2- بازتابهاي عمليات

‏نظرات حضرت امام خميني(ره)

امام خميني دربياناتي هدف از ورود ايران به خاك عراق را يك هدف دفاعي و به منظور قطع آتش دشمن از مناطق مسكوني شهرها و روستاهاي كشورمان اعلام كرد. بخش هايي از سخنان امام بدين شرح است:  «دفاع يك امري است كه هم شرعاً واجب است بر همه و  هم عقلاً؛ ما  حال دفاعي داريم و امروز هم حال دفاعي داريم بيست و چند ماه  اين ارتش مزدور عراق در ايران بود و موارد حساس ايران را در دست داشت و آن همه جنايات كرده تاريخ اينها را بايد ثبت كند و از اين كشورهايي كه مي گويند" ما طرفدار اسلام هستيم" و جمعيت هاي حقوق بشر و سازمان  كذا، صحبتي نشد، گاهي اگر شد ايران را محكوم مي كردند! و امروز كه ما باز براي دفاع از كشور خودمان و دفاع از ملت مظلوم خودمان وارد شديم در عراق، براي اينكه نگذاريم  هر روز آبادان و اهواز و اينجاها كه مورد حمله ي آنها واقع بشوند و مورد توپهاي دوربرد آنها و موشك هاي آنها باشد و مي خواهيم اينها را به حدي برسانيم كه نتوانند اين كار را بكنند- اين يك دفاعي است كه ما مي كنيم- باز تمام مطبوعات و تمام راديوها يا محكوم مي كنند ما را  و يا فرياد مي زنند كه براي منطقه خطر است! تحريك مي كنند كشورهاي منطقه را و من وتمام اشخاصي كه مسئول هستند- البته من طلبه اي هستم و مسئول نيستم لكن من موعظه مي كنم- تا كنون كراراً به اين دولتهاي منطقه تذكر داده ايم كه ما با شما نمي خواهيم بجنگيم ... ما در عين حالي كه قدرتمندترين دولت هاي منطقه هستيم و به بركت اسلام يك قدرتي اين كشور ما و اين ملت ما دارد كه قدرت هاي بزرگ هم نمي توانند تعرض به او بكنند، در  عين حال ما ميخواهيم كه با همه اين كشورهاي اسلامي و خصوصاً اينهايي كه در منطقه هستند، در خليج فارس هستند و در اطراف خليج فارس هستند، مي خواهيم برادر باشيم، مي خواهيم همه آنها با هم دست به هم بدهيم و خداي تبارك وتعالي آن قدر مقدورات به اين كشورهاي اسلامي داده است چه از جهات معنوي و چه از جهات مادي كه اگر بفهمند اين حكومت ها و توجه به مسائل پيدا بكنند، قدرتي هستند كه در مقابل آنها  قدرت ديگري اندك است... ما چقدر به اين كشورهاي منطقه بايد بگوييم كه بابا به شما كاري نداريم. شما بياييد و با ما براري كنيد تا همه با قدرت  هاي بزرگ مقابله كنيم و كشورهاي خودمان را نجات بدهيم... شما بياييد امروز كه ملت ايران قيام كرده است و مي بينيد كه تا چه اندازه  پيشرفت كرده است و همه قدرت ها را اجازه نداده است كه دخالت بكنند در كشور خودش، با اينها هم قدم بشويد تا  همه باهم هركس در كشور خودش  مستقل، لكن همه با هم- در مقابل قدرت هايي كه مي خواهند ما را ازبين ببرند و  ما را مستعمره خودشان- ولو مستعمره نو باشد- قرار بدهند، از چنگال آنها نجات پيدا كنيم، شما ها تا كي مي خواهيد اسيرآمريكا باشيد و اسير مستشاران آمريكا؟ وارد شدن ما در عراق نه براي اين بوده است كه ما عراق را مي خواهيم تصاحب كنيم يا بصره را، ما وطنمان بصره و شام نيست، ما وطنمان اسلام است، ما تابع احكام اسلام هستيم، اسلام به ما اجازه نمي دهد كه كشور مسلمي را ما تحت سلطه قرار بدهيم. و ما نخواهيم خواست هيچ وقت، توجه به اين پيدا نخواهيم كرد. شما ها چه داعي داريد كه دائماً دم از اين مي زنيد كه ايران خطر است براي ما، ايران خطر است براي آمريكا، ايران خطر است براي شوروي؛ نه ايران رحمت است يراي شما... من اميدوار م همه كشورهاي منطقه و دو لت هاي منطقه به خود بيايند ومطمئن باشند كه يك ايران قدرتمند اسلامي براي آنها بهتر است از آمريكا و شوروي؛ آنها فقط مصالح خودشان را در نظر دارند واسلام مصالح كشورهاي اسلامي و مسلمانان را همه را، بلكه مصالح بشر را. ما  به هيچ كشوري طمع نداريم  و  به هيچ كشوري حقي نداريم و خداي تبارك و تعالي به ما اجازه نداده است كه در هيچ كشوري دخالت بكنيم، مگر آنكه مثل دفاع باشد كه امروز ما با اين  دولت فاسد عراق در حال دفاع هستيم... تمام كشورهاي اسلامي بدانند كه ايران ابداً نظري به كشورهاي آنها ندارد، ايران براي جمعيت خود همه چيز دارد و اين طور نيست كه يك كشور  سركش كه بخواهد همه چيز را در تحت سلطه خويش در بياورد. ايران براي خدا قيام كرده است و براي خدا ادامه مي دهد و جز دفاع، جنگ ابتدايي با هيچ  كس نخواهد كرد. من بايد تذكر بدهم. هشدار بدهم به بعضي از اين كشورها كه باز هم كمك كاري مي كنند به دشمن اسلام؛ من هشدار بدهم كه توجه داشته باشيد براي آتيه خودتان زحمت توليد نكنيد. شما هركدام كه امروز به صدام كمك كنيد خيانت به اسلام كرده ايد و مجرم هستيد پيش اسلام، اگر تا امروز عذري مي تراشيديد كه ما از عراق ميترسيم. اما روز ديگر آن عذر، نيست. عراق، يعني حكومت عراق- خودش را هم نمي تواند حفظ كند تا چه رسد به اينكه بخواهد به شما تعدي بكند؛ اين عذر، منقطع است امروز. ما اگر ببينيم بعضي دولت ها باز كمك مي كنند، كمك نظامي مي كند، كمك مالي مي كنند به دولت عراق، آنها را مجرم مي شناسيم و ان شاءالله با آنها اگربرنگردند، معامله مجرم مي كنيم واحكام اسلام را درباره آنها جاري مي كنيم ومن نصيحت مي كنم باز به آنها كه دير نيست وامروز هم برگرديد و لااقل كمك نكنيد به اين مجرم اصلي و به آن مجرم اصلي تر كه آمريكا باشد.»

