پیروزی رزمندگان اسلام در دره سیاه/ گذری بر دلاوریها در عملیات قدس ۳
به گزارش خبرنگار حماسه و جهاد دفاعپرس، عملیات قدس ۳، سومین عملیات محدود از سلسله عملیاتهای قدس، یکی از عملیاتهای موفق و در عین حال پیچیده نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ تحمیلی است.
این عملیات در تاریخ ۱۹ و ۲۰ تیرماه ۱۳۶۴ (یک روز قبل از سالگرد شهادت امام صادق علیهالسلام) با فرماندهی مستقیم لشکر ۱۹ فجر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در منطقه عمومی دهلران و در نقطهای استراتژیک به نام «دره سیاه» (عینمنصور) به اجرا درآمد. هدف این عملیات، تصرف تپه ۱۹۴ واقع در غرب رودخانه میمه و انهدام نیروهای عراقی مستقر در آنجا بود که با تسلط بر ارتفاعات، دید کاملی بر منطقه دهلران داشتند.
زمینه و زمینهسازی عملیات
پس از پایان عملیات بدر در سال ۱۳۶۱، قرارگاه خاتمالانبیا (ص) از کلیه یگانها خواست تا مناطقی را برای اجرای عملیاتهای محدود شناسایی کنند. لشکر ۱۹ فجر استان فارس در جلسهای با حضور فرمانده کل سپاه، مناطق مختلفی از جمله قصرشیرین، سومار و غرب رودخانه میمه را پیشنهاد داد. با این حال، قرارگاه خاتمالانبیا (ص) ابتدا پیشنهاد داد که لشکر روی منطقه کانیشیخ کار کند. اما لشکر ۱۹ فجر با اصرار بر منطقه «غرب رودخانه میمه» موافقت کرد. دلیل این اصرار، تسلط کامل عراقیها بر ارتفاع ۱۹۴ و آشنایی عمیق نیروهای لشکر ۱۹ فجر با خط پدافندی دشمن در این منطقه بود. در نهایت، با موافقت قرارگاه خاتمالانبیا (ص)، اقدامات عملی لشکر ۱۹ فجر از هفتم تیرماه ۱۳۶۴ آغاز شد.
برنامهریزی و طرح عملیاتی
در طرحریزی این عملیات، مأموریت اصلی لشکر ۱۹ فجر انهدام و اسارت نیروهای بعثی در تپه ۱۹۴ و تثبیت منطقه تعیین شده بود. با این حال، به دلیل کمبود نیرو، مقرر شد رزمندگان پس از انهدام و گرفتن اسیر و غنائم به عقب برگردند. این رویکرد، ماهیت «عملیات محدود» را به این عملیات بخشیده بود.
وضعیت منطقه عملیاتی و استحکامات دشمن
منطقه عملیاتی قدس ۳، بین عراقیها به ارتفاعات «عینمنصور» و بین اهالی بومی به «دره سیاه» شهرت دارد. این منطقه در محور عمومی دهلران-طیب در غرب رودخانه میمه واقع شده و دارای سلسله ارتفاعاتی از جمله قلههای ۲۱۶، ۲۱۴، ۱۷۲، ۱۹۴، ۱۲۸، ۱۳۷ و ۱۰۰ است. همچنین در شرق رودخانه که به منطقه بیات معروف است، ارتفاع ۲۰۸ به دلیل مشرف بودن بر حاشیه غربی منطقه میمه اهمیت زیادی دارد. این مناطق و ارتفاعات، در شمال خط مرزی و در خاک ایران قرار دارد و عراقیها در عقبنشینی خود بعد از آزادی خرمشهر، قسمت مهمی از این مناطق را به دلیل حساسیت و اهمیت نظامی حفظ کرده بودند.
