ماجرای زندگی نویسنده «مفاتیح الجنان» برای نسلی که او را نمی‌شناسد

نویسنده کتاب زندگینامه شیخ عباس قمی گفت: می‌خواستم نسلی که شاید شناخت چندانی از زندگی علما ندارد، از طریق یک داستان با شخصیت شیخ عباس قمی آشنا شود.
کد خبر: ۸۷۹۷۴۰
تاریخ انتشار: ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۱۶:۵۶ - 21November 2026

به گزارش گروه فرهنگ دفاع‌پرس، هفتمین و آخرین نشست از مجموعه برنامه‌های «۷ روز، ۷ کتاب، ۷ نشست» نشر بین‌الملل به مناسبت هفته کتاب، عصر جمعه ۲۹ آبان با حضور «فهیمه شاکری‌مهر»، نویسنده رمان «خاک‌نشین»، و میزبانی میثم رشیدی مهرآبادی در کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد.

فهیمه شاکری‌مهر

شاکری‌مهر در این نشست با اشاره به انگیزه خود برای پرداختن به زندگی شیخ عباس قمی اظهار کرد: علاقه من به این شخصیت به دوران کودکی و مواجهه با کتاب مفاتیح‌الجنان در کنار قرآن در خانه بازمی‌گردد. همواره برایم این پرسش وجود داشت که نویسنده این کتاب ارزشمند چه کسی بوده و چگونه آن را تألیف کرده است. بعد‌ها که به‌عنوان نویسنده فعالیت کردم، علاقه به معرفی شخصیت‌های بزرگ و کمتر شناخته‌شده قم برایم جدی‌تر شد و در نهایت به سراغ شیخ عباس قمی رفتم.

وی با بیان اینکه نگارش این کتاب در قالب یک پروژه با موضوع زندگی علما شکل گرفت، افزود: در آغاز پژوهش، اطلاعات موجود درباره زندگی شیخ عباس قمی بسیار محدود بود و با وجود آثار متعدد تألیفی ایشان، درباره جزئیات زندگی شخصی و اجتماعی‌شان منابع چندانی در دسترس نبود. حتی در گفت‌و‌گو با برخی استادان و پژوهشگران تاریخ و حوزه نیز با همین محدودیت مواجه می‌شدیم.

نویسنده «خاک‌نشین» ادامه داد: یکی از منابع مهمی که در مرحله بازنویسی به آن دسترسی پیدا کردم، کتاب دو جلدی «مفاخر اسلام» اثر علی دوانی بود که اطلاعات و روایت‌هایی درباره زندگی شیخ عباس قمی در اختیارم قرار داد و کمک کرد برخی بخش‌های داستان را تکمیل کنم.

شاکری‌مهر درباره انتخاب قالب داستانی برای روایت زندگی این عالم دینی گفت: از ابتدا نمی‌خواستم کتابی صرفاً اطلاعاتی و خشک درباره زندگی شیخ عباس قمی نوشته شود؛ هدفم این بود که مخاطب در بستر یک داستان با این شخصیت آشنا شود. به همین دلیل شخصیت سلمان را به‌عنوان جوانی جویای علم خلق کردم تا از دریچه نگاه او، زندگی شیخ عباس قمی و برخی اتفاقات تاریخی آن دوره روایت شود.

وی با اشاره به نسبت واقعیت تاریخی و تخیل در رمان بیان کرد: در بخش‌هایی که اطلاعات و روایت‌های مستند درباره زندگی شیخ عباس وجود داشت، تلاش کردم با رعایت امانت، آنها را در قالب داستان بازآفرینی کنم. در عین حال، برای فضاسازی، تقویت پیرنگ و ایجاد تعلیق از ظرفیت تخیل بهره بردم. شخصیت سلمان نیز این امکان را فراهم کرد که علاوه بر زندگی شیخ عباس، برخی تحولات اجتماعی و تاریخی آن دوران، از جمله ماجرای اهانت به حرم حضرت معصومه (س) و موضوع کشف حجاب در دوره پهلوی، در بستر داستان بازتاب پیدا کند.

این نویسنده درباره عنوان کتاب نیز توضیح داد: انتخاب نام کتاب برایم اهمیت زیادی داشت و فهرست بلندی از عنوان‌های پیشنهادی را بررسی کردم. یکی از ویژگی‌هایی که می‌خواستم در عنوان منعکس شود، سادگی و تواضع شیخ عباس قمی بود؛ شخصیتی که با وجود حضور مؤثر در متن زندگی مردم، زندگی ساده‌ای داشت. در نهایت با توجه به مضامین مرتبط با امیرالمؤمنین (ع) و ابوتراب، عنوان «خاک‌نشین» انتخاب شد.