در عمليات رمضان دستاوردهاي ذيل حاصل مي‌شود:
1-  براي اولين بار جنگ به داخل خاک عراق کشيده مي‌شود و انقلاب اسلامي حضور خود را به نمايش مي‌گذارد.
2- قدرت نفوذ رزمندگان اسلا‏م به سخت‌ترين مواضح پدافندي دشمن آشکار مي‌شود ‏و با انهدام 1097 دستگاه تانك و نفربر و...، درخشانترين کارنامه جنگ ضدزرهي را نصيب ‏سربازان اسلامي مي‌سازد.
3- ضربه‌پذيري بعثيان را حتي در داخل خاك عراق نشان مي‌دهد و اثبات مي‌کند که ايجاد انگيزه کاذب ناسيوناليستي نمي‌تواند ديواري جدي مقابل رزمندگان ظلم‌ستيز اسلام باشد.
4- به شوراي امنيت ثابت مي‌شود که با تصويب قطعنامه‌هاي دفاع از متجاوز، نخواهد توانست مانع حرکات آزاديبخش رزمندگان اسلام باشد.
‏5- توطثه صهيونيسم جهاني و ارتجاع عرب، مبني برکشتار مسلمانان لبنان و... براي منع ورود ايران به خاک عراق نقش بر آب مي‌شود.

واكنش دولتها و رسانه هاي خبري
آغاز عمليات رمضان به عنوان مرحله جديد و سرآغاز تحول جديدي در جنگ ايران و عراق، بازتاب گسترده اي در مجامع سياسي بين المللي داشت. ريگان رئيس جمهور آمريكا، پس از اطلاع از خبر حمله ي ايران، در ديدار بارهبران كنگره ي آمريكا گفت:
«تهاجم نيروهاي ايران به عرا ق مي تواند تمام منطقه را به خطر بيندازد.»
در پي اين ديدار، كاخ سفيد با انتشار بيانيه اي ضمن ابراز نگراني از حمله ايران به عراق، به كشورهاي عربي حوزه خليج فارس پيشنهاد كرد كه براي حفظ امنيت در منطقه، با آمريكا به مشورت بپردازند. كاخ سفيد دراين بيانيه اعلام كرد:
«حمايت آمريكا از كشورهاي منطقه كه احساس مي شود با اين جنگ مورد تهديد قرار گرفته اند، به خو بي مشهود است و آمريكا براي مذاكره با اين كشورها جهت حمايت  از امنيت آنها آماده است.»
منشي مطبوعاتي كاخ سفيد دراين باره گفت كه مذاكرات با كشورهاي منطقه جهت ارزيابي اثرهاي كوتاه مدت يا دراز مدت حمله ايران، ادامه دارد. روزنامه واشنگتن پست نيز به نقل از مقامات آمريكايي نوشت:
«خبر اين عمليات (رمضان) زنگ  خطر را براي واشنگتن به صدا درآورده است و پيروزي ايران دراين عمليات، اوضاع را به طو ر جدي پيچيده خواهد كرد.»
اين  روزنامه احتمال قرار گرفتن آمريكا در كنا ر عراق را جدي تر از گذشته مطرح كرد. روزنامه واشنگتن پست در شماره ي ديگر به نقل از مقام هاي برجسته آمريكايي نوشت:

«دولت ريگان نسبت به مشكلاتي كه پيروزي نهايي ايراني مي تواند به بار آورد به شدت احساس نگراني مي كند. به گفته ي آنان چنين رويدادي ممكن است بنياد گرايي اسلامي منطقه را تقويت كند و ديگر كشورهاي خليج فارس را در معرض خطر قرار دهد و موجبات سقوط صدام حسين را نيز فراهم آورد.»  خبرگزاري فرانسه نيز گزارش داد:

«عمليات اخير نيروهاي ايران در خاك عراق كه به روشني بيانگر تغيير وضعيت نظامي جنگ به نفع ايران پس از 22 ماه نبرد است. آنان با نگراني تمام از به مخاطره افتادن منافع خود در اين منطقه، تحولات اخير در جنگ ايران و عراق را به دقت تحت نظر دارند.» رسانه هاي آلمان نيز به تفضيل اخبار عمليات رمضان را منعكس كردند. راديو آلمان گفت كه هدف بعدي عمليات ايران، تصرف بصره و پيشروي به سوي بغداد خواهد بود. شبكه اول تلويزيون آلمان با پخش خبر عمليات رمضان گفت:

«اشتباه صدام در حمله به ايران نه تنها امروز وي را شديداً نگران كرده است، بلكه قدرت ايران همسايگان را نيز در خليج فارس به لرزه انداخته است.»  همچنين روزنامه" زوددويچه سايتونگ" با اعلام خبراز آغاز عمليات جديد ايران نوشت:«نه تنها در خواست غرامت، از هدفهاي صلح ايران است، بلكه بازگشت رانده شدگان عراقي و اسراي عراقي به وطنشان از اهدارف ديگر به شمار مي رود.» اين روزنامه به نقل از ديپلماتهاي خاورميانه اي مقيم قاهره، افزود: «حمله ي ايران بايد جدي تلقي شود زيرا زمان صدور انقلاب اسلامي از طريق نظامي براي تهران مناسب است.»  مطبوعات هند نيز به تفصيل در باره ي عمليات رمضان نوشتند. روزنامه "هندوستان تايمز" سر مقاله ي خود را به ورود نيروهاي ايران به خاك عراق اختصاص داد و تأثير آن را بر كنفرانس جنبش غير متعهدها بررسي كرد: «حمله غير منتظره ايران- كه از  دو روز پيش انتظار مي رفت به احتمال قوي برنامه برگزاري كنفرانس سران جنبش غير مترعهدها را به خطر  انداخته است.» هندوستان تايمز سپس درباره پيامدهاي اين حمله در منطقه خليج فارس، آورده است:

