تابآوری؛ سلاحی که میتواند معادله جنگ با آمریکا را تغییر دهد
گروه سیاسی دفاعپرس: جنگهای مدرن بیش از آنکه رقابت میان ارتشها باشند، رقابت میان ارادهها هستند. آمریکا در دهههای اخیر بارها نشان داده که توان آغاز جنگ را دارد، اما لزوماً توان یا تمایل ادامه جنگهای طولانی و پرهزینه را ندارد. تجربه ویتنام، عراق و افغانستان ثابت کرد که برتری نظامی بهتنهایی تضمینکننده پیروزی نیست. در بسیاری از موارد، طرفی که توانسته فشارها را تحمل کند و انسجام خود را حفظ کند، در نهایت به اهداف سیاسی خود نزدیکتر شده است.
در هرگونه تقابل میان ایران و آمریکا نیز اصل ماجرا همین است. واشنگتن میتواند زیرساختها را هدف قرار دهد، فشار اقتصادی را تشدید کند، عملیات سایبری انجام دهد و حتی حملات گسترده نظامی را ادامهر دهد، اما موفقیت نهایی چنین راهبردی وابسته به این است که جامعه ایرانی تا چه اندازه توان تحمل فشارها را داشته باشد. اگر فشارهای خارجی به فروپاشی انسجام اجتماعی یا اختلال جدی در اداره کشور منجر نشود، بخش مهمی از اهداف آمریکا با شکست مواجه خواهد شد.
تابآوری ملی صرفاً یک مفهوم اقتصادی نیست. این مفهوم مجموعهای از ظرفیتهای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و امنیتی را در بر میگیرد. کشوری که بتواند در شرایط بحران خدمات عمومی را حفظ کند، شبکههای تأمین کالا را فعال نگه دارد، امنیت داخلی را تأمین کند و از شکلگیری شکافهای عمیق اجتماعی جلوگیری کند، در واقع مهمترین سنگر دفاعی خود را حفظ کرده است. به همین دلیل در جنگهای جدید، هدف بسیاری از حملات دشمن نه صرفاً نابودی اهداف نظامی، بلکه تضعیف روحیه عمومی و کاهش توان تحمل جامعه است.
یکی از اهداف اصلی آمریکا در هر جنگ فرسایشی، افزایش هزینه زندگی روزمره مردم و ایجاد احساس ناامیدی خواهد بود. حمله به زیرساختهای انرژی، شبکههای حملونقل، تأسیسات آب، مراکز ارتباطی و حتی زیرساختهای اقتصادی دقیقاً با همین هدف انجام میشود؛ یعنی تبدیل فشار نظامی به نارضایتی اجتماعی. در چنین شرایطی، توان بازسازی سریع، مدیریت بحران و حفظ خدمات اساسی به عاملی تعیینکننده تبدیل میشود. هرچه کشور بتواند سریعتر آسیبها را جبران کند، اثرگذاری حملات دشمن کاهش مییابد.
از سوی دیگر، تابآوری اقتصادی نیز نقشی کلیدی دارد. اقتصاد مقاوم در برابر شوکهای خارجی، امکان ادامه فعالیت صنایع، تأمین کالاهای اساسی و حفظ حداقل ثبات بازار را فراهم میکند. اگرچه فشارهای اقتصادی میتوانند خسارتهای قابل توجهی ایجاد کنند، اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که توان سازگاری اقتصاد ایران با تحریمها و محدودیتها، بخشی از محاسبات طرف مقابل را بر هم زده است. در یک درگیری طولانی، کشوری موفقتر خواهد بود که بتواند منابع خود را برای مدت بیشتری حفظ و مدیریت کند.
بعد دیگر تابآوری، حوزه روانی و رسانهای است. امروزه جنگ روایتها تقریباً به اندازه جنگ نظامی اهمیت دارد. دشمن تلاش میکند با انتشار اخبار، تصاویر و تحلیلهای هدفمند، احساس شکست و بیثباتی را در جامعه تقویت کند. در مقابل، حفظ اعتماد عمومی، اطلاعرسانی دقیق و جلوگیری از شکلگیری فضای شایعه میتواند اثر بسیاری از این عملیاتها را خنثی کند. در واقع، بخشی از نبرد در ذهن مردم جریان دارد و پیروزی در این عرصه میتواند آثار میدانی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
عامل مهم دیگر، زمان است. در بسیاری از جنگها، زمان به نفع طرف ضعیفتر عمل میکند. قدرتهای بزرگ معمولاً برای دستیابی به نتایج سریع برنامهریزی میکنند و هرچه جنگ طولانیتر شود، فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بر آنها افزایش مییابد. آمریکا نیز از این قاعده مستثنی نیست. افزایش هزینههای مالی، فشار افکار عمومی، اختلافات سیاسی داخلی و نگرانی متحدان منطقهای میتواند به تدریج آزادی عمل واشنگتن را محدود کند. در مقابل، اگر ایران بتواند ساختارهای حیاتی خود را حفظ کند و از مرحله شوک اولیه عبور کند، به مرور بخشی از مزیت زمانی را در اختیار خواهد گرفت.
بر همین اساس، شاید مهمترین میدان نبرد میان ایران و آمریکا نه آسمان خلیج فارس باشد و نه پایگاههای نظامی منطقه؛ بلکه توان تحمل و استمرار هر دو طرف در یک رویارویی طولانیمدت باشد. در چنین نبردی، موشکها و جنگندهها تنها بخشی از معادله هستند و بخش مهمتر به میزان تابآوری ملی، انسجام اجتماعی و توان مدیریت بحران بازمیگردد.
در نهایت، اگر قرار باشد از مهمترین عامل مؤثر بر موفقیت ایران در برابر فشارهای گسترده آمریکا نام برده شود، آن عامل چیزی جز تابآوری نیست. کشوری که بتواند فشارها را تحمل کند، زیرساختهای خود را بازسازی کند، اقتصاد و جامعه را فعال نگه دارد و اراده خود را حفظ کند، میتواند حتی در برابر قدرتی بسیار بزرگتر نیز موازنهای جدید ایجاد کند. تاریخ بارها نشان داده است که در جنگهای فرسایشی، همیشه قدرتمندترین ارتش پیروز نمیشود؛ گاهی پیروز واقعی طرفی است که بیشتر دوام میآورد.
انتهای پیام/381
