دهنمکی: زندگی چیزی جز عقیده و مبارزه نیست/ عاشورا، روایت همیشگی جبهه حق و باطل است
به گزارش خبرنگار فرهنگ دفاعپرس، مسعود دهنمکی، کارگردان سینما، با حضور در برنامه تلویزیونی «از سرگذشت» در پاسخ به این پرسش که شخصیت او در زندگی بیشتر معنوی است یا هنری، اظهار داشت: این موضوع به مقاطع مختلف زندگی بستگی دارد، اما برای من زندگی چیزی جز عقیده و مبارزه نیست. انسان باید همه ظرفیت و توان خود را در مسیر آرمانخواهی و جهاد اعتقادی به کار بگیرد.
وی افزود: این جمله که «زندگی چیزی جز عقیده و جهاد نیست»، برگرفته از کلام نورانی حضرت امام حسین (ع) است. بر اساس فرهنگ عاشورا و آموزه «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا»، همه انسانها در طول زندگی خود در صحنه کربلا قرار دارند و تنها باید مشخص کنند که در جبهه حق هستند، در جبهه باطل یا صرفاً نظارهگر این میدان.
انقلاب اسلامی، نقطه آغاز مسیر زندگی من بود
این کارگردان سینما درباره دوران کودکی خود گفت: پدرم اهل روستای دهنمک از توابع استان مرکزی و مادرم اهل صوفیان آذربایجان شرقی است. تا حدود ۱۰ سالگی در روستاها و شهر تبریز زندگی کردیم و پس از آن به تهران آمدیم.
وی ادامه داد: همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی، در سن ۱۰ یا ۱۱ سالگی، فضای آن روزها شخصیت جدیدی برای ما ساخت. از همان سنین کم درگیر مسائل انقلاب شدیم و با انسانهایی آشنا شدیم که بیشترشان از دل مردم، مساجد و گروههای انقلابی برخاسته بودند. هر کسی در آن دوران جایگاه و نقش خود را در این حرکت پیدا میکرد.
«اخراجیها» روایت انسانهایی است که راه بازگشت را پیدا کردند
دهنمکی با اشاره به شخصیتهای آثار سینمایی خود اظهار داشت: شخصیتهای فیلمهایی مانند «اخراجیها»، «رسوایی» و دیگر آثارم، برگرفته از همین انسانها هستند؛ افرادی که برخی از آنان امروز نیز سوژه برنامههای مختلف یا روایتهای اجتماعی هستند.
وی افزود: در داستان عاشورا، شخصیت «حر» نماد بازگشت و توبه است و این حقیقت باید در همه روایتها پذیرفته شود. همانگونه که امام حسین (ع) با روی گشاده توبه حر را پذیرفت، ما نیز نباید راه بازگشت را بر انسانها ببندیم.
نباید درباره سرنوشت انسانها قضاوت کرد
کارگردان فیلم «اخراجیها» با تأکید بر پرهیز از قضاوت درباره افراد گفت: متأسفانه برخی تصور میکنند اگر کسی اشتباه کرد، دیگر حق بازگشت ندارد یا اگر توبه کرد، جایگاه معنوی پایینتری نسبت به دیگران خواهد داشت؛ در حالی که سیره امام حسین (ع) خلاف این نگاه را نشان میدهد.
وی ادامه داد: در روایات نیز آمده است که درباره انسانها قضاوت نکنید؛ چهبسا کسی شب گذشته گناهکار بوده، اما امروز توبه کرده باشد و در مقابل، فردی که اهل عبادت بوده، با یک گناه در مسیر دیگری قرار گیرد؛ بنابراین نباید خود را از دیگران برتر بدانیم.
عاشورا، کاملترین روایت درام انسانی است
دهنمکی با اشاره به ظرفیتهای بیپایان واقعه عاشورا برای خلق آثار هنری اظهار داشت: عاشورا مجموعهای از همه احساسات و روابط انسانی است. عشق برادر به برادر در رابطه امام حسین (ع) و حضرت عباس (ع)، محبت خواهر و برادر در ارتباط حضرت زینب (س) و امام حسین (ع)، عشق همسر و همسر و دهها جلوه دیگر از ایثار، وفاداری و ایمان در این واقعه وجود دارد.
وی افزود: اوج تراژدی و درام را میتوان در عاشورا مشاهده کرد، اما با وجود گذشت قرنها، هنوز این واقعه با همه ظرافتهایش در قالب داستان و رمان امروزی بهطور کامل روایت نشده است.