«آنچه اينك مي توان با قاطعيت از آن سخن گفت، تقسيم قدرت در منطقه است كه ايران نقش بزرگي را د ر تحولات منطقه خواهد داشت.» اين رونامه در مقاله ديگري با تأكيد بر اين مطلب كه "اين عراق است كه بايد براي شروع جنگ تنبيه شود" افزوده است:

«صدام گمان مي كرد با حمله به ايران مي تواند انقلاب ايران را از بين ببردولي در تجزيه و تحليل هايش دچار اشتباه شده بود.» در باره حمله ايران به عنوان اولين يورش زميني براي ورود به خاك عراق، كه در رسانه هاي خبري بازتاب گسترده اي داشته است خبرگزاري فرانسه از تهران گزارش داد كه حمله جديد ايران، پس از شروع جنگ ايران و عراق اولين درگيري است كه به داخل خاك عراق كشيده شده است. روزنامه هاي فرانسوي لوموند و لوماتن در دو مقاله جداگانه وضعيت جمهوري اسلامي را با توجه به اوضاع كنوني جنگ بررسي كردند لوموند در اين باره نوشت: «سقوط صدام آغاز شده است و اين واقعيتي است كه آمريكا را به وحشت انداخته است. اين حوادث نشان از ثبات انقلاب اسلامي و جمهوري اسلامي ايران دارد.» روزنامه لوماتن نيز نوشت «خون عليه فساد پيروز شده است. رژيمي كه درمقابل اين همه كوشش اجنبيان براي بي تبات كردن آن مقاومت كرده، رژيمي كه مهاجمان عراقي را سركوب و آنها را به عقب نشيني وادا ر نموده، رژيم ايران است كه با قاطعيت  هر چه تمام تر بيش از پيش اظهار وجود كرده و نظرش را درباره مسائل مشتركي مانند نفت و غيره به كشورهاي منطقه و به ويژه عربستان سعودي تحميل مي كند و اكنون سنگيني وزنه جمهوري اسلامي ايران در منطقه خليج فارس محسوس است.»

نشريه  وال "استريت ژورنال" در مقاله اي به مواضع دو ابرقدرت در قبال پيروزي ايران و تشريح  روابط ايران و شوروي و اقدامات عملي ايران براي مقابله  با نفوذ شوروي در داخل كشور پرداخته است: «ظاهراً هر دو ابر قدرت مخالف حمله هفته گذشت ايران به عراق هستند، گرچه هر كدام دلايل جداگانه اي براي اين كار دارند، و هر دوي آنها از احتمال پيروزي يك ايران انقلابي اسلامي بر صدام حسين سوسيال بعثي و سرنگوني وي وحشت دارند.» روزنامه نيويورك تايمز در مقاله اي به قلم" باري روبين" نوشت: «پيرو زي ايران بر عراق چهار خطر براي عربستان سعودي و سايركشورهاي كوچك تر محافظه كار منطقه را در بر دارد؛ اولين خطر احتمال حمله مستقيم ايران به اين كشورها خصوصاً كويت كه در نزديكي جبهه قرار دارد، مي باشد مگر اينكه اين دولت ها خصوصاً كويت در آينده ارسال ملزومات جنگي را به عراق متوقف سازند. يكي ديگر از اين خطرات، افزايش تبليغات براندازي و آموزش وكمك به انقلابيون كشورهاي حاشيه خليج فارس از انقلاب اسلامي ايران است، و سرانجام اينكه انتظار مي رود ايران به عنوان قوي ترين كشور منطقه بتواند سياست ضد آمريكايي خود را به همسايگانش ديكته كند.» دراين مقاله سپس آمده است «ايران شديداً نگران اين است كه پيروزي كنوني اش در صورت گسترش جنگ، با مداخله احتمالي آمريكا بر باد رود. علاوه بر آن هر قدر كه كشورهاي خليج فارس از ايران هراس  بيشتري داشته باشند، ضرورت حمايت از جانب آمريكا را بيشتر درك مي كنند»گ

تلاش هاي آمريكا؛ غرب و كشورهاي منطقه براي رژيم عراق

واكنش هاي متعددي كه با اجراي عمليات رمضان برانگيخته شد نشان دهنده اهميت آثار آن بر توازن سياسي و نظامي منطقه بود"باري گلدواتر" سناتور جمهوري خواه آمريكا گفت:

