیس دانشگاه تهران به ادعاهای نیویورکتایمز درباره سدهای ایران
به گزارش گروه سیاسی دفاعپرس، در پی انتشار مطلبی در روزنامه نیویورکتایمز در توجیه حمله به زیرساختهای آبی کشور، «محمدحسین امید» رئیس دانشگاه تهران، طی دو نامه جداگانه به «دبیرکل سازمان ملل متحد» و «سردبیر روزنامه نیویورکتایمز» به ادعاهای واهی رسانههای غربی که میتواند توجیهی غیرانسانی برای حمله به زیرساختهای حیاتی کشور باشد، پاسخ داد.

متن نامه رئیس دانشگاه تهران خطاب به «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد که با موضوع هشدار نسبت به تلاشها برای توجیه حملات به زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران و خطر تداوم نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی نوشته شد، به شرح ذیل است:
«جناب آقای دبیرکل،
بدینوسیله مایلم توجه جنابعالی را به مقالهای که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ در روزنامه نیویورکتایمز با عنوان «جنگ ممکن است به معمای دیرینه سدهای ایران که دلیل روشنی برای ساخت آنها وجود نداشت، پاسخ دهد» منتشر شده است، جلب نمایم. این مقاله با مقایسه نقشههای مربوط به سدها و زیرساختهای انتقال آب ایران با مناطقی که هدف حملات هوایی قرار گرفتهاند، این فرضیه را مطرح میکند که ممکن است برخی از این طرحهای زیرساختی آبی با هدف پشتیبانی از تأسیسات موشکی توسعه یافته باشند. همانگونه که خود مقاله نیز اذعان میکند، این فرضیه از شواهد مستقیم یا قطعی برخوردار نیست، بلکه عمدتاً بر همبستگیهای جغرافیایی و تفسیرهای برخی تحلیلگران استوار است. بااینحال، همین همپوشانی جغرافیایی به همان اندازه با یک توضیح جایگزین و بهمراتب منطقیتر نیز سازگار است: ممکن است تأسیسات نظامی در مناطقی احداث شده باشند که از پیش دارای زیرساختهای آب، برق و راه بودهاند.
در این بحث، شناخت واقعیتهای جغرافیایی و اقلیمی ایران ضروری است. ایران عمدتاً کشوری خشک و نیمهخشک است و میانگین بارندگی سالانه آن حدود ۲۴۰ میلیمتر، یعنی کمتر از یکسوم میانگین جهانی است. بخش قابلتوجهی از کشور با محدودیتهای شدید منابع آب، خشکسالیهای مکرر و پیامدهای فزاینده تغییر اقلیم مواجه است. در چنین شرایطی، احداث سدها و توسعه زیرساختهای آبی با اهداف ذخیره و تنظیم آب، تأمین آب آشامیدنی، پاسخگویی به نیازهای کشاورزی و تولید برقآبی، بخشی از اقدامات کشور برای مقابله با چالشهای مشروع توسعهای و اقلیمی بوده است. این موضوع به معنای آن نیست که هر پروژه سدسازی الزاماً توجیهپذیر است یا از بررسی و ارزیابی مستقل اقتصادی، فنی و زیستمحیطی معاف است. بااینحال، ضرورت ارزیابی انتقادی پروژههای زیرساختی بهصورت موردی را نباید با ادعاهای اثباتنشده مبنی بر اینکه هدف اصلی احداث آنها نظامی بوده است، خلط کرد.
نگرانیهای اینجانب در سه محور قابل طرح است:
اول: حمایت از زیرساختهای اساسی و حیاتی غیرنظامی بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی
تأسیسات تأمین آب آشامیدنی، شبکههای توزیع آب و سامانههای آبیاری، برای بقا و رفاه جمعیت غیرنظامی ضروری هستند. قاعده ۵۴ حقوق بینالملل بشردوستانه عرفی، حمله به اشیاء ضروری برای بقای جمعیت غیرنظامی و نیز تخریب، خارج کردن از دسترس یا از کار انداختن آنها را ممنوع میکند. قاعده ۴۲ نیز بر ضرورت اتخاذ مراقبتهای ویژه هنگام حمله به تأسیسات و سازههای حاوی نیروهای خطرناک تأکید دارد تا از آزاد شدن این نیروها و در پی آن، وارد آمدن خسارات و تلفات شدید به غیرنظامیان جلوگیری شود.