صحنه شهادت حضرت علیاصغر (ع)، اوج عاطفه عاشوراست
این کارگردان سینما در پایان با اشاره به یکی از تأثیرگذارترین صحنههای عاشورا گفت: لحظهای که امام حسین (ع) حضرت علیاصغر (ع) را در آغوش میگیرد و برای او طلب آب میکند و سپس تیر به گلوی آن کودک اصابت میکند، یکی از عمیقترین و جانسوزترین صحنههای تاریخ است.
وی خاطرنشان کرد: درباره جزئیات این واقعه و نقش حضرت رباب (س) در آن لحظات نیز مطالعات و پژوهشهای فراوانی انجام دادهام؛ چراکه عاشورا همچنان دریایی از مفاهیم انسانی، اعتقادی و هنری است که ظرفیت روایتهای تازه را دارد.
ظرافتهای عاشورا در هیچ اثر هنری نمیگنجد
دهنمکی با اشاره به عمق عاطفی واقعه عاشورا گفت: یکی از تأثیرگذارترین صحنههای کربلا، وداع امام حسین (ع) با حضرت علیاصغر (ع) است. تصور کنید پدری که فرزندش را به خاک میسپارد و مادر کودک، حضرت رباب (س)، از شدت حیا و احترام نسبت به امام، پیش نمیآید تا مبادا اندوه ایشان سنگینتر شود.
وی افزود: اگر ما جای آن خانواده بودیم، طبیعی بود که همه برای وداع حاضر میشدند، اما در کربلا، عظمت رابطه امام حسین (ع) و اهلبیت (ع) به گونهای است که حتی این رفتار نیز از سر ادب و معرفت شکل میگیرد. چنین ظرافتهایی در هیچ رمان، فیلم یا اثر تراژیک قابل تصویر کامل نیست.
«اخراجیها» از دل واقعیتهای جبهه متولد شد
این کارگردان سینما درباره شکلگیری ایده فیلم «اخراجیها» اظهار داشت: بسیاری از شخصیتهای این فیلم برگرفته از واقعیتهای دوران دفاع مقدس هستند. خاطرات فراوانی از رزمندگانی وجود داشت که پیش از حضور در جبهه، گذشته متفاوتی داشتند، اما در میدان دفاع از اسلام و وطن متحول شدند.
وی ادامه داد: یکی از رزمندگان، تمام بدنش خالکوبی داشت و برای اینکه دیگران متوجه نشوند، در نخلستان لباسش را عوض میکرد. دوستی داشتم که روی پشت لباس رزمش این شعر نوشته شده بود: «حسین جان، شیرین را نخواهم مگر روزی شود جانم فدایت»
دهنمکی خاطرنشان کرد: آن رزمنده در عملیات به شهادت رسید و پس از اصابت ترکش، هنگام انتقال پیکرش، این شعر بر پشت لباسش دیده شد. بعدها همین شعر را بر سنگ مزار شخصیت «حاجی» در فیلم «اخراجیها» حک کردیم.
فرهنگ جبهه، امتداد مکتب عاشورا بود
وی با بیان اینکه فرهنگ دفاع مقدس از عاشورا الهام گرفته بود، گفت: در جبهه، امام حسین (ع) در همه عرصهها حضور داشت؛ از شعار «راه قدس از کربلا میگذرد» گرفته تا روحیه ایثار، شهادتطلبی و دفاع از مظلوم. این مفاهیم را ابتدا شنیدیم و سپس در میدان عمل با تمام وجود لمس کردیم.
هیئتهای دهه ۶۰ بخشی از سبک زندگی مردم بود
دهنمکی با مرور خاطرات دوران نوجوانی خود اظهار داشت: در دهه ۶۰، هیئتها جزئی جداییناپذیر از زندگی مردم بودند. تقریباً در هر محله، تکیه یا حسینیهای برپا میشد و هر خانوادهای تعلق خاطر ویژهای به هیئت محله یا مجلس روضه فامیلی خود داشت.
وی افزود: آغاز ماه محرم و برپایی خیمهها، بخشی از تقویم زندگی مردم بود و همه مشتاق رسیدن این ایام بودند. عزاداریها نیز مانند امروز مداحمحور یا سلبریتیمحور نبود، بلکه محور اصلی، اخلاص، سادگی و عشق به اهلبیت (ع) بود.
اخلاص مداحان قدیم، ماندگار بود
این کارگردان سینما ادامه داد: بسیاری از مداحان آن دوران، افراد گمنامی بودند که تنها با سوز دل برای امام حسین (ع) مرثیه میخواندند. نمونههایی مانند مرحوم کوثری با همان صدای ساده، اما سرشار از اخلاص، تأثیر عمیقی بر دل مردم میگذاشتند.