«جنگ ايران و عراق خطر بزرگي را به ما گوش زد مي كند، چنانچه ايران در اين نبرد پيروز شود تمام خاورميانه درگير يك جنگ تمام عيار خواهد شد كه ممكن است به يك جنگ جهاني نيز تبديل شود... آمريكا بايد از هر جهت- به استثناي اعزام پرسنل به كشورهاي عرب دوست كمك نمايد زيرا پيروزي ايران بر عراق حكومت اين كشور را در منطقه به عنوان يك كشور قدرتمند باقي خواهد گذاشت... خطري كه اينك متوجه عراق است، درآينده، ديگر كشورهاي عربي منطقه  را دربر خواهد گرفت. آمريكا متعهد است در مقابل هرگونه تهديد ايران، از دوستان خود در منطقه و به ويژه اسرائيل حمايت كند.» راديو فرانسه نيز در گزارشي از وضعيت جنگ ايران وعراق اعلام كرد: «مقامات آمريكايي در صدند در آينده ي نزديك زمينه ي دفاعي كشورهاي خليج فارس و در وهله ي اول عربسان سعودي را بيش از پيش تقويت كنند.»   روزنامه نيويورك تايمز ضمن بررسي وضعيت جنگ ايران و عراق اعلام كرد كه مقام هاي آمريكايي از پيروزي احتمال ايران در جنگ  نگران هستند و به كشورهاي عرب خليج فارس برگزار كنند. اين روزنامه به نقل از مقام هاي برجسته دولت ريگان نوشت: «آمريكاييان به شدت نگران خطراتي هستند كه منافع آمريكا در منطقه را تهديد مي كند. دولت آمريكا به همين علت به عربستان سعودي و ديگر كشورهاي خليج فارس كه ممكن است جنگ را عمل تهديد كننده اي براي خود بدانند پيشنهاد كرده است كه با دولت آمريكا به مانورهاي مشترك نظامي دست بزنند.»  نيويورك  تايمز سپس به نقل از همين مقام هاي  دولتي آمريكا افزود:  «هيچ يك از كشورهاي خليج فارس از آمريكا نخواسته اند كه نيروهاي خود را در منطقه مستقر كند. به گفته مقامات وزارت امور خارجه آمريكا آنچه بر نگراني آمريكاييان افزوده اين است كه پيروزي نظامي ايران ممكن است كه دولت صدام را سرگون سازد و راه را براي گسترش بنياد گرايي اسلامي درعراق و سر انجام در ديگر كشورهاي خليج زفارس هموار كند.» اين روزنامه با اشاره به پيام اخير امام امت كه  به مناسبت روز جهاني قدس منتظر شد نوشته است: «آيت الله خميني در پيام اخير تهديدهاي خود مبني بر حركت به  سوي اسرائيل پس از شكست عراق را تكرار كرد. مقامات وزارت امور خارجه آمريكا هر چند چنين تهديدهايي را رد مي كنند ولي ازآن نگرانند كه گسترش بنياد گرايي اسلامي در عراق، سرانجام به ايجاد يك همكاري نظامي مشترك بين ايران، عراق و سوريه عليه اسرائيل منجر شود.» فرانسه در پي اجراي عمليات رمضان، حمايت خود را از دولت عراق در جنگ عليه ايران، اعلام كرد."كلودشسون" وزير خارجه فرانسه در ديدار با وزير امور خارجه عراق گرفت: «فرانسه حمايت خود را در جنگ از عراق نشان داده است. به نظر فرانسه هرگونه تهديد عليه وحدت ملي عراق، تهديدي بي چون و چرا عليه ثبات خاورميانه است.» از سوي ديگر،" هنري جكسون" سناتور آمريكايي، در مصاحبه اي درباره ي اوضاع جنگ  درهفته هاي خير و مواضع آمريكا در برابر ايران، گفت:«خطر واقعي وضعيت فعلي نبرد، حمله ايران به كويت و حركت نيروهاي آن به سمت خليج فارس و قطع نمودن جريان نفت است.» وي سپس پيشنهاد مانور مشترك آمريكا با كشورهاي حوزه خليج فارس براي مقابله  با تهديدات احتمالي ايران را نابخردانه توصيف كرد و افزود:   «بايد به هر ترتيب ممكن از افتادن ايران به دامن اتحاد شوروي جلوگيري به عمل آيد»  جكسون ضمناً تأكيد كرد: «ايالات متحده همواره بايد آمادگي وارد شدن به صحنه عمل و مقابله با هرگونه تهديد در مورد صدور نفت از خليج فارس را داشته باشد.» از سوي ديگر، حسني مبارك رئيس جمهور مصر نيز پيشنهاد كرده است كه كنفرانسي از سران عرب تشكيل گردد و موضوع جنگ ايران و عراق و تحولات اخير آن و همچنين بحران لبنان را بررسي كند. ملك شاه اردن نيز در واكنش به عمليات جديد ايران در داخل خاك عراق، گفت:«به منظو ر رسيدگي به اين بحران بايد كنفرانس سران عرب تشكيل جلسه دهد. اين كنفرانس بايد در عالي ترين سطح نمايندگان عرب تشكيل شود و اهميت يك پيمان دفاعي مشترك اعراب براساس منشور اتحاديه عرب را مجدداً مورد  بررسي قرار دهد.»  در اين حال ايران و سه كشور عربي يمن جنوبي، ليبي و سوريه در نامه اي خطاب به رئيس شوراي امنيت سازمان ملل متحد، به مانورهاي نظامي نيروهاي واكنش سريع آمريكا كه قرار است ماه آينده درخاورميانه وآفريقا برگزار شود، به شدت اعتراض كردند. چهار دولت در اين نامه كه متن آن در سازمان ملل متحد انتشار  يافت، تأكيد كرده اند كه اين اقدام يك ابرقدرت، تهديد بزرگي براي امنيت و استقلال ملت ها و كشورهاي منطقه است و مداخله مستقيم در امور داخلي آنها به شمار مي آيد. ايران و سه كشور عربي همچنين تشكيل نيروي واكنش سريع آمريكا را كه اقدامي خصمانه در برابر ملت ها وكشورهاي منطقه و تهديدي مستقيم براي حاكميت آنها است، محكوم كرده و افزوده اند: «پافشاري آمريكا براي برگزاري اين مانورها جز افزايش بيشتر بحران و آشفتگي در منطقه و بر هم زدن صلح آرامش بين المللي نتيجه ديگري نخواهد داشت.» در پي اجرايي عمليات رمضان و با آغاز دور جديدي از جنگ، دولت هاي منطقه اي وبين المللي كمكهاي نظامي،اطلاعاتي، اقتصادي، مالي ونيز حمايتهاي سياسي از اين كشور را با گستردگي فراتر از قبل ادامه دادند. 1

در عين حال شماربسياري از نظاميان مصري و سوداني براي شركت در جنگ عليه ايران، وارد بغداد شدند اين عده از طريق ايجاد يك پل هوايي بين قاهره- خارطوم و بغداد، به عراق اعزام شده اند. بر اثر كثرت تعداد هواپيماهاي حامل نيروهاي سوداني در فرودگاه حتي بر روي پروازهاي خارجي مسدود اعلام شد. همچنين در ادامه كمك هاي نظامي كشورهاي عربي و غربي به دولت عراق براي تداوم جنگ با ايران، اخيراً مقدار معتنابهي تسليحات و تجهيزات نظامي از كشورهاي كويت، عربستان و اردن وارد عراق گرديد.

