او هرگز يك ايراني نبود(بخش دوم)
داستان آوارگي محمد رضا پهلوي
امريكا
سرانجام كارترتحت فشاراطرافيانش مجبورشد روز 21 اكتبر(29 مهر 1358)اجازه ورود شاه
وهمسرش رابه امريكا بدهد وويزاي توريستي صادركرد. بااجازه اقامت كوتاه مدتي كه براي درمان به شاه داده شده بود، اوبا يك هواپيما كرايه اي شركت گلف استريم رابه سمت نيويورك ترك كرد. شاه مكزيك درحالي ترك كردكه رئيس جمهورمكزيك خوددردونوبت به او گفته بود مكزيك راخانه خود بدانيد؛ ما دراينجا به شماخوش امدمي گوييم.
درلحظات اوليه ورود شاه وبستري شدنش رئيس بيمارستان به ديده اومي ايد وازشاه براي كمك به تجهيزات بخش سرطان شناسي بيمارستان وبهعنوان يك كارخيرتقاضاي يك ميليون دلارمي كند. شاه نيز كه با مرگ دست وپنجه نرم مي كرد چاره اي جز جاوب مثبت به اين باج خواهي نداشت. شاه دراين بيمارستان، زيرتيغ جراحان رفت وجراحي شد اماحتي جراحي نيزدرروند بهبوداوتاثير نگذاشت.اصراردكتركولمن سرطان شناس وماموررسيدگي به وضع شاه براي خارج كردن طحال اوبود، جراحان كيسه صفراي او را درآوردند .اين مساله بعدا مشكل ساز شد چنان كه مسائل مربوط به طحال موجب مرگ او شد.
اقدام دانشجويان درتسخيرلانه جاسوسي امريكا اين آرامش كاذب مقعطي را از شاه مي گيرد واين باردولتمردان امريكايي وعلي الخصوص كارتررا به تكاپوي براي خارج كردن شاه از امريكا مي افتندتا مگربه اين وسيله براي آزادي گروگان هاي خودبتوانند گشايشي حاصل كند.
شاه دوباره ابرازتمايل مي كند كه به با مكزيك بازگردد اما وزارت خارجه امريكا ازدادن ويزا
به اوخودداري مي كندواين سرآغازي براي تكاپوي دوباره امريكاييان بودبراي يافتن پناهگاهي ديگر براي شاه. از سفراي امريكا دركشورهاي محل اقامتشان خواسته شد كه با دولت هاي محل اقامت خود تماس گيرندوازآنها بپرسند: آيا لطف را درحق امريكا مي كنند كه با پذيرفتن شاه سابق ايران دركشورشان به آزادي گروگانها ي امريكايي كمك كنند. بيشتركشورها سريعا جواب رددادند وتنها كشوري كه حاضر شد از شاه ميزباني كندمصر بودكه بنابه مصالح امريكاوشايدترس خود شاه ازنزديك شدن به ممالك اسلامي،اين پيشنهاد رد شد.شاه دربيمارستان نيويورك به طور موقت به پايگاه لك لند (تگزاس) منتقل شدودر بيمارستان مخصوص به بيماران رواني ارتش بستري شد.دراين پايگاه بنابه نوشته اي فريده ديبا كه اززبان فرح مي نويسد:رفتاربسيارزننده اي باآنها مي شود.دريك اتاق با وسايل مندرس اسكان داده مي شوند وحتي فرمانده اين پايگاه، ژنرال آكرمرتب ازفرح مي خواهد كه هم بازي تنيس او شود.سرانجام تنها كشوري كه تحت فشار هاي امريكا حاضربه پناه دادن به شاه شد، پاناما است.
پاناما
شاه به رغم ميل باطني خود انتخابي جز پاناما نداشت و دولتمردان امريكايي هم با فرستادن نمايندگاني شاه را مجاب به اين سفر كردند. شاه سرانجام صبح روز پانزدهم دسامبر(23آذر 58)با يك هواپيماي باري نيروي هوايي امريكا، پايگاه لك لندرا ترك كردودرفرودگاه ها واقع دريكي ازپايگاه هاي نظامي امريكا فرودامد .ميزبان شاه وصادر كننده ويزاي اورهبرنظامي پاناما عمرتوريخوس بودكه از قبل ازدندان هايش را براي فرو بردن دراين لاشه متعفن تيز
كرده بود. پس ازانكه شاه واردكانتادوررادرپاناما شدبه محض اين كه چشم ژنرال توريخوس به محمدرضا افتاد ازسرهنگ جهان بيني كه همراه شاه بود آهسته پرسيد: ببينم،اين شاه- شاه كه اين همه مي گويند فقط همين است؟!