وی گفت: یکی از شیرینترین خاطرات آن سالها، تاول زدن دستها از زنجیرزنی و سینهزنی بود؛ جوانها از هیئتی به هیئت دیگر میرفتند و به خانوادههای شهدا سر میزدند. این حضور، بخشی از سبک زندگی مردم بود.
عزاداری زمانی زنده است که به راه امام حسین (ع) منتهی شود
دهنمکی با تأکید بر تفاوت میان عزاداری و حرکت در مسیر امام حسین (ع) اظهار داشت: از کودکی با نام و عزای سیدالشهدا (ع) مأنوس بودم، اما معتقدم عزاداری زمانی اثرگذار است که انسان را در مسیر آرمانهای عاشورا قرار دهد.
وی افزود: درباره دفاع مقدس نیز همیشه گفتهام که روایت چگونگی شهادت شهدا هزینهای ندارد و همه با شنیدن آن اشک میریزند، اما مهم این است که بدانیم شهدا برای چه هدفی جان خود را فدا کردند و آیا ما نیز برای همان آرمانها تلاش میکنیم یا خیر.
وی تصریح کرد: عاشورا با عزاداری زنده مانده است، اما عزاداری حقیقی باید انسان را به دفاع از مظلوم، ایستادگی در برابر ظالم و ادامه راه امام حسین (ع) برساند؛ وگرنه در طول تاریخ نیز افراد بسیاری برای امام حسین (ع) گریه کردند، اما در عمل، اهلبیت (ع) را یاری نکردند.
هنوز زندگی آرام و بیدغدغه را تجربه نکردهام
دهنمکی در پایان، در پاسخ به این پرسش که آیا امروز خود را در مسیر امام حسین (ع) میداند، گفت: هنوز هیچگاه زندگی آرام و بیدغدغهای نداشتهام. از زمانی که خودم را شناختم، همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی و سپس دوران دفاع مقدس، همواره درگیر مسائل انقلاب، آرمانها و مبارزه بودهام و این مسیر همچنان برای من ادامه دارد.
سینما و روزنامهنگاری را برای آرمانخواهی انتخاب کردم
دهنمکی با اشاره به مسیر فعالیتهای خود پس از دوران دفاع مقدس اظهار داشت: پس از جنگ، سالها در عرصه روزنامهنگاری، مطالبهگری و دفاع از آرمانهای انقلاب فعالیت کردم و معتقدم اگر همه این تلاشها به پیام عاشورای امام حسین (ع) بازنگردد، ارزشی نخواهد داشت.
وی افزود: هیچگاه سینما یا روزنامهنگاری را به عنوان یک شغل انتخاب نکردم؛ این عرصهها برای من ابزاری در مسیر آرمانخواهی بودهاند. امروز که به گذشته نگاه میکنم، شاید برخی از نزدیکانم حق داشته باشند از من گلایه کنند که چرا کمتر به زندگی شخصی، خانواده یا تفریح پرداختهام، اما حقیقت این است که هیچ چیز برای من مهمتر از مبارزه در مسیر حق نبوده است.
نبرد حق و باطل با پایان دفاع مقدس تمام نشد
این کارگردان سینما با تأکید بر استمرار جبهه حق و باطل گفت: «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» محدود به زمان و مکان خاصی نیست. همانگونه که امام خمینی (ره) فرمودند، جنگ حق و باطل پایانپذیر نیست و مبارزه میان ایمان و کفر، عدالت و ظلم همواره ادامه دارد.
وی ادامه داد: بسیاری حسرت میخورند کهای کاش در دوران دفاع مقدس حضور داشتند، در حالی که جنگ هشتساله پایان یافت، اما میدان دیگری از مبارزه آغاز شد. امروز نیز باید مشخص کنیم در کدام سوی این نبرد ایستادهایم؛ در جبهه حق، در جبهه باطل یا در جایگاه تماشاگر.
تماشاگر بودن در میدان حق و باطل نیز مسئولیت دارد
دهنمکی با اشاره به برخی روایتهای تاریخی از واقعه عاشورا اظهار داشت: در مقاتل آمده است فردی تا آخرین لحظه همراه امام حسین (ع) بود، اما وقتی زمان شهادت فرا رسید، از ترس مرگ عقب نشست. امام نیز به او فرمود اگر صدای «هل من ناصر» مرا بشنوی و یاری نکنی، در شمار یارینکردگان خواهی بود.
وی افزود: عاشورا به ما میآموزد که حتی تماشاگر بودن در میدان حق و باطل نیز مسئولیتآور است و انسان نمیتواند نسبت به حقیقت بیتفاوت بماند.