تأثير عمليات رمضان بر بازار نفت

حمله ايران در شرق بصره، بازار جهاني نفت را تحت الشعاع خود قرار داد و موجب نگراني شركتهاي نفتي گرديد. خبرگزاري روينتر به نقل از كارشناسان اين شركت ها اعلام كرد:

«به نظر آنان پيش بيني تهيه نفت از اين نطقه در آينده، بسيار مشكل است . آنان معتقدند بازار در حال حاضر تحت تأثير حمله ايران به عرا ق قرار دارد... هرچه دول غربي معتقدند كه هيچ دليلي براي ورود عربستان يا كويت به جنگ برعليه ايران و به حمايت از عراق و يا حمله ايران به تأسيسات نفتي كويت و عربستان به جرم حمايت از عراق در جنگ وجود ندارد، ولي در صورت وقوع چنين حوادثي، بازار نفت حالت جديد و وخيمي پيدا خواهد كرد.»64

خبرگزاري كويت نيز به نقل از منابع خطوط كشتي راني در لندن گزار ش داده است كه اوضاع  در بندر نفتي خارك بر اثر حملات روزهاي اخير جنگنده هاي عراقي به اين بندر مغشوش است. اين خبرگزاري افزوده است: «اگر چه حملات هوايي عراق ظاهراً اين ترمينال را كاملاً خرازب نكرده است. ليكن استنباط اينكه عراق در تلاش براي قطع صدور نفت ايران در صدد حمله ي هوايي جديد به اين ترمينال نفتي برخواهد آمد، نگراني هايي را موجب گرديده است.» خبرگزاري فرانسه نيز در گزارشي از وضعيت بازار نفت آورده است:

«كشورهاي صنعتي علي رغم اطمينان از تأمين نفت خود در كوتاه مدت، از افزايش احتمالي قيمت نفت به علت تشديد جنگ ايران و عراق نگرانند... هر چند دو كشور درگير در جنگ تنها 10 درصد واردات نفتي جهان غرب را تأمين مي كنند، ليكن خطر گسترش جنگ در منطقه كه در حدود پنجاه درصد واردات نفتي غرب از آنجا تأمين مي شود، نگرراني هايي را دررهبران جهان غرب سبب كرده است.» از سوي ديگر، ريگان رئيس جمهور آمريكا، در سفر خود به بحرين گرفت كه در ديدار با شيخ خليفه، جنگ ايران و عراق و  اوضاع لبنان نيز بررسي خواهد شد. ريگان افزود: «آمريكا براي دفاع از منابع امنيت ملي خود در خاورميانه آماده است.» وي اعلام كرد كه آمريكا و متحدانش به نفت اين منطقه و كشورهاي اطراف آن وابسته اند. ريگان سپس گفت: «آمريكا اين راز را پنهان نمي كند كه منافع حياتي در خاورميانه دارد.» مطبوعات انگليس نيز عمليات رمضان را آغاز دوره جديدي در جنگ 22 ماهه ايران و عراق- كه در آناب تكار عمل به دست ايران خواهد بود- خواندند. روزنامه فايننشال تايمز چاپ لندن نوشت: «درشش ماه گذشته موقعيت نظامي به تدريج عليه رژيم بغداد تغيير كرد... اين عمليات زنگ خطر را عليه دولت ها ي محافظه كار و توليد كننده نفت به صدا در آورده است.» اين روزنامه افزود كه حملات ايران وحشت عجيبي را بر صنعت نفت حاكم كرده است.

تلاش هاي منطقه اي براي صلح

پس از عمليات بيت المقدس و آزادي خرمشهر و به خصوص با شروع عمليات رمضان، دولت ها،سازمان ها و مجامع بين المللي تلاش هاي جديدي را براي توقف جنگ و برقراري آتش بس آغاز كردند. راديو قطر به نقل از"حبيب شطي" دبير كل سازمان كنفرانس اسلامي، گزارش داد كه كميسيون حسن نيت كنفرانس اسلامي در تلاش تازه در صدد يافتن راه حل مناسب براي پايان دادن به جنگ ايران و عراق ظرف دو ماه آينده است. شطي گفت: «اين كميسيون پس از پايان اجلاس وزيران خارجه كشورهاي اسلامي كه قرار است شنبه آينده تشكيل شود، تماس هاي خود را با ايران و عراق از سر خواهد گرفت. پاسخ دولت عراق به دعوت كميسيون مزبور و خارج كردن نيروهاي آن كشور از خاك ايران، بزرگترين مشكلاتي را كه بر سر راه گفت و گوهاي صلح قرارگرفته بود از ميان برداشته است.» راديو ابوظبي چندي بعد گزارش داد: «حبيب شطي پس از ملاقات با امير كويت و ولي عهد، نخست وزير، معاون نخست وزير، و زيرخارجه و وزير اطلاعات اين كشور، در ديدار با خبرنگاران گفت در مذاكراتش با مقامات كويتي دراين باره تبادل نظر نموده و افكار معيني را براي پايان دادن به جنگ ايران و عراق با مقامات كويتي در ميان گذاشته است. وي افزوده است كه اين افكار و نظريات را با تعدادي از رهبران عرب در روزهاي آينده مورد بحث قرار خواهد داد.» راديو ابوظبي همچنين گزارش داد كه شطي با ملك فهد ملاقات و در مورد جنگ ايران و عراق با وي گفت و گو كرده است. در اين حال، مطبوعات كويت گزارش دادند: «يك هيئت بلند پايه ايراني به زودي از كويت ديدن خواهد كرد. از زمان آغاز جنگ، اين اولين باري است كه يك هيئت ايراني به كويت سفر مي كند.» در تلاشي ديگر"ضياءالحق" رئيس جمهوري پاكستان در كاخ درخواست خود با سفير جمهوري اسلامي ايران در پاكستان دركاخ رياست جمهوري آن كشور ملاقات كرد. در اين ديدار ژنرال ضياءالحق خواستار خاتمه جنگ شد. امير كويت نيز در پيامي كه در آن به مسائل منطقه اي و بين المللي پرداخته، به مسئله جنگ بين ايران و عراق نيز اشاره كرده واز ايران و عراق خواسته تا با پي گيري راه هاي صلح آميز، از ريخته شدن بيشتر خون مسلمانان دو كشور جلوگيري كنند. وي ياد آور شده است كه فقط اسرائيل از ادامه اين جنگ نفع مي برد.