شاکری‌مهر همچنین از تأثیر شخصیت شیخ عباس قمی بر زندگی شخصی خود در دوره نگارش کتاب سخن گفت و افزود: زیست و سیره ایشان باعث شد در طول نگارش اثر، بیش از گذشته به رفتار و سبک زندگی خودم توجه کنم. این کتاب برای من فقط یک تجربه نویسندگی نبود، بلکه دوره‌ای بود که تلاش کردم در کنار نوشتن، در زندگی شخصی نیز برخی ملاحظات و مراقبت‌ها را جدی‌تر بگیرم.

وی با اشاره به جایگاه مفاتیح‌الجنان در شکل‌گیری رمان گفت: از سال‌ها قبل مفاتیح‌الجنان برای من کتابی آشنا و همراه بوده است. وقتی متوجه شدم شیخ عباس قمی خود به اعمال و دستور‌های عبادی که در این کتاب گردآوری کرده بود توجه و عمل می‌کرد، این ویژگی برایم اهمیت بیشتری پیدا کرد. دوست داشتم در داستان نیز به این وجه از شخصیت ایشان، یعنی پیوند میان دانش، تألیف و عمل، توجه کنم.

نویسنده «خاک‌نشین» درباره گروه سنی مخاطبان کتاب نیز اظهار کرد: مخاطب اصلی من در نگارش این اثر، جوانان بودند. می‌خواستم نسلی که شاید شناخت چندانی از زندگی علما ندارد، از طریق یک داستان با شخصیت شیخ عباس قمی آشنا شود. اگرچه برخی نوجوانان نیز این کتاب را خوانده‌اند، اما آن را با هدف مخاطب نوجوان ننوشته‌ام.

وی با اشاره به بازخورد نوجوانان در برخی نشست‌های کتاب‌خوانی گفت: در یکی از کتابخانه‌های قم، تعدادی از دختران نوجوان کتاب را خوانده بودند و درباره زندگی شیخ عباس قمی و دیگر علما پرسش‌هایی مطرح می‌کردند. برایشان جالب بود که زندگی علما نیز مانند دیگر انسان‌ها با اتفاقات و فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. این تجربه نشان داد که داستان می‌تواند زمینه آشنایی نسل جوان با شخصیت‌های دینی را فراهم کند.

شاکری‌مهر با تأکید بر ضرورت تولید درباره زندگی علما برای مخاطبان نوجوان و جوان افزود: بخشی از این مسئله به نویسندگان و ناشران بازمی‌گردد که باید آثار داستانی متناسب با ذائقه نسل امروز تولید کنند. نمی‌توان انتظار داشت نوجوانان صرفاً با معرفی آثار پژوهشی و زندگی‌نامه‌های اطلاعاتی به این حوزه علاقه‌مند شوند.

در بخش دیگری از این نشست، میثم رشیدی مهرآبادی، میزبان برنامه، با اشاره به دشواری نگارش درباره شخصیت‌هایی مانند شیخ عباس قمی گفت: این شخصیت از یک جهت برای مخاطبان شناخته‌شده است؛ چراکه بسیاری با مفاتیح‌الجنان و آثار او آشنایی دارند، اما از سوی دیگر، جزئیات زندگی و مشقت‌هایی که برای تألیف این آثار متحمل شده، برای بسیاری ناشناخته مانده است. پرداختن داستانی به چنین شخصیتی، هم به شناخت بیشتر او کمک می‌کند و هم می‌تواند زمینه ماندگاری نام و سیره‌اش را در ذهن مخاطبان فراهم آورد.

وی با اشاره به کمبود آثار داستانی درباره عالمان دینی، بر ضرورت ادامه مسیر تولید چنین آثاری تأکید کرد و گفت: مجموعه‌هایی مانند «دیدار با ابرار» ظرفیت ارزشمندی برای معرفی شخصیت‌های علمی و دینی دارند و بازآفرینی داستانی این آثار با زبان و ساختار متناسب با نسل امروز می‌تواند دامنه مخاطبان آنها را گسترش دهد.

رشیدی مهرآبادی همچنین با اشاره به اهمیت همراهی رسانه‌ای ناشران با فرایند تولید کتاب، اظهار کرد: گاهی نویسندگان به دلیل حساسیت و وسواس پژوهشی، سال‌ها برای نگارش یک اثر زمان می‌گذارند؛ اما در این میان ممکن است شوق اولیه نویسنده برای انتشار و معرفی کتاب کاهش پیدا کند. ناشران نیز باید در مدیریت زمان تولید و انتشار آثار مشارکت داشته باشند تا پس از انتشار، فرصت و انگیزه کافی برای معرفی و دیده‌شدن کتاب باقی بماند.

در پایان این نشست، از برگزاری هفت برنامه فرهنگی نشر بین‌الملل در قالب «۷ روز، ۷ کتاب، ۷ نشست» به مناسبت هفته کتاب یاد شد. این مجموعه نشست‌ها با هدف معرفی و بررسی آثار نشر بین‌الملل و ایجاد فرصتی برای گفت‌و‌گو با نویسندگان و اهالی کتاب، طی یک هفته در کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد.

انتهای پیام/ 122

نظر شما
captcha
پربیننده ها
آخرین اخبار