راه بازگشت همیشه باز است
کارگردان «اخراجیها» با اشاره به نمونههایی از توبه و تحول انسانها در تاریخ اسلام گفت: در برخی نقلها آمده است که حتی افرادی از سپاه یزید، پس از مشاهده هجوم به خیمههای اهلبیت (ع)، متحول شدند و برای دفاع از حریم خاندان امام حسین (ع) شمشیر کشیدند.
وی ادامه داد: همین موضوع نشان میدهد که نباید هیچگاه از هدایت انسانها ناامید شد. سیره امام حسین (ع) و اهلبیت (ع) بر گشودن راه بازگشت استوار بود و هیچگاه درهای توبه را به روی انسانها نبستند.
اهلبیت (ع) هیچگاه انسانها را از خود نراندند
دهنمکی با اشاره به روایتی از امام صادق (ع) اظهار داشت: در روایات آمده است که یکی از شیعیان که در حالت مستی بود، وقتی امام صادق (ع) را دید، تلاش کرد خود را پنهان کند تا امام او را در آن وضعیت نبیند، اما حضرت به او فرمودند که در هیچ حالی از ما روی برنگردان.
وی افزود: این نگاه، همان نگاه رحمت و هدایت اهلبیت (ع) است؛ نگاهی که همواره انسان را به بازگشت و اصلاح دعوت میکند.
برای نسل جوان باید با زبان امروز سخن گفت
این کارگردان سینما درباره ارتباط با نسل جدید گفت: زبان نسل امروز تغییر کرده است و اگر بخواهیم پیام عاشورا و مفاهیم دینی را منتقل کنیم، باید با زبان و قالبی سخن بگوییم که برای آنان قابل فهم باشد.
وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل آثاری مانند «رسوایی» و کتاب «آدم باش» را با همین نگاه تولید کردم تا بتوان با نسل دهه هشتاد و نود ارتباط برقرار کرد. نباید صرفاً نسل جوان را متهم کرد، بلکه باید سهم خانواده، مدرسه، رسانه و همه کسانی را که مسئول تربیت این نسل هستند نیز در نظر گرفت.
پیامبر (ص) به جوانان آخرالزمان بشارت داده است
دهنمکی در پایان با بیان روایتی از پیامبر اکرم (ص) گفت: پیامبر (ص) روزی فرمودند: «سلام بر برادرانم.» اصحاب تعجب کردند و گفتند مگر ما برادران شما نیستیم؟ حضرت فرمودند شما اصحاب من هستید، اما برادران من کسانی هستند که در آخرالزمان میآیند؛ کسانی که بدون دیدن من و معجزاتم، تنها بر اساس آنچه از ما به آنان رسیده ایمان میآورند.
وی افزود: پیامبر (ص) سختی دینداری در آخرالزمان را به نگه داشتن آتش یا زغال گداخته در کف دست تشبیه کردهاند و فرمودهاند اگر انسانهای آن دوران به اندازه یکدهم اعمال مؤمنان صدر اسلام عمل کنند، اهل نجات خواهند بود. این روایت، بشارتی بزرگ برای نسل جوان امروز است؛ نسلی که با وجود همه سختیها، اگر در مسیر اهلبیت (ع) باقی بماند، مورد سلام و تکریم پیامبر اکرم (ص) خواهد بود.
در ادامه گفتوگوی مسعود دهنمکی در برنامه «از سرگذشت»، این کارگردان سینما با اشاره به ظرفیت بینظیر مکتب امام حسین (ع) در جذب دلهای مختلف، از تجربههای خود در دفاع مقدس و تأثیر فرهنگ عاشورا بر رزمندگان سخن گفت.
کشتی امام حسین (ع) برای همه دلها جا دارد
دهنمکی اظهار داشت: بزرگان دین فرمودهاند که همه نوع انسان میتواند امام حسین (ع) را دوست داشته باشد و این کشتی نجات برای همه جا دارد، اما درباره امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است که کسی که نفاق در دل داشته باشد، نمیتواند حقیقتاً علی (ع) را دوست بدارد. همین نکته نشان میدهد که محبت اهلبیت (ع) با باطن انسان پیوند دارد.
وی افزود: ضمیر جوان مانند زمینی بایر است؛ هر کس در آن چیزی بکارد، همان را درو خواهد کرد. اگر اهل حق و حقیقت در دل جوانان بذر ایمان و معرفت بکارند، ثمره آن را خواهند دید و اگر دشمنان این میدان را در اختیار بگیرند، نتیجه دیگری حاصل خواهد شد.