تلاش ها و مواضع سازمان ملل

مهمترين وظيفه سازمان ملل متحد، حفظ صلح و امنيت بين المللي است و براي تحقق اين هدف، مي بايست مطابق منشور ملل متحد، عليه متجاوز اقدام كند. اما زماني كه عراق به خاك ايران تجاوز كرد بخش بزرگي از مناطق جنوب و غرب كشور را به اشغال خود در آورد، اين سازمان، نه تنها عليه متجاوز اقدام نكرد، بلكه مواضع و تصميمات آن، در جهت تثبيت و حمايت از متجاوز بود. شوراي امنيت سازمان ملل متحد مدت22 ماه در برابر تجاوز عراق سكوت كرد. در اين مدت نيروهاي عراقي به پيش روي خود در خاك ايران ادامه دادند و به تحكيم مواضع پرداختند. در حالي كه جمهوري اسلامي نيز درگير شديدترين بحران سياسي نظامي داخلي بود. ظاهراً اعضاي شوراي امنيت به پيروزي گروه ها ي مخالف نظام ايران اميدوار  بودند تا در موقعيت جديد  به اتخاذ موضع بپردازند. سرانجام با اجراي عمليات بيت المقدس و آزادي خرمشهر، شوراي امنيت سازمان ملل سكوت طولاني خود را شكست و به درخواست اردن و با حمايت آمريكا، تشكيل جلسه داد و قطعنامه 514 رادر12 ژوئيه 1982(21 تير1361)  به تصويب رساند. در مقدمه اين قطع نامه از" طولاني شدن برخورد دو كشور كه به خسارت سنگين انساني و زيان مادي بسيار منجر شده و صلح و امنيت  بين المللي را به خطر انداخته است،" اظهار نگراني عميق شده است. در بندهاي اجرايي اين قطع نامه چنين  آمده است:

1-  شوراخواستار آتش بس و خاتمه فور ي همه عمليات نظامي مي شود.

2- خواستار عقب نشيني به مرزهاي شناخته شده بين المللي مي شود.

3- تصميم ميگيرد گروهي از ناظران ملل متحد را به منظور بررسي، تأييد و نظارت زير آتش بس و عقب كشيدن نيروها اعزام كند. و از دبيركل درخواست مي كند گزارشي در رمورد ترتيبات لازم براي اين منظور را به شوراي امنيت تسليم كند.

4- مصر انه مي خواهد كه كوشش هاي ميانجي گرانه  به نحوي هماهنگ، ازطريق دبير كل جهت دستيابي به راه حلي جامع، عادلانه و شرافتمندانه كه قابل قبول هر دو طرف باشد در مورد همه مسائل مهم، بر اساس اصول منشور ملل متحد از جمله احترام به حاكميت، استقلال و تماميت ارضي و عدم مداخله در امور داخلي دولت ها ادامه يابد.

5- از همه دولت هاي ديگر درخواست  مي كند، از تمامي اقداماتي كه مي تواند به ادامه اختلاف كمك كند، خودداري ورزند و اجراي  قطع نامه حاضر را تسهيل كنند.6

- از دبير كل درخواست مي كندكه ظرف سه ماه در مورد اجراي قطع نامه حاضر به شورا گزارش دهد.» اگرچه شوراي امنيت در قطع نامه514 براي نخستين بار از برقراري آتش بس، عقب نشيني و استقرار نيروهاي حافظ صلح در مرز ايران و عراق سخن به ميان آورد، اما اين قطع نامه زماني تصويب شد كه برتري عراق در جبهه هاي جنگ از بين رفته و نيروهاي ايران بسياري از مناطق اشغا لي از جمله خرمشهر را باز پس گرفته و در بسياري نقاط، به مرزرهاي  بين المللي رسيده  بودند. ايران اين قطع نامه را نيز به دليل "ناديده گرفتن وا قعيت هاي جنگ نپذيرفت و به منظور"احقاق حقوق" خود، در 23 تير1361(دو روز پس ز تصويب قطع نامه 514) با اجراي عمليات رمضان، وارد خاك عراق شد. با ورود نيروهاي جمهوري اسلامي به داخل عراق، شوراي امنيت بلافاصله تشكيل جلسه داد و بيانيه 15 ژوئيه 1982(23 تير 1361) را در مورد اجراي قطع نامه 514 تصويب و از"تشديد درگيريها" ابراز نگراني كرد، كاري كه مي بايست دو سال پيش از آن انجام مي گرفت.