اقامت درپاناما را شايد بتوان نكبت بارترين قسمت اوارگي شاه ناميد. قسمت هايي ازنوشته هاي فريده ديبا ازخاطرات فرح اين چنين است :
فردا ژنرال عمرتوريخوس براي ديدن شاه امد. توريخس آدم بسيار بي ادبي بودوهيچ وجه اداب گفت وگو ديپلماتيك را رعايت نمي كرد. ملاقات اوبا شاه بسياردلسركننده بود. توريخوس با بي ادبي كامل، شاه را چوپن ناميد. چوپن اصطلاح مردم پاناما يعني تفاله.
دركنارهمه بيماري هاي جسماني، شاه دچاربيماري خطرناكي بود كه باعث نابوديش شد.او دچاروحشت شده بود وحشت ازحكم دادگاه انقلاب مبني براين كه اگرفرح همسرش رابكشد موردعفو قرارمي گيرد، اوحتي ازهمسرش هم مي ترسيد. شاه درمحاصره محافظان مزدوري قرار گرفته بود كه درازاي محافظت پاداشي كه براي كشتن اودرنظر گرفته شده بود،به انان نيزمانند قاتلان بالقوه خود مين گريست و پس از شنيدن زميزميه هاييي مبني برواردشدن معامله هاي پانامايي با نمايندگان ايراني وپي گيري پرونده اوتوسط وكلاي استخدام شده جمهوري اسلامي براي دستگيري او،سرتا پاي اوراوحشت فراگرفت. شساه به تعبيرخود طعمه اي براي آزادي زندانيان امريكايي شده بودو از خود به عنوان زنداني محبوب امريكا ياد مي كرد. شاه به صورت زنداني در جزيره كوتنادورادرامده بودكه حتي پول ضبط صوتي كه براي استراق سمع اتاق او نياز داشتند را از خود او مي گرفتند.
شاه مستاصل دريكي ازديدارهاي سفيراسراييل ازاو، تقاضاي محافظ شخصي مي كند.اين
محافظ 12 ساعت بعددرجزيره حاضرمي شود. ژنرال اسراييلي مايك هراري انگليسي الاصل تا روز مرگ در كنار شاه باقي ماند.
نوريه گاشخصي بود كه توريخوس براي محافظت ازشاه درزمان اقامت درپانامادرنظر گرفته بود. او هم با سوء استفاده از وحشت شخص شاه درپي دنبال خالي كردن جيب هاي شاه بود.او750هزاردلارحقوق ماهيانه براي گادرمحافظ وصد هزاردلاربراي مخارج تغديه آنان دريافت ميكرد نوريه گاهربا بادادن يك گزارش غلط مبني برورودتروريستها سعي درسركيسه كردن شاه داشت وهرگاه درپرداخت پول ازطرف آرمائوودستيارانش سخت گيري مي شد، فوراًيك هواپيماي كوچك برفرازويلاي شاه به پروازدرمي آمدوضدهوايي ها به شليك كردن مي پرداخنتد.بعدازنوريه گا به شاه اطلاع مي داد كه اين هواپيما متعلق به توريست ها بوده استكه ازكاستاريكا براي كشتن اوامده بودند. بدين ترتيب راهي براي فرار باج دهي به نويه گا نبود.