کربلا؛ روایتی که همه قهرماناند
این کارگردان سینما در پاسخ به پرسشی درباره نگاه سینمایی به واقعه عاشورا گفت: اگر قرار بود دوربینی در کربلا قرار دهم، ترجیح میدادم از زاویهای نگاه کنم که همه صحنه را ببیند؛ زیرا در عاشورا یک قهرمان وجود ندارد، بلکه همه کسانی که در جبهه حق ماندند قهرماناند و همه کسانی که مقابل آنان ایستادند ضدقهرمان.
وی ادامه داد: هر شخصیت عاشورا داستان مستقلی دارد و به همین دلیل هیچ فیلمی نمیتواند همه ابعاد این واقعه را روایت کند. ۱۴۰۰ سال است که از عاشورا سخن گفته میشود و هنوز هر بار میتوان از زاویهای تازه به زندگی حضرت علیاکبر (ع)، حضرت قاسم (ع)، حضرت عباس (ع) یا حضرت علیاصغر (ع) پرداخت.
دهنمکی خاطرنشان کرد: خداوند در عاشورا چنان روایت عظیمی آفریده که در آن عشق، تراژدی، ایثار، حماسه و مبارزه در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و همین تازگی همیشگی، راز ماندگاری کربلاست.
شب عملیات؛ تصویر کوچکی از شب عاشورا
وی با مقایسه شب عاشورا و شب عملیات در دفاع مقدس گفت: در روایتها آمده است که اصحاب امام حسین (ع) در شب عاشورا هم گریه و مناجات میکردند و هم روحیهای شاداب داشتند. ما همین فضا را در جبههها میدیدیم؛ رزمندگانی که میدانستند فردا ممکن است شهید شوند، اما چهرههایی نورانی و بشاش داشتند.
دهنمکی افزود: بسیاری از ما از روی چهره برخی رزمندگان احساس میکردیم که به شهادت خواهند رسید. در روزهای عملیات نیز صحنههایی را میدیدیم که یادآور کربلا بود؛ رزمندگانی که برای آوردن آب میرفتند، اما خود نمینوشیدند، کسانی که روی مین میرفتند تا دیگران عبور کنند و افرادی که سینه سپر میکردند تا همرزمانشان از تیر و ترکش در امان بمانند.
«اخراجیها» تنها یک برش کوچک از واقعیت جنگ بود
کارگردان «اخراجیها» با اشاره به واقعی بودن بسیاری از شخصیتهای این فیلم گفت: «اخراجیها» فقط بخش کوچکی از واقعیت جبهه را نشان داد. برخی از بزرگان از نمایش این شخصیتها تعجب میکردند، اما تعبیر امام خمینی (ره) این بود که جبهه، کارخانه آدمسازی است.
وی ادامه داد: شهید چمران میگفت وقتی شیپور جنگ نواخته میشود، مرد از نامرد شناخته میشود. ما معمولاً از مردان جنگ سخن گفتهایم، اما کمتر از تحول انسانهایی گفتهایم که انقلاب و جنگ آنان را دگرگون کرد. حتی در «اخراجیها» نیز جرأت نکردم همه واقعیتها را روایت کنم.
پسر ثروتمند تهرانی که جبهه را انتخاب کرد
دهنمکی در بیان یکی از خاطرات جبهه اظهار داشت: یکی از رزمندگان نوجوان، فرزند یکی از ثروتمندان بزرگ تهران بود. پدرش با خودروی بنز به پادگان دوکوهه آمد و گریهکنان به او گفت اگر بازگردی، همه ثروتم را به نامت میکنم و اگر در جبهه بمانی، از ارث محرومت خواهم کرد.
وی افزود: آن نوجوان در ۱۶ یا ۱۷ سالگی میان زر و زیور دنیا و راه آتش و خون عاشورا قرار گرفت و جبهه را انتخاب کرد. عاشورای او همانجا رقم خورد؛ همان انتخابی که بسیاری در طول تاریخ نتوانستند انجام دهند.
دهنمکی تأکید کرد: دفاع مقدس صحنه انتخاب بود؛ انتخاب میان دنیا و حقیقت، و همین انتخابهاست که امروز از بسیاری رزمندگان، الگوهایی ماندگار ساخته است.
در ادامه دهنمکی با اشاره به ظرفیت بینظیر مکتب امام حسین (ع) در جذب دلهای مختلف، از تجربههای خود در دفاع مقدس و تأثیر فرهنگ عاشورا بر رزمندگان اظهار داشت: بزرگان دین فرمودهاند که همه نوع انسان میتواند امام حسین (ع) را دوست داشته باشد و این کشتی نجات برای همه جا دارد، اما درباره امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است که کسی که نفاق در دل داشته باشد، نمیتواند حقیقتاً علی (ع) را دوست بدارد. همین نکته نشان میدهد که محبت اهلبیت (ع) با باطن انسان پیوند دارد.