تغيير محل اجلاس سران جنبش عدم تعهد از عراق به هند

عراق بعد از عمليات بيت المقدس استراتژي نظامي خود را تغيير داد و از برخي مناطق اشغالي عقب نشست تا در عرصه سياست جهاني خود را صلح طلب معرفي كند و امكان ميزباني هفتمين كنفرانس سران كشورهاي غير متعهد را- كه از قبل از جنگ قرار شده بود در شهريور1361 در بغداد برگزار شود- فراهم سازد و علاوه بر كسب وجهه سياسي در عرصه بين المللي، با استفاده از امتياز ميزباني و پشتيباني كشو رهاي دوست، شرايط خود را بر ايران تحميل كند و در اجراي اين سياست، اغلب كشورهاي عرب، يوگسلاوي، پاكستان، بنگلادش و... نيزبه ياري صدام برخاستند. يوگسلاوي كه ازعضاي اصلي جنبش غير متعهدها به شمار مي رفت- اولين كشوري بود كه در دوم تير و در زماني كه عراق هنوز عقب نشينيهاي خود را به طور كامل به پايان نرسانده بود با اعلام حمايت از عراق، بر برگزاري كنفرانس غير متعهدها در بغداد و شركت در كنفرانس غير متعهدها موافقت كرد. با آغاز عمليات رمضان، ترديد در ميزباني عراق شروع شد و خبرگزاري رويتر به نقل از برخي از وزيران كشورهاي عضو غير متعهدها اعلام كرد كه حمله ايران برگزاري كنفرانس را به مخاطره انداخته است. در دوم مرداد نيز روزنامه هندي" استيس طمن" اعلام كرد كه شك و ترديد در بين اعضاي جنبش عدم تعهد در خصوص ميزباني عراق بالاگرفته است و كشورهاي غير متعهد به اين نكته  پي برده اند كه برگزاري كنفرانس در بغداد به صلاح جنبش نيست. بنگلادش نيز كه از جمله كشورهاي طرف دار عراق  بود، اولين كشور ي بود كه به طور  رسمي اعلام كرد كه تشكيل كنفرانس بايد از بغداد به كشوري دير منتقل شود. به رغم رشد اين  باور در ميان اعضاي جنبش حبيب شطي دبير كل كنفرانس اسلامي، در نهم مرداد ماه قاطعانه اعلام كرد كه تا دو هفته ديگر كنفرانس در بغداد برگزار خواهد شد، ولي انفجار يك بمب قوي در  بغداد، ترديدهاي موجود درنا امن بودن بغداد را تقويت كرد و سفيران كره شمالي، اندونزي و چكسلواكي نيز بغداد را براي برگزاري كنفرانس ناامن اعلام كردند. اين در حالي بود كه عمليات رمضان با دستاوردهاي نه چندان مطلوب نظامي، پايان يافته بود و ايران ديپلماسي فعالي را براي بازداشتن كشورهاي غيرمتعهد از تشكيل اجلاس در بغداد دنبال مي كرد. سفر يك هيئت از وزارت خارجه كوبا به يوگسلاوي براي رايزني جهت تشكيل جلسه ي اضطراري براي تصميم گيري  درباره ي محل تشكيل هفتمين كنفرانس سران غير متعهدها، بر همه تهديدها مهر پايان زد. در پي اين سفر بود كه عراق به ناچار تسليم شد و سعدون حمادي وزير خارجه اين كشور اعلام كرد كه عراق اصراري به برگزاري هفتميين كنفرانس غير متعهدها ندارد. صدام حسين نيز چهار روز پس از آنكه خبرگزاري فرانسه اعلام كرد كه جنبش غير متعهدها را بر عهده گيرد، در يك اقدام منفعلانه به هند پيشنهاد كرد كه برگزاري سران غير متعهدها را بپذيرد. ولي اين پايان كار نبود زيرا دولت عراق در پي آن بود تا اجلاس وزيران خارجه  كشورهاي عضو غير متعهدها را كه مأموريت اصلي آن تنظيم موضوعات اصلي نشست سران بود برگزار كند. خبرگزاري فرانسه درباره اين تصميم عراق بر اين اعتقاد بود كه عراق مي خواهد ثابت كند كه بغداد جاي امني براي برگزاري كنفرانس سران عدم تعهد است. ولي تلاش هاي پي گير ديپلاماتيك ايران و حمله هواپيماهاي ارتش جمهوري اسلامي به بغداد و انفجار يك بمب ديگر در اين شهر همه  كشورهاي غير متعهد را به اين نتيجه رساند كه بر خلاف اظهارات صدام حسين، هيچ تضميني براي امنيت اجلاس وزيران خارجه كشورهاي غير متعهد در شهريور در نيويورك برگزار شد و آنان دراين اجلاس به برگزاري هفتمين  اجلاس سران جنبش عدم تعهد در دهلي نو، رأي دادند كه اين پيروزي بزرگ سياسي براي ايران در عرصه بين المللي بود.