در این چارچوب، مواد ۵۴ و ۵۶ پروتکل الحاقی اول به کنوانسیونهای ژنو نیز چارچوبهای حقوقی مهمی برای حمایت از اشیاء ضروری برای بقای غیرنظامیان و تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک فراهم میکنند. بهویژه، ماده ۵۶ حمایت ویژهای از سدها و بندها در برابر حملاتی مقرر میدارد که ممکن است موجب آزاد شدن نیروهای خطرناک و در نتیجه تلفات شدید غیرنظامی شوند؛ حتی در مواردی که این تأسیسات، با رعایت شرایط مقرر در آن ماده، ممکن است در زمره اهداف نظامی قرار گیرند.
دوم: خطر تبدیل فرضیههای اثباتنشده به توجیهی برای حملات
انتشار و تکرار روایتهایی که بهطور کلی زیرساختهای حیاتی آب و انرژی را به فعالیتهای نظامی مرتبط میکنند، این خطر را به همراه دارد که تمایز میان اموال غیرنظامی و اهداف نظامی در افکار عمومی مخدوش شود. باید تأکید کرد که صرف مجاورت جغرافیایی یا وجود یک فرضیه تحلیلی تأییدنشده، بهخودیخود مبنای حقوقی کافی برای هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی محسوب نمیشود. از نظر میزان مصرف واقعی آب، بیش از ۹۵ درصد آب تأمینشده از سدهای ایران در بخشهای کشاورزی و شهری مصرف میشود و کمتر از ۵ درصد آن به مصارف صنعتی اختصاص دارد. هرگونه ارزیابی درباره ماهیت یک تأسیسات و قانونی بودن حمله به آن باید بر شواهد مشخص و معتبر استوار باشد و الزامات حقوق بشردوستانه بینالمللی، از جمله اصول تفکیک، تناسب و اقدامات احتیاطی را رعایت کند.
سوم: پیامدهای انسانی و زیستمحیطی حملات به زیرساختهای آب و انرژی
آسیب دیدن سدها، سامانههای انتقال و تصفیه آب، تأسیسات برق و زیرساختهای مرتبط میتواند پیامدهایی بهمراتب فراتر از محل وقوع حمله داشته باشد و بالقوه زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد. در کشوری که هماکنون نیز با کمبود شدید آب و خشکسالیهای مکرر مواجه است، اختلال در دسترسی به آب آشامیدنی سالم و برق میتواند پیامدهای فاجعهباری برای سلامت عمومی، امنیت غذایی، تولیدات کشاورزی و معیشت میلیونها نفر به دنبال داشته باشد. این پیامدها به محل مستقیم تخریب محدود نخواهند ماند، بلکه ممکن است خدمات عمومی ضروری را با اختلال مواجه کرده و جمعیت غیرنظامی را در معرض بحرانهای انسانی و زیستمحیطی طولانیمدت قرار دهند.
با توجه به این نگرانیهای جدی، انتظار میرود جنابعالی در چارچوب جایگاه عالی خود و با توجه به مسئولیتهایی که بر اساس منشور ملل متحد بر عهده دارید، به موضوع حفاظت از زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران توجه شایسته مبذول فرمائید و اقدامات مقتضی را برای اطمینان از اینکه پیامدهای انسانی هرگونه حمله به این تأسیسات در سطح بینالمللی مورد توجه لازم قرار گیرد، به عمل آورید. همچنین از سازمان ملل متحد درخواست میکنم پیامدهای انسانی حملات به زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران را با جدیت مورد توجه قرار دهد، از بررسی و نظارت بینالمللی مقتضی بر چنین حملاتی حمایت کند و از تمامی ظرفیتها و اختیارات خود برای کمک به جلوگیری از تداوم نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی استفاده نماید.
حفاظت از جان غیرنظامیان و زیرساختهایی که بقای آنان به آن وابسته است، باید فراتر از ملاحظات و مصلحتاندیشیهای نظامی و توجیهات سیاسی باقی بماند. این امر، تعهدی بنیادین بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی و مسئولیتی است که جامعه جهانی نمیتواند از آن چشمپوشی کند».
انتهای پیام/ 119