وی افزود: ضمیر جوان مانند زمینی بایر است؛ هر کس در آن چیزی بکارد، همان را درو خواهد کرد. اگر اهل حق و حقیقت در دل جوانان بذر ایمان و معرفت بکارند، ثمره آن را خواهند دید و اگر دشمنان این میدان را در اختیار بگیرند، نتیجه دیگری حاصل خواهد شد.
کربلا؛ روایتی که همه قهرماناند
این کارگردان سینما در پاسخ به پرسشی درباره نگاه سینمایی به واقعه عاشورا گفت: اگر قرار بود دوربینی در کربلا قرار دهم، ترجیح میدادم از زاویهای نگاه کنم که همه صحنه را ببیند؛ زیرا در عاشورا یک قهرمان وجود ندارد، بلکه همه کسانی که در جبهه حق ماندند قهرماناند و همه کسانی که مقابل آنان ایستادند ضدقهرمان.
وی ادامه داد: هر شخصیت عاشورا داستان مستقلی دارد و به همین دلیل هیچ فیلمی نمیتواند همه ابعاد این واقعه را روایت کند. ۱۴۰۰ سال است که از عاشورا سخن گفته میشود و هنوز هر بار میتوان از زاویهای تازه به زندگی حضرت علیاکبر (ع)، حضرت قاسم (ع)، حضرت عباس (ع) یا حضرت علیاصغر (ع) پرداخت.
دهنمکی خاطرنشان کرد: خداوند در عاشورا چنان روایت عظیمی آفریده که در آن عشق، تراژدی، ایثار، حماسه و مبارزه در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و همین تازگی همیشگی، راز ماندگاری کربلاست.
شب عملیات؛ تصویر کوچکی از شب عاشورا
وی با مقایسه شب عاشورا و شب عملیات در دفاع مقدس گفت: در روایتها آمده است که اصحاب امام حسین (ع) در شب عاشورا هم گریه و مناجات میکردند و هم روحیهای شاداب داشتند. ما همین فضا را در جبههها میدیدیم؛ رزمندگانی که میدانستند فردا ممکن است شهید شوند، اما چهرههایی نورانی و بشاش داشتند.
دهنمکی افزود: بسیاری از ما از روی چهره برخی رزمندگان احساس میکردیم که به شهادت خواهند رسید. در روزهای عملیات نیز صحنههایی را میدیدیم که یادآور کربلا بود؛ رزمندگانی که برای آوردن آب میرفتند، اما خود نمینوشیدند، کسانی که روی مین میرفتند تا دیگران عبور کنند و افرادی که سینه سپر میکردند تا همرزمانشان از تیر و ترکش در امان بمانند.
«اخراجیها» تنها یک برش کوچک از واقعیت جنگ بود
کارگردان «اخراجیها» با اشاره به واقعی بودن بسیاری از شخصیتهای این فیلم گفت: «اخراجیها» فقط بخش کوچکی از واقعیت جبهه را نشان داد. برخی از بزرگان از نمایش این شخصیتها تعجب میکردند، اما تعبیر امام خمینی (ره) این بود که جبهه، کارخانه آدمسازی است.
وی ادامه داد: شهید چمران میگفت وقتی شیپور جنگ نواخته میشود، مرد از نامرد شناخته میشود. ما معمولاً از مردان جنگ سخن گفتهایم، اما کمتر از تحول انسانهایی گفتهایم که انقلاب و جنگ آنان را دگرگون کرد. حتی در «اخراجیها» نیز جرأت نکردم همه واقعیتها را روایت کنم.
پسر ثروتمند تهرانی که جبهه را انتخاب کرد
دهنمکی در بیان یکی از خاطرات جبهه اظهار داشت: یکی از رزمندگان نوجوان، فرزند یکی از ثروتمندان بزرگ تهران بود. پدرش با خودروی بنز به پادگان دوکوهه آمد و گریهکنان به او گفت اگر بازگردی، همه ثروتم را به نامت میکنم و اگر در جبهه بمانی، از ارث محرومت خواهم کرد.
وی افزود: آن نوجوان در ۱۶ یا ۱۷ سالگی میان زر و زیور دنیا و راه آتش و خون عاشورا قرار گرفت و جبهه را انتخاب کرد. عاشورای او همانجا رقم خورد؛ همان انتخابی که بسیاری در طول تاریخ نتوانستند انجام دهند.