مواضع مقامات رسمي جمهوري اسلامي

در پي اجراي عمليات رمضان، جمهوري اسلامي ايران بر حقانيت عملكرد دفاعي خود تأكيد كرد. در اين باره آقاي هاشمي رفسنجاني در سخناني مواضع جمهوري اسلامي درخصوص جنگ، دلايل ورود به خاك عراق، اهداف عمليات ايران، موضع جانبدارانه كشورهاي عربي حوزه خليج فارس از عراق و تفسيرهاي اشتباه غربي ها از صدور انقلاب اسلامي را تشريح كرد و به مقايسه ي عملكرد ايران  و عراق در رعايت قوانين انساني در جنگ پرداخت. وي درباره عمليات رمضان گفت:  «شروع اين عمليات نقطه اي حساس در تاريخ حركت انقلاب اسلامي ايران است.» وي با اشاره به اخبار رسانه هاي غرب در باره  تحولات اخير جنگ گفت: «اين خط خبري دو مسير را تعقيب مي كند، اول اينكه جمهوري اسلامي را به عنوان يك قدرت نظامي و پديده جديد در منطقه معر في مي كند  كه يك قسمت از اين مسئله واقعيت است و آن اعتراف به قدرت نظامي ايران توسط آنان است كه تا كنون از اظهار آن خودداري مي كردند؛ و قسمت دوم شيطنتي است كه از اين طريق سعي دارند كه اعمال كنند و ايران را كشوري خطرناك جلوه دهند.» رئيس مجلس شوراي اسلامي در خصوص اهداف عمليات رمضان با اشاره به اظهارات امام خميني گفت:  «اولاً هدف اصلي اين عمليات ادامه حركت دفاعي گذشته ايران است و براي دفاع از شهرهاي مهم اقتصادي و بندري آبادان و خرمشهر انجام عمليات براي خارج كردن اين شهرها از زيرآتش  دشمن كاملاً ضرورت داشت و ما ضرورت اين كار را رسماً از زبان مسئولان اعلام كرديم و به دولت عراق دو ماه مهلت داديم تا حقوق حقه ايران را بپردازند كه مهلت كافي نيز  بود ولي با امتناع  دو لت عراق و مظلوم نمايي آنان، انجام عمليات اجتناب ناپذير بود. ثانياً ما حقوق خود را مي خواهيم و چون از دادن آن امتناع ورزيدند ما نيز اعلام كرديم كه پشت مرزها نمي نشينيم و دست روي دست نخواهيم گذاشت بلكه اقدامات جدي انجام خواهيم داد كه عمليات رمضان از جمله اين اقدامات است.»  نماينده امام در شوراي عالي دفاع،"تنبيه متجاوز" را هدف سوم عمليات رمضان و حق ملت مسلمان ايران كه مورد تهاجم قرار گرفته، اعلام كرد. وي يكپارچه كردن جبهه شرقي جنگ با اسرائيل براي آزادي قدس را هدف چهارم عمليات رمضان بر شمرد. هاشمي رفسنجاني سپس با اشاره به پيام امام امت به مردم عراق مبني بر قيام عليه حكومت اين كشور، زمان كنوني را بهترين فرصت براي چنين اقدامي دانست. رئيس مجلس شوراي اسلامي همچنين با اشاره به تبليغات دولت ها و رسانه هاي غربي كه ايران را توسعه طلب و تهديدي براي كشورهاي عرب حوزه خليج فارس معرفي مي كنند. تأكيد كرد:  «همچنان  كه بارها اعلام كرده ايم جمهوري اسلامي چشم طمع به اراضي عراق و يا هيچ كدام از كشورهاي عرب خليج فارس ندارد. ايران قدرتمند و مسلمان، حامي كشورهاي منطقه است و هيچ دليلي براي ترس آنان از ايران وجود ندارد.نان» البته وي به برخي دولت هاي عربي هشدارداد: «اگر دولتهاي منطقه شيطنت كنند البته كه بايد ازعواقب آن بترسند چنانچه حركت كاروانهاي حامل اسلحه به عراق ادامه داشته باشد و اين سلاح و مهمات بر عليه نيروهاي ما به كار گرفته شود، ما حق دفاع را براي خود محفوظ خواهيم داشت و خوب است كه دو لت هاي حامي عراق با تأمل در كار خود دست خودشان را به چنين اعمالي آلوده نكنند و تلاش كنند در كنار ايران در آرامش زندگي كنند.» حجت الاسلام هاشمي رفسنجاني سپس خودداري از بمباران و گلوله باران شهرهاي عراق را به دليل مقاصد انسان دوستانه ورأفت اسلامي ايران در برابر حملات ضد انساني نيروهاي دولت عراق به مناطق مسكوني شهرها ذكر كرد. نماينده امام در شوراي عالي دفاع در پايان سخنان خود، درباره تفسير غلط رسانه هاي غربي از صدور انقلاب اسلامي گفت:  «معني صدور انقلاب از ديدگاه ايران، صدور فرهنگ انقلاب است و الحمداالله علي رغم تمام شيطنت ها، اين اقدام صورت گرفته است.» وي با اشاره به برگزاري مراسم با شكوه روز قدس در چندين شهر دنيا از جمله واشنگتن، پاريس و لندن، از اين راهپيماييها به عنوان مصاديق بارز صدور فرهنگ انقلاب اسلامي به جهان و پيروي تبعيت كامل مسلمانان جهان از دستورهاي امام خميني ياد  كرد. رئيس جمهوري اسلامي ايران حضرت آيت الله خامنه اي نيز در خطبه هاي نماز عيد فطر به توضيح مواضع ايران پرداخت گزيده اي از اين مطالب به قرار زير است:  «آن روزي كه هزاران كيلومتر از خاك ما در زير پاي متجاوزان بعثي قرار داشت، كسي باور نمي كرد كه ما بتوانيم متجاوز  را سر جايش بنشانيم، ولي امروز دنيا اين را باور كرده است كه ما پس از 23 ماه در زير فشار دشمن قرار داشتن نمي توانيم شاهد شهادت كودكان و زنان و خرمشهري و آباداني و ويران شدن منازل مسكوني بر اثرگلوله باران دوربرد عراق باشيم و اين در حالي است كه ما حاضر نيستيم مقابله به مثل كنيم و بصره و ديگر شهرهاي عراق را بمباران كنيم، پس تنها راه چاره اين است كه برويم و آتش توپخانه دوربرد دشمن را يا خاموش كنيم يا آنقدر آن را به عقب بزنيم كه قادر به گلوله باران شهرها و روستاهاي ما نباشد...» ريس شوراي عالي دفاع دربا ره كمكهاي برخي دولتهاي جهان به عراق جهت تقويت اين كشور  درجنگ با ايران، اظهار كرد: «همه ابرقدرتهاي جهان از جمله آمريكا و شوروي و اقمار اين دو ابرقدرت به طرق مختلف سلاح و تجهيزات جنگي و كمك مالي در اختيار رژيم عراق براي جنگ با ايران قرار مي دهند كه هدف از اين كمك ها، مقابله با شيوع تفكر انقلاب اسلامي در منطقه است و جنگ تحميلي عراق عليه ايران نيز با اين انگيزه آغاز شده است كه جلو گسترش انقلاب اسلامي و گرايش روز افزون ملل منطقه به آن را سد كنند.» رئيس جمهور در پاسخ به ادعاي عراق مبني بر توسعه طلبي ايران، گفت:  «ما قصد كشور گشايي و توسعه ارضي نداريم، كشور عراق متعلق به ملت عراق است و خود آنان بايد  كشورشان را اداره كنند و ما نيز قصد  تصرف عراق و كشور گشايي را نداريم.» ازطرف د يگر در پي تصويب قطع نامه514 شوراي امنيت سازمان ملل ميرحسين موسوي، نخست وزير ايران، به تشريح مواضع جمهوري اسلامي ايران د