دستاوردهای نیم قرن فناوری هستهای در توسعه و پیشرفت ایران و چشم انداز پیش رو
گروه سیاسی دفاعپرس ـ «روح الله تولایی» عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام؛ برنامه هستهای ایران از اوایل دهه ۱۳۳۰ آغاز شده و در سال ۱۳۵۳ با تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران و امضای قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر شکل جدی به خود گرفته است. دانشگاه ها، شرکتهای دانش بنیان و دانشمندان ایرانی خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بومی سازی و توسعه علم و فناوری هستهای تلاشهای بسیار زیادی کردند تاجایی در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی، ایران جزء ۱۰ کشور پیشرفته دنیا در کاربردهای متنوع فناوری هستهای به شمار میرود.
مهمترین دستاوردهایی که فناوری هستهای برای توسعه و پیشرفت ایران خصوصاً در نیم قرن اخیر داشته است عبارتند از:
شکل: دستاوردهای فناوری هسته در توسعه و پیشرفت ایران
۱) دستاوردهای انرژی هستهای در تولید برق: انرژی هسته، ارزان قیمتترین و پربازدهترین انرژی جهان است. انرژی هستهای منجر به تولید پایه بار برق با قابلیت عملکرد پیوسته و انتشار بسیار کم گازهای گلخانهای شده است. انرژی هسته نسبت به سایر انرژیها مزیتهای زیادی دارد مثلا تغییرات روزانه قیمت و ریسک تامین انرژی فسیلی را نداشته و محدودیتهای زیست محیطی در انرژیهای تجدید پذیر مانند میزان نور خورشید و باد را ندارد.
همچنین هر گلوله اورانیوم سوخت هستهای که تقریبا اندازه یک مکعب قند است، حاوی انرژی به اندازه یک تن زغال سنگ است. برهمین اساس برخی کشورها سهم بسیار بالایی از برق خود را از انرژی هستهای تأمین میکنند. به عنوان مثال، این سهم در فرانسه بیش از ۷۰٪ و در اسلواکی بیش از ۶۰٪ است (۱). سهم جهانی انرژی هستهای در سال ۲۰۲۴ میلادی، حدود ۹٪ از کل تولید برق جهان (۲۶۶۷ تراواتساعت) بوده است (۲). طبق پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، ظرفیت انرژی هستهای جهان تا سال ۲۰۵۰ میتواند بیش از دو برابر تا ۹۹۲ گیگاوات شود (۳).
۲) دستاوردهای انرژی هستهای در پزشکی و داروسازی: رادیوایزوتوپها و پرتودرمانی در پزشکی و داروسازی به ویژه برای تشخیص (شناسایی) و درمان بیماریهای مختلف کاربردهای بسیار زیادی دارد. در کشورهای پیشرفته به طور متوسط سالانه از هر ۱۰ درمان پزشکی، یک درمان از پزشکی هستهای ستفاده میکند.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، فناوری هستهای در تشخیص زودهنگام و درمان سرطان، ارزیابی کمبودهای تغذیهای و تشخیص بیماریهای مسری نقش حیاتی دارد (۴). صادرات رادیوداروهای ایرانی به ۱۵ کشور جهان از جمله مصر، هند، پاکستان، عراق، لبنان، سوریه و برخی کشورهای اروپایی، نشان از کیفیت بالا و قابلیت رقابت این محصولات در بازارهای بینالمللی است.
این صادرات نهتنها درآمد ارزی برای کشور ایجاد میکند بلکه جایگاه ایران را بهعنوان یک قدرت علمی و فناوری در منطقه تقویت میکند. مزیت قیمتی رادیوداروهای ایرانی نسبت به نمونههای خارجی، دسترسی بیشتر بیماران داخلی به این درمانهای پیشرفته را فراهم کرده و هزینههای درمان را برای خانوادهها کاهش داده است.
۳) دستاوردهای انرژی هستهای در کشاورزی و مواد غذایی: براساس گزارش سازمان غذا و کشاورزی (FAO) سازمان ملل متحد (UN)، رادیو ایزوتوپها و تشعشعات انرژی هستهای مورد استفاده در موادغذایی و کشاورزی منجر به کاهش سوء تغذیه در مردم میشود. حدود تا ۲۵−۳۰ درصد از مواد غذایی برداشت شده در محصولات کشاورزی در نتیجه فاسد شدن ماده غذایی، قبل از مصرف از بین میروند که این مشکل به ویژه در مناطق گرم و مرطوب شیوع دارد.
فرآیند تابش مواد غذایی و قرار گرفتن مواد غذایی در معرض اشعه گاما برای از بین بردن باکتریهایی است که میتوانند باعث افزایش ماندگاری مواد غذایی و جلوگیری از فاسد شدن و ایجاد بیماریهای غذایی شوند. فناوری هستهای در پرتودهی برای افزایش ماندگاری محصولات، ایجاد جهش ژنتیکی برای تولید بذرهای مقاوم نقش حیاتی دارد. همچنین طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، استفاده از تکنیکهای ایزوتوپی برای افزایش عملکرد محصولات کشاورزی مانند پنبه، غلات و حبوبات بسیار مهم است (۵).