خط پدافندی روی ارتفاع ۲۱۶ و مسئولیت پدافند آن به عهده گردان ۲۰۵ ژاندارمری باختران (کرمانشاه) – تحت امر لشکر ۵۸ ذوالفقار – بود. خط اولیه عراق نیز جلوی شیار مالحه روی ارتفاع ۱۹۴ قرار داشت. عراقیها با استقرار روی این ارتفاع، روی خط خودی و منطقه عمومی دهلران دید کافی داشتند. موانع آنها در این عملیات، دو ردیف مینالمر و ده ردیف سیمخاردار حلقوی بود. در اطراف سنگرهای عراق در این محور، شانزده ردیف سیمخاردار حلقوی کار و در اطراف پایگاهها و مقرهای آن نیز سه میدان مین انفجاری و منور و ۲۴ رده سیمخاردار رشتهای نصب شده بود.
اجرای عملیات
ساعت ۷ بعدازظهر ۱۹ تیر ۱۳۶۴، نیروهای لشکر ۱۹ فجر در دهکده فرحآباد جمع شدند و پس از اقامه نماز مغرب و عشا به سمت منطقه درگیری با عراقیها رفتند. بنا به دلایلی، چون کمبود خودرو، تاریکی هوا و نبود دید کافی، باریکی مسیر و ایجاد ترافیک، نیروها با تأخیر به نقطه رهایی رسیدند. بهویژه دستهای از گردان قاسمبنالحسن (ع) که بهموقع به محل مأموریت خود نرسید. رزمندگان گردان امام مهدی (عج) تا حد ممکن خود را به دشمن نزدیک کردند؛ اما در مجموع تا اعلام آمادگی نیروهای عملکننده، بیش از یک ساعت از زمان پیشبینیشده برای عملیات گذشته بود.
همه گردانها پس از رسیدن به نقطه رهایی، رأس ساعت ۲:۴۰ بامداد ۲۰ تیر ۱۳۶۴ آمادگی خود را برای شروع عملیات اعلام کردند. به دنبال آن نبی رودکی، فرمانده لشکر ۱۹ فجر در ساعت ۲:۴۵ شروع عملیات را اعلام کرد. رمز عملیات «ولاحول ولاقوه الا باالله العلی العظیم، انا فتحنا لک فتحاً مبینا، یا امام صادق (ع)، یا امام صادق (ع)، یا امام صادق (ع)، اللهاکبر» بود.
گردان قاسمبنالحسن (ع) از محور جاده اصلی، عملیات خود را روی پایگاههای چپ و راست جاده اصلی و پایگاه روی جاده و جاده اول آغاز کرد. نیروهای گردان امام مهدی (عج) نیز با نزدیک شدن به سنگرهای دشمن آنها را محاصره کردند. گردان امام علی (ع) که در محور چپ عملیات مأموریت داشت، درگیری را آغاز کرد و در همان لحظات اول وارد سنگرهای عراق شد.
موفقیتها و چالشها
غافلگیری و ناآشنایی نیروهای عراقی به منطقه از مهمترین عوامل موفقیت گردانها و پاکسازی منطقه بود. بهرغم موفقیت گردان قاسمبنالحسن (ع) در انهدام پایگاههای عراق، این گردان نتوانست کمینهای واقع در شیارهای اطراف جاده را به طور کامل پاکسازی کند. گردانهای امام مهدی (عج) و قاسمبنالحسن (ع) در محور راست به هنگام بازگشت با مشکل مواجه شدند؛ بهگونهای که عراقیها با شلیک رگبار حرکت نیروها را سد و تلفات زیادی بر رزمندگان تحمیل کردند. گردان امام علی (ع) به هنگام بازگشت مشکل چندانی نداشت و در دستیابی به اهداف خود کاملاُ موفق عمل کرد.