شاه وحشت زده درپي يافتن پناهگاهي مي گشت وتنها گزينه پيش روي اوامريكا ومصربود. دولت امريكا حاضرنبوددرقبال استعفاي اوازسلطنت وبه عنوان يك شهروندعادي شاه را بپذيرد.امابادنخوتي كه دطول چنددهه درسرشاه فرودرفته بوديك شبه خالي نمي شد. هرچند كه ممانعت هايي اسوي امريكا براي سفرشاه به مصرصورت گرفت اماشاه مقصد نهايي خودرا انتخاب كرده بود
فرح تقاضاي اقامت درمصرراتلفني باجهان سادات همسرانورسادات مطرح كرد.اونيزبه گرمي
ازانان استقبال كرد.انورسادات هم چنددقيقه اي تلفني با شاه صحبت كردوهواپيماي شخصي
اش راروانه پاناما سيتي كرد.چون استراق سمع ازتلفنهاي شاه به عمل ميامد،مقامات پانامايي ممانعت هايي براي خروج شاه انجام دادند كه بر وحشت شاه افزود و باعث وخامت حال او شد. هنگامي كه منتظر هواپيماي سادات هستند ناگاه وضع جسماني ومزاجي شاه رو به وخامت نهاده وشاه دچارمشكل تنفسي مي شود.اورابه بيمارستان منتقل مي كنندوبا آرمائوتماس مي گيرند ودكتر دويبكي جراح معروف امريكاي به همراه يك تيم پزشكي روانه پاناما مي شوند اما به دليل كمبود امكانات پزشكي عملي روي شاه انجام نمي شودو شاه تنها مدت دوهفته تحت درمان قرار مي گيرد تا آمادگي لازم را براي پرواز به مصر پيدا كند.
مصر
بالاخره شاه با 20 نفره وهمراه با يك هواپيماي كرايه وارد مصر مي شوند. شاه بلافاصله از فرود گاه بايك هليكوپتربه بيمارستان نظامي معادي درساحل نيل منتقل مي شود.چند روز بعد،دكتردوبيكي به همراه يك تيم پزشكي واردقاهره مي شود.شاه 28مارس(8فروردين 58)تحت عمل جراحي قرارمي گيردوطحال او كه بزرگ شده بود خارج مي گردد.طبق قول فريده ديبا دراين عمل اشتباهات عمدي صورت گرفت، آنچنان كه دكترهاي مصري اتاق عمل راترك مي كنند ومي گويند آنها دارند عملا شاه را مي كشند.
ده روزبعد دوباره حال شاه وخيم مي شودو علت اين امرهم خوداري دكتردوبيكي كين ازكار گذاشتن لوله اي براي خارج كردن مايعات وعفونت بوده كه اين خارج كردن مايعات هرچند بارومرحله انجام براي مداواي حال شاه با ابالين اومي امد.
شاه درمصاحبه اي كه دراوايل خرداد59 با خانم كاترين گراهام مديرموسسه واشنگتن پشت
انجام مي دهد به سياست هاي دولت هاي غربي به خصوص امريكا وانگلستان حمله مي كند
كه اين حملات جنبه گلايه والتماس نيزمي پذيردوكارتر را عامل اصلي سقوط رژيم سلطنتي ايران مي داند. شاه از اينكه براي سركوب مخالفانش دست به خشونت نزده! اظهار تاسف مي كند! ومي گويد، اگرمثل امروز فكر مي كرددربه كار بردن نيروي نظامي براي سركوب مخالفان ترديدي به خود راه نمي داد!!
او همچنين ازسياست نرمش و سازش درمقابل انقلابيون اظهار ندامت وپشيماني مي كند. اين مصاحبه درحالي به پايان مي رسد كه شاه برمواضع پيشين خود پافشاري مي كندوبه قول مصاحبه كننده، مصاحبه اي پرازآرزو،آه وافسوس انجام مي گيرد.
شاه از 28 تير ماه كم كم به اغما مي رودوهرساعت بي هوشي اوعميق ترمي شود. محمدرضا پهلوي درساعت9صبح 27 ژوييه1980 (5 مرداد 1359) مرد. درمراسم تشييع جنازه او تنها انور سادات، نيكسون رئيس جمهور سابق امريكا، كنستا نتين پادشاه سابق مصر شركت داشتند. حتي ملك حسين دوست قديمي شاه هم كه بسيار به او مديون بود، هم زحمت شركت در اين مراسم را به خود ندادو از ميان هئيت هاي ديپلماتيك خارجي مقيم مصر تعداد كمي در اين مراسم حضور يافتند. شاه بنا به وصيت خودش در مسجد الرفاعي به خاك سپرده شد.
اين پايان ديكتاتوري بود كه هرگز به ايراني بودن خود افتخار نكرد وهموراه به ان پشت مي كرد و بزرگترين ارزوي دوران تبعيدش اين بود كه كاش بعد از كودتاي 28 مرداد به ايران باز نگشته بودودرامريكا به بازرگاني مي پرداخت. او هرگزيك ايراني نبود.