دهنمکی در پایان تأکید کرد: دفاع مقدس صحنه انتخاب بود؛ انتخاب میان دنیا و حقیقت، و همین انتخابهاست که امروز از بسیاری رزمندگان، الگوهایی ماندگار ساخته است.
«اخراجیها» الهامبخش نسل جدید شد
دهنمکی با اشاره به بازخوردهای فیلم «اخراجیها» اظهار داشت: برخی در ابتدا معتقد بودند چنین شخصیتهایی در جبهه وجود نداشته و روایت فیلم با واقعیت فاصله دارد، اما بعدها خودشان به حقیقت این موضوع رسیدند.
وی افزود: شهید مجید قربانخانی که خود را «مجید سوزوکی» معرفی میکرد، بارها گفته بود مسیر تحولش را با دیدن فیلم «اخراجیها» پیدا کرده است. او از فضایی متفاوت وارد مسیر دفاع از حرم شد و در نهایت به شهادت رسید.
این کارگردان سینما ادامه داد: افرادی که روزی وجود چنین شخصیتهایی را انکار میکردند، بعدها خودشان زیر تابوت همین شهدا را گرفتند. این نمونهها نشان میدهد نباید هنر امام خمینی (ره) در انسانسازی و ظرفیت عظیم دفاع مقدس را کوچک جلوه داد.
دفاع مقدس را نباید با کوچک نشان دادن دشمن روایت کرد
وی با تأکید بر ضرورت روایت واقعی دفاع مقدس گفت: اگر دشمن را ضعیف نشان دهیم، در حقیقت عظمت کار رزمندگان را کوچک کردهایم. ارزش ایثار و پیروزی رزمندگان زمانی آشکار میشود که عظمت دشمن و سختی میدان نبرد نیز به درستی روایت شود.
غربت، سختترین رنج یک هنرمند آرمانخواه است
دهنمکی در پاسخ به این پرسش که آیا به دلیل آرمانگرایی دچار دلشکستگی شده است، اظهار داشت: در فضای هنر، انتقاد و بیمهری طبیعی است، اما آنچه بیش از هر چیز انسان را میآزارد، غربت است.
وی افزود: گاهی اثری خلق میکنید که سالها پس از تولید، همچنان در حافظه مردم زنده است و مخاطبان آن را به یاد دارند، اما ممکن است در فضای رسمی یا آماری آنگونه که باید دیده نشود. با این حال، آنچه برای من اهمیت دارد، ماندگاری اثر در ذهن مردم است، نه آمارها و ارقام.
خداوند بهترین پاداش را به انسان مخلص میدهد
کارگردان «اخراجیها» با بیان اینکه هیچگاه خود را طلبکار خدا ندانسته است، گفت: هر زمان تصور کردهام کاری انجام دادهام، خداوند لطفی بزرگتر نصیبم کرده است. تجربه شخصی من این است که خداوند هیچگاه انسان را بدهکار خود باقی نمیگذارد و پاسخ اخلاص را به بهترین شکل میدهد.
وی ادامه داد: شاید انسان در دنیا برخی از جایزهها و تقدیرها را نبیند، اما عزتی که خداوند به بندگان مخلص عطا میکند، با هیچ جایزه و اعتباری قابل مقایسه نیست. مهم این است که کار انسان رنگ و بوی اخلاص داشته باشد.
خودم را از جنس «اخراجیها» میدانم
دهنمکی با تأکید بر اینکه هیچگاه ادعای ویژهای درباره خود نداشته است، اظهار داشت: من هیچوقت خودم را در جایگاه انسانهای کامل ندیدهام. اگر قرار باشد تعبیری به کار ببرم، خودم را از جنس «اخراجیها» میدانم، نه «معراجیها».
وی افزود: اگر لطف و عنایت الهی نبود، شاید بارها از این مسیر جدا میشدم، اما خداوند دست ما را گرفت و امیدوارم این لطف تا پایان عمر ادامه داشته باشد.
«اخراجیها» مسیر زندگی برخی جوانان را تغییر داد
در ادامه برنامه، یکی از مهمانان با اشاره به تأثیر فیلم «اخراجیها» بر زندگی خود گفت: زمانی که این فیلم را دیدم، از مسیر نادرستی که در آن قرار داشتم بازگشتم و لطف امام حسین (ع) سبب شد زندگیام تغییر کند. امروز افتخار میکنم که خادم سیدالشهدا (ع) هستم.