۴) دستاوردهای انرژی هستهای در صنایع و کارخانههای کشور: رادیوایزوتوپها توسط صنعتگران به عنوان ردیاب برای کنترل جریان و فیلتراسیون مایعات، تشخیص نشتی، سایش موتور و خوردگی تجهیزات فرآیند مورد استفاده قرار میگیرند. با افزودن مقدار کمی مواد رادیواکتیو به مواد مورد استفاده در فرآیندهای مختلف میتوان نرخ اختلاط و جریان طیف وسیعی از مواد از جمله مایعات، پودرها و گازها را مطالعه کرد و نشت را تعیین کرد.
۵) دستاوردهای انرژی هستهای در حمل و نقل: میتوان از برق یا گرمای حاصل از نیروگاههای هستهای برای تولید هیدروژن استفاده کرد. از هیدروژن میتوان در پیلهای سوختی برای تأمین انرژی اتومبیلها استفاده کرد و یا میتوان آن را سوزاند تا بدون اینکه تولید گازهای گلخانهای کند که باعث تغییر آب و هوا شود به جای گاز گرما ایجاد کند. همچنین انرژی هستهای برای شناورهایی که باید بدون سوخت گیری برای مدت طولانی در دریا باشند یا برای پیشرانه قدرتمند زیردریاییها مناسب است. همچنین ژنراتورهای حرارتی رادیوایزوتوپ (RTG) در ماموریتهای هوایی و فضایی استفاده میشوند.
۶) دستاوردهای انرژی هستهای در منابع آب و محیط زیست: رادیوایزوتوپها نقش مهمی در شناسایی و تجزیه و تحلیل آلایندهها دارند. تکنیکهای هستهای برای طیف وسیعی از مشکلات آلودگی از جمله تشکیل دود، آلودگی دی اکسید گوگرد در جو، پراکندگی فاضلاب از طغیان اقیانوسها و نشت سوخت استفاده شده است.
کنیکهای هیدرولوژی ایزوتوپ امکان ردیابی و اندازهگیری دقیق میزان منابع آب زیرزمینی را فراهم میکند. چنین تکنیکهایی ابزارهای تحلیلی مهمی در مدیریت و حفاظت از منابع موجود آب و شناسایی منابع جدید را فراهم میکنند. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، در سال ۲۰۲۴ میلادی راکتورهای هستهای معادل ۲۶۴۴ گیگاواتساعت انرژی گرمایی برای مصارف غیرالکتریکی تأمین کردند که ۹۴.۱٪ برای گرمایش منطقهای، ۴.۱٪ برای گرمایش صنعتی و ۱.۹٪ برای آبشویی بود (۶).
۷) دستاوردهای انرژی هستهای در پیشرفت علمی کشور: صنعت هستهای ایران به عنوان یک صنعت مادر در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی نقشآفرینی میکند. پیشرفتهای علمی در علم و فناوری هستهای به عنوان یکی از علوم پایه دانشگاهی، منجر به پیشرفتهای علمی در سایر علوم فنی و مهندسی و علوم تجربی میشود.
چشم انداز آینده فناوری هستهای در ایران
این صنعت از طریق توسعه شرکتهای دانشبنیان، ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، و ارتقای سطح فناوری کشور، نقش محوری در اقتصاد ملی ایفا میکند، به همین دلایل، منافع ملی ایران اجازه نمیدهد این صنعت به خواست دشمنان تعطیل شود. براساس گزارش معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، نقشآفرینی شرکتهای دانشبنیان در صنعت هستهای به عنوان مصادیق مردمیسازی اقتصاد، ضمن تکمیل زنجیره ارزش این صنعت و کاربردیسازی آن، توسعه محصولات و خدمات ارزشآفرین و اشتغالزا را به ارمغان آورده است.
امروزه دشمنان ایران به سرکردگی امریکا میخواهند مردم ایران را از این دستاوردهای حیاتی فناوری هستهای محروم کنند. این در حالیست که امریکا اولین و تنها کشوری است که از فناوری هستهای استفاده عملی نظامی نموده و با استفاده از بمب اتم در جنگ جهانی دوم (حدود ۸۰ سال پیش)، بیش از دویست هزار نفر از مردم بی گناه هیروشیما و ناگاساکی ژاپن را کشته است. برهمین اساس برای توسعه فناوری هستهای بایستی به توان داخلی تکیه کنیم و از دخالتهای دشمنان ایران در توقف بهره مندی مردم ایران از دستاوردهای این صنعت جلوگیری کنیم.
با توجه به دستاوردهای نیم قرن فناوری هستهای برای ایران، در گام دوم انقلاب نیز با همت اساتید، دانشجویان و نخبگان کشور میتوانیم با توسعه دستاوردهای ۷ گانه این صنعت خصوصاً از طریق شرکتهای دانش بنیان، به عنوان موتور پیشران پیشرفت اقتصادی کشور بسیاری از مشکلات موجود را برطرف کرده و رفاه و عدالت اقتصادی را برای مردم ایران به ارمغان بیاوریم.
ارجاعات:
۱- https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today
۲- https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today
۳- http://www.iaea.org/newscenter/news/six-global-trends-in-nuclear-power-you-should-know
۴- http://www.iaea.org/newscenter/statements/safe-and-peaceful-use-nuclear-energy-iaea-perspective
۵- http://www.iaea.org/newscenter/statements/safe-and-peaceful-use-nuclear-energy-iaea-perspective
۶- http://www.iaea.org/newscenter/news/six-global-trends-in-nuclear-power-you-should-know
انتهای پیام/ 119