آمار و نتایج عملیات
عملیات قدس ۳، از سری عملیاتهای موفق ارزیابی میشود. پاکسازی منطقهای به وسعت بیست تا سی کیلومترمربع، کشته و مجروح شدن بیش از هفتصد تن از نیروهای عراقی، انهدام ده انبار مهمات، شش قبضه تفنگ ۱۰۶ میلیمتری، یک سلاح پدافند هوایی و تعداد زیادی خودروهای سبک و سنگین ارتش عراق از مهمترین نتایج این عملیات بود. در مجموع با اجرای عملیات قدس ۳، گردان یکم از تیپ ۸۰۵ پیاده ارتش عراق بهطورکامل و ۶۰ درصد گردان دوم منهدم شد و به گردان سوم نیز خساراتی وارد آمد.
آسیبهای خودی
مسئله حائزاهمیت در این عملیات، وضعیت روحی مناسب نیروهای خودی بود که حتی توانست برخی مشکلات و ضعفها را هموار کند. در این عملیات، تلفات نیروهای خودی در مرحله بازگشت بیش از زمان پیشروی و درگیری نیروها بود. گردان امام مهدی (عج) در پیشروی و پاکسازی و انهدام دشمن، یک شهید و دو زخمی داشت، ولی در موقع بازگشت متحمل شش شهید و بیش از چهل مجروح شد.
نقش عملیات ارتش در شرهانی
در ۲۰ تیر ۱۳۶۴ که عملیات قدس انجام گرفت، نیروهای ارتش نیز بهمنظور بازپسگیری مناطق اشغالی، در منطقه شرهانی وارد عمل شدند. این خود عاملی شد که تمرکز عراقیها به جبهه شرهانی باشد و آتش توپخانه خود را در آن منطقه متمرکز کنند. درواقع عملیات ارتش عملاً فریبی برای عملیات قدس ۳ و بهطور غیرمستقیم بهمنزله پشتیبانی از آن شد.
ساعت ۶:۴۵ صبح بیستم، نیروهای عراق با اجرای آتش تهیه و اجرای آتش بهوسیله هلیکوپتر، پاتک خود را به سمت ارتفاع ۱۳۷ آغاز و دو هواپیما نیز شهرهای موسیان و دهلران را بمباران کردند. با اجرای آتش نیروهای ایران و آتش گرفتن تعدادی از تانکهایشان، پیشروی آنها مختل شد؛ اما تا ساعت ۱۲ ظهر توانستند پشت ارتفاعات ۱۳۷ مستقر و تا شب روی ارتفاع ۱۹۴ نیز مستقر شدند.
خاطرهای از فرماندهی عملیات
محمدنبی رودکی، فرمانده لشکر ۱۹ فجر، در خاطرات خود اشاره میکند که عملیات با سه گردان اصلی امام مهدی، قاسمبنالحسن و امام علی در ارتفاعات مختلف اجرا شد. او به گرمای شدید هوا (نزدیک ۵۰ درجه)، رملی بودن زمین و دشواری مسیر (پیادهروی بیش از ۱۲ کیلومتر) اشاره میکند. رودکی تأکید میکند که دعای توسل و توکل بر اهل بیت (ع) نقش مهمی در روحیه نیروها داشت. همچنین، جایگزینی یک تیپ تازهوارد عراقی در منطقه که فاقد شناسایی کافی بود، شانس موفقیت ایرانیها را افزایش داد. این عملیات نه تنها دستاورد نظامی بزرگی داشت، بلکه تأثیرات سیاسی و اجتماعی مثبتی در استان فارس و سطح کشور ایجاد کرد و الگویی برای عملیاتهای تابستانی شد.
عملیات قدس ۳، نمونهای از توانمندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در اجرای عملیاتهای محدود و موفق در شرایط سخت و پیچیده بود. این عملیات، با استفاده از غافلگیری، توکل بر خدا و تلاش رزمندگان، توانست به اهداف خود دست یابد و آسیبهای جدی به نیروهای عراقی وارد کند. همچنین، این عملیات، تأثیرات مثبتی بر روحیه نیروهای خودی و مردم ایران داشت و نشان داد که حتی در شرایط سخت و محدود، میتوان به پیروزیهای بزرگ دست یافت.
انتهای پیام/ 122