دهنمکی در واکنش به این سخنان اظهار داشت: چنین روایتهایی نشان میدهد که هنوز سوژههای فراوانی برای سینما وجود دارد و امیدوارم فیلمسازان نسل جدید به سراغ زندگی این افراد بروند؛ چراکه هر یک از آنان داستانی ارزشمند و الهامبخش دارند.
هر زائر کربلا، یک داستان ناگفته دارد
این کارگردان سینما درباره خاطرات سفرهای خود به کربلای معلی گفت: یکی از لذتبخشترین بخشهای سفر برای من، تماشای زائران است. هر کدام از این عاشقان، داستانی متفاوت دارند؛ افرادی که با وجود فقر و سختی، همه دارایی خود را هزینه میکنند تا به زیارت امام حسین (ع) برسند.
وی خاطرنشان کرد: عشق به امام حسین (ع) ویژگی منحصربهفردی دارد؛ برخلاف بسیاری از عشقهای دنیایی که با حسادت همراه است، در اینجا همه عاشق یک محبوب هستند و این محبوب نیز همه عاشقان خود را به یک اندازه مورد لطف و محبت قرار میدهد. همین ویژگی، کربلا را به مدرسهای بیبدیل برای شناخت حقیقت عشق تبدیل کرده است.
صبح عاشورای کربلا، درس بزرگی از حقیقت ایمان بود
دهنمکی با روایت یکی از خاطرات خود از سفر به کربلای معلی اظهار داشت: در یکی از سالهای نخست پس از سقوط رژیم صدام، موفق شدم صبح عاشورا خود را به حرم مطهر سیدالشهدا (ع) برسانم. فضای حرم، شور عزاداران و آمادگی عاشقان امام حسین (ع) برای دفاع از حریم اهلبیت (ع)، سؤالی جدی در ذهنم ایجاد کرده بود که اگر امروز حادثهای رخ دهد، این جمعیت چگونه عمل خواهد کرد.
وی افزود: همان سؤال ذهنم را بهشدت مشغول کرده بود. از حرم خارج شدم و به محل اقامتم رفتم، اما لحظاتی بعد صدای چند انفجار پیاپی بلند شد. وقتی به پشتبام رفتم، دیدم بمبهایی در نقاط مختلف شهر منفجر شده و فضای کربلا متشنج شده است.
امتحانهای بزرگ، حقیقت ایمان انسانها را آشکار میکند
این کارگردان سینما ادامه داد: در آن شرایط، عدهای تصمیم گرفتند هرچه سریعتر کربلا را ترک کنند و حتی برای بازگشت به مرز، هزینههای بسیار سنگینی پرداختند، اما گروهی دیگر با وجود خطر، ماندند.
وی با اشاره به فرمایش امام حسین (ع) مبنی بر اینکه «مردم بندگان دنیا هستند و تا زمانی از دین حمایت میکنند که زندگی دنیایی آنان تأمین باشد»، گفت: هنگامی که انسان در بوته آزمون قرار میگیرد، دینداران واقعی اندک خواهند بود؛ همانگونه که در عاشورا نیز در نهایت تنها یاران وفادار امام حسین (ع) باقی ماندند.
خدمت به زائران، بهانهای برای حضور در کنار سیدالشهدا (ع) بود
دهنمکی درباره حضور خود در کاروانهای زیارتی کربلا اظهار داشت: در مقطعی از زندگی، برای دور شدن از فضای سیاست، روزنامهنگاری و حاشیههای آن دوران و همچنین به دلیل شرایط مالی، بهعنوان راهنمای کاروانهای زیارتی فعالیت میکردم.
وی افزود: امکانات مالی من به گونهای نبود که بتوانم هر بار با هزینه شخصی به زیارت بروم، بنابراین خدمت به زائران، بهانهای شد تا بارها توفیق حضور در جوار حرم سیدالشهدا (ع) را پیدا کنم. برای من، اصل ماجرا خدمت به زائران و بهرهمندی از فضای معنوی کربلا بود.
تمام داشتهام را خرج محبت امام حسین (ع) میکنم
این کارگردان سینما در پایان، در پاسخ به این پرسش که اگر فرصت بیان تنها یک جمله خطاب به امام حسین (ع) را داشته باشد، گفت: هر اندازه عشق و ارادت در وجودم بوده، همه را نثار حضرت سیدالشهدا (ع) کردهام و امیدوارم عاقبتم نیز به برکت محبت آن حضرت رقم بخورد.
دهنمکی با سلام به ساحت حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، سخنان خود را با این دعا به پایان رساند که خداوند همه عاشقان اهلبیت (ع) را مشمول دعای امام حسین (ع) قرار دهد و عاقبت آنان را به خیر و شهادت ختم کند.
انتهای پیام/ 121